W nocy z soboty na niedzielę (25/26.03) o godz. 2:00 przestawiamy zegarki o godzinę do przodu. A co z pracownikami, którzy akurat tej nocy mają nocną zmianę? Czy na gruncie niemieckiego prawa pracy muszą odpracować godzinę, która „umknęła” na skutek zmiany czasu na letni?

Nie muszą tego robić – wyjaśnia portal haufe.de. W zasadzie nie ma możliwości odrobienia nieprzepracowanej godziny przy przejściu na czas letni – i dlatego pracodawcy nie mogą tego wymagać od pracowników.

W przypadku stałego miesięcznego wynagrodzenia kwota wypłaty nie zmieni się

Jeśli otrzymujecie stałe miesięczne wynagrodzenie, to jego wysokość nie ulegnie zmianie z powodu godziny, która „przepadła” podczas tej nocnej zmiany. Sytuacja wygląda jednak inaczej, jeśli jesteście wynagradzani według stawki godzinowej. W tym przypadku tracicie prawo do wypłaty za ten czas, ponieważ jesteście opłacani jedynie za rzeczywiście przepracowane godziny, a tej nocy pracujecie o godzinę krócej.

Ponadto, jeśli otrzymujecie dodatek za nocną zmianę, w odniesieniu do nieprzepracowanej godziny nie zostanie on naliczony.

Źródło: Süddeutsche Zeitung

Związek zawodowy Verdi i związek kolejowy EVG zapowiedziały na najbliższy poniedziałek (27.03.) strajk generalny. Może on sparaliżować ruch w całych Niemczech, ponieważ dotknie on transport autobusowy, kolejowy oraz lotniczy (szczegóły tutaj).

Wielu pracowników w Niemczech zadaje sobie w zwiazku z tym pytanie, czy w poniedziałek muszą iść normalnie do pracy. Na te oraz inne pytania odpowiada ekspert prawa pracy Livia Merla (38) z berlińskiej kancelarii Merla Ganschow & Partner.

Czy mój szef musi dać mi dzień wolny w poniedziałek?
Merla: „Nie, obowiązek pracy nadal istnieje i strajk nic nie zmienia w tej kwestii”.

Czy mój szef musi pozwolić mi na pracę w domu?
Merla: „Jak dotąd nie ma w Niemczech prawa do pracy zdalnej (home office). Ponieważ jednak home office okazał się dobrą alternatywą w wielu obszarach pracy, należy niezwłocznie skontaktować się z pracodawcą i zapytać go o taką możliwość, gdyż jego zgoda jest warunkiem koniecznym”.

Czy mogę zabrać dziecko do biura?
Merla: „O ile pracodawca wyrazi zgodę, w niektórych dziedzinach na pewno sprawdzi się to w wyjątkowych przypadkach. Również w tym przypadku należy zapytać pracodawcę o wcześniejszą zgodę”.

Czy osoby dojeżdżające do pracy mogą zostać w domu, gdy nie kursują autobusy i pociągi?
Merla: „W przypadku osób dojeżdżających do pracy również obowiązuje zasada, że mimo strajku muszą wykonywać swoją pracę w miejscu pracy. W tym przypadku należy niezwłocznie skontaktować się z pracodawcą w celu znalezienia alternatywnych rozwiązań, np. pracy z domu”.

Czy będę miał kłopoty, jeśli spóźnię się do pracy z powodu strajku?
Merla: „Co do zasady pracownik ponosi tzw. ryzyko podróży i musi zadbać o to, aby dotrzeć do pracy na czas. Jeśli wie, że z powodu strajku nie będzie mógł dotrzeć do pracy zwykłym środkiem transportu, musi zorganizować transport zastępczy”.

Czy pracodawca pokrywa koszty taksówki?
Transport do miejsca pracy należy do sfery ryzyka pracownika. Pracodawca nie płaci więc ani za taksówkę, ani za zmianę rezerwacji, ani za przykładowo zwiększone koszty benzyny (źródło: wypowiedź Michaela Eckerta dla FAZ).

Dziwaczne hobby, filmiki z imprez zamieszczone w internecie, ekstrawagancki sposób spędzania wolnego czasu w weekendy… Z reguły pracownicy w Niemczech nie muszą obawiać się żadnych konsekwencji wynikających z prawa pracy.

W zasadzie to, jak organizują sobie czas wolny od pracy, jest ich sprawą – wskazuje prof. Michael Fuhlrott, specjalista w zakresie prawa pracy ze stowarzyszenia adwokatów Verband Deutscher Arbeitsrechtsanwälte (VDAA). Pracownik nie jest zobowiązany do prowadzenia „uczciwego” czy „nienagannego” życia. A pracodawca nie ma prawa „ingerować” w życie prywatne pracownika poprzez przepisy zakładowe.

Czy zachowanie pracownika ma wpływ na stosunek pracy?

Dotyczy to nawet sytuacji, gdy pracownicy w czasie wolnym od pracy popełnią przestępstwo. „Co do zasady nie może to mieć żadnych implikacji dla stosunku pracy, nawet jeśli dane zachowanie może pociągnąć za sobą konsekwencje wynikające z prawa karnego” – twierdzi ekspert w dziedzinie prawa pracy. Jest jednak jeden wyjątek: jeśli dane zachowanie ma wpływ na stosunek pracy, pracodawca może podjąć odpowiednie kroki.

Na przykład kierowcy autobusu, który w wolnym czasie prowadzi samochód pod wpływem alkoholu, traci prawo jazdy i nie jest już wtedy w stanie wykonywać swoich obowiązków zawodowych, grozi naturalnie wypowiedzenie umowy o pracę (orzeczenie Krajowego Sądu Pracy w Szlezwiku-Holsztynie, sygn. akt: 5 Sa 27/14), podobnie jak menedżerowi, który molestuje seksualnie koleżanki podczas firmowej imprezy świątecznej (orzeczenie Sądu Pracy w Berlinie, sygn. akt: 28 BV 17992/11).

Także konduktor, który podżega w mediach społecznościowych, publikując przy tym swoje zdjęcie w mundurze lub wymieniając na swoim profilu nazwę pracodawcy, ryzykuje utratę pracy (orzeczenie Krajowego Sądu Pracy w Saksonii, sygn. akt: 1 Sa 515/17).

Czy można krytykować pracodawcę, na przykład w mediach społecznościowych?

A jak wygląda sytuacja, gdy pracownik publicznie krytykuje swojego pracodawcę? Co do zasady, także w ramach stosunku pracy ma on prawo do wolności wypowiedzi. „Zgodnie z powyższym, dozwolona jest nawet publiczna krytyka pracodawcy” – wyjaśnia Fuhlrott. Musi to być jednak robione z umiarem. A obowiązek lojalności jest tym większy, im wyższe stanowisko w firmie: prokurent jest bardziej zobowiązany zachować rozwagę w tym względzie niż na przykład portier.

Zdarzają się sytuacje, w których przeniesienie jest pracownikom na rękę, ale w wielu przypadkach jest ono postrzegane bardzo negatywnie. Nie każdy chce być zmuszony do przeprowadzki na przykład z Berlina do Gütersloh. Przeniesienie jest trudne nie tylko wtedy, gdy następuje zmiana miejsca – czasem zmienia się charakter i zakres pracy. Ale czy pracodawca w Niemczech ma do tego prawo? Czy pracownik może odmówić przeniesienia? Jakie prawa przysługują pracownikom? I jaką rolę odgrywa prawo pracodawcy do wydawania poleceń pracownikom (niem. Direktionsrecht)? Oto najważniejsze informacje na temat możliwości przeniesienia pracownika na gruncie niemieckiego prawa pracy…

Definicja: co oznacza termin „przeniesienie” zgodnie z niemieckim prawem pracy?

Niemieckie prawo pracy definiuje przeniesienie (niem. Versetzung) jako przydzielenie pracownikowi innego miejsca pracy lub innego zakresu obowiązków na okres dłuższy niż jeden miesiąc lub które wiąże się z „istotną zmianą warunków” zatrudnienia.

W tym znaczeniu wyłączeni są ci pracownicy, którzy i tak nie wykonują stale swoich obowiązków służbowych w jednym konkretnym miejscu pracy. Przeniesienie może więc przybrać następujące formy:

• przydzielany jest Wam na dłuższy czas nowy zakres obowiązków
• zostajecie przeniesieni do innego działu firmy
• zostajecie przeniesieni do innej lokalizacji lub zupełnie innego miasta

Czy można odmówić przeniesienia?

Co do zasady, pracodawca ma prawo wydawać polecenia swoim pracownikom i są oni zobowiązani do ich wykonywania. W § 106 niemieckiej ustawy o działalności gospodarczej (Gewerbeordnung) stwierdza się wyraźnie, że pracodawca może – kierując się zasadą słuszności – określić bardziej szczegółowo zakres, miejsce i czas wykonywania pracy.

Decyzja o przeniesieniu należy do pracodawcy i nie wymaga zgody pracownika, nawet jeśli pracuje on w tym samym miejscu od 20 lat. Niewykonanie polecenia przeniesienia jest podstawą do udzielenia pracownikowi upomnienia – a w ostateczności może skutkować zwolnieniem go z pracy w trybie natychmiastowym z powodu odmowy wykonywania pracy.

Jakie warunki muszą być spełnione?

Jeśli pracodawca chce przenieść pracownika, to aby było to zgodne z prawem i skuteczne, muszą być spełnione dwa warunki:

• pracodawca działa w ramach przysługującego mu prawa do wydawania poleceń pracownikom
• rada zakładowa została odpowiednio poinformowana i zaangażowana w ten proces

Drugi aspekt dotyczy oczywiście tylko sytuacji, gdy w danym przedsiębiorstwie działa rada zakładowa.

Czy rada zakładowa może zapobiec przeniesieniu?

Rada zakładowa nie może zanegować prawa pracodawcy do wydawania poleceń pracownikom. Jednakże, zgodnie z § 99 niemieckiej ustawy o ustroju przedsiębiorstw (Betriebsverfassungsgesetz, BetrVG), przeniesienie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy rada zakładowa została o tym poinformowana i wyraziła na nie zgodę. Oznacza to, że rada zakładowa może jeszcze wstrzymać planowane przeniesienie pracownika.

Jest jednak pewien haczyk: rada zakładowa nie może tak po prostu odmówić udzielenia zgody. Niemiecka ustawa o ustroju przedsiębiorstw określa precyzyjnie, kiedy rady zakładowe mogą się temu sprzeciwić. Jest to dopuszczalne na przykład w sytuacji, gdy przeniesienie narusza porozumienia zakładowe, jeśli byłoby ono jednoznacznie niekorzystne dla pracownika lub jeśli istnieje uzasadnione ryzyko, że inni pracownicy zostaną zwolnieni w wyniku tego działania.

Kiedy przeniesienie jest niedopuszczalne?

Pomimo prawa do wydawania poleceń, pracodawca nie może podjąć samowolnej decyzji o przeniesieniu każdego pracownika. Tekst ustawy stanowi, że decyzje muszą być podejmowane zgodnie z zasadą słuszności. Oznacza to, że liczy się nie tylko własny interes firmy. Należy również wziąć pod uwagę interesy pracownika.

Przykład: Pracownik zajmujący się zakładaniem izolacji i jednocześnie ojciec trójki dzieci w wieku szkolnym miał zostać przeniesiony ze swojego dotychczasowego miejsca pracy w Brunsbüttel na budowę w Ludwigshafen, znajdującą się w odległości 650 kilometrów od jego miejsca zamieszkania. Odmienne stanowisko zajął Krajowy Sąd Pracy w Szlezwiku-Holsztynie wydając w 2015 r. orzeczenie, zgodnie z którym pracodawcy muszą uwzględniać sprawy rodzinne pracownika, chyba że na przeszkodzie stałyby względy operacyjne lub interesy innych współpracowników. Pracownicy nie mogą być przenoszeni do miejsca, do którego nie mogą codziennie dotrzeć ze swojego miejsca zamieszkania, bez uwzględnienia ich osobistej sytuacji życiowej.

Z drugiej strony, w przedsiębiorstwach – zwłaszcza jeśli mają kilka siedzib lub oddziałów – często stosowane są klauzule dotyczące przenoszenia pracowników, aby móc jeszcze skuteczniej korzystać z prawa pracodawcy do wydawania poleceń pracownikom. W takiej sytuacji należy indywidualnie rozpatrywać każdy przypadek i na tej podstawie podejmować odpowiednie decyzje.

Kiedy można wymagać od pracownika przeniesienia?

Przeniesienie musi być na miarę możliwości pracownika, ale jest to pojęcie bardzo ogólnikowe i szerokie. Na przykład z punktu widzenia niemieckiego prawa pracy ten warunek jest spełniony, jeśli do nowego miejsca pracy można dotrzeć w czasie nieprzekraczającym dwóch godzin. Czy sam pracownik uzna to za dostosowane do jego możliwości, to już inna sprawa.

Należy również pamiętać, że w zależności od sytuacji danego pracownika, te założenia mogą być różne. W przypadku pracownika zatrudnionego na część etatu, który pracuje tylko kilka godzin dziennie, takie przeniesienie do lokalizacji oddalonej o dwie godziny może już nie być uznane za uzasadnione.

Czy można zostać przeniesionym na gorsze stanowisko?

Krótka odpowiedź brzmi: nie! Pracodawca nie może przenieść pracownika na stanowisko, na którym zarabia mniej, ani na takie, na którym zakres odpowiedzialności jest mniejszy niż poprzednio. Nawiasem mówiąc, zasada ta obowiązuje niezależnie od wysokości wynagrodzenia: nawet jeśli zarobki nie uległy zmianie, nie można tak po prostu ograniczyć zakresu odpowiedzialności pracownika. Takie przeniesienie byłoby niezgodne z prawem, gdyż byłoby ono niekorzystne dla zatrudnionego.

Przeniesienie: oto co możecie zrobić

Jeśli pracodawca chce Was przenieść wbrew Waszej woli, powinniście poprosić o rozmowę i spokojnie oraz rzeczowo opisać swoją sytuację. Jeśli na przykład opiekujecie się krewnymi na miejscu lub samotnie wychowujecie dzieci, możecie liczyć na większe zrozumienie. W takich przypadkach przeniesienie mogłoby zostać uznane za „nadmierne obciążenie”. Oto jak powinniście postąpić:

• Sprawdźcie swoją umowę o pracę

Jeśli grozi Wam przeniesienie, powinniście dokładnie przyjrzeć się swojej umowie o pracę i w razie potrzeby zlecić jej sprawdzenie ekspertowi. Co do zasady, im mniej konkretny jest opis Waszego stanowiska w umowie o pracę, tym większe pole manewru ma pracodawca. Jeśli jednak w umowie wyraźnie wpisano lokalizację (np. miasto Kolonia), zapis ten może utrudnić lub wręcz uniemożliwić przeniesienie do Chemnitz. Sam fakt, że w umowie znajduje się klauzula o przeniesieniu, nie oznacza, że jest ona ważna. Istotne jest to, jak jest ona sformułowana.

• Przyglądajcie się klauzulom dodatkowym

Umowa o pracę nie zawsze jest statyczna, może być dostosowywana, a jej zakres rozszerzany. Jest to dobra okazja dla pracodawców, aby uzupełnić ją o dodatkowe klauzule. Sprawdźcie je bardzo dokładnie przed złożeniem podpisu na umowie. Dotyczy to również popularnego wypowiedzenia zmieniającego (niem. Änderungskündigung), w którym firma wręcza komuś wypowiedzenie, aby jednocześnie przedłożyć nową umowę – która zawiera już wtedy oczywiście klauzulę o przeniesieniu.

• Poproście o okresowe świadectwo pracy

Wraz z przeniesieniem zmieniają się Wasze obowiązki zawodowe. Daje to Wam możliwość i prawo do zwrócenia się z prośbą o wydanie okresowego świadectwa pracy (niem. Zwischenzeugnis). Warto skorzystać z tego prawa, choćby tak na wszelki wypadek. Jeśli dojdzie do najgorszego, będziecie mieli w ręku ważny dokument, który przyda się Wam podczas ubiegania się o nową pracę.

• Kontynuujcie pracę

Nie powinniście rzucać pracy nawet wtedy, gdy jesteście całkowicie przekonani o nielegalności swojego przeniesienia. Jeśli nie macie racji, pracodawca może odpowiedzieć upomnieniem, a nawet natychmiastowym rozwiązaniem umowy o pracę. Ale nawet jeśli Wasze przeniesienie jest ewidentnie nieważne i w związku z tym macie prawo do zaniechania pracy, to roszczenia o wypłatę wynagrodzenia mogą przepaść.

• Zwróćcie się do rady zakładowej

Jeśli w Waszej firmie działa rada zakładowa, jest ona Waszym potężnym sprzymierzeńcem – koniecznie zwróćcie się do niej z prośbą o wsparcie. Ale zróbcie to jak najszybciej, ponieważ rada zakładowa musi odmówić zgody na przeniesienie w ciągu tygodnia od poinformowania jej przez pracodawcę – podając uzasadnienie na piśmie. W przeciwnym razie uznaje się je za zaakceptowane. Ograniczenie dotyczy pracowników wyższego szczebla, w przypadku których rada zakładowa niestety nie może w tym zakresie prawie nic zrobić.

• Zasięgnijcie porady prawnej

Przeniesienie może naruszać umowy, ustawy i rozporządzenia – i w wielu przypadkach jest niedopuszczalne. Na przykład Krajowy Sąd Pracy w Hesji orzekł w 2011 r., że matka pracująca w niepełnym wymiarze godzin nie mogła zostać przeniesiona przez pracodawcę do Londynu, ponieważ nie mogłaby wówczas łączyć opieki nad dzieckiem z pracą. Interes pracodawcy musiał w tym przypadku zejść na dalszy plan. Sądy pracy starają się wyważyć interesy pracodawcy i pracownika. Jeśli macie zobowiązania rodzinne lub spłacacie dom, Wasze szanse na uniknięcie przeniesienia rosną. Niekiedy warto zasięgnąć porady prawnika.

Różne powody przeniesienia

Często powody przeniesienia są bardzo oczywiste. Jesteście potrzebni w innym oddziale lub musicie przejąć obowiązki koleżanki, która od dłuższego czasu jest chora. Ale mogą być też mniej uczciwe powody, które za tym stoją.

Przeniesienie może być efektem czystej kalkulacji. Wprawdzie nie możecie zostać przeniesieni na niższe lub gorzej płatne stanowisko. Możecie jednak pozostać na tym samym miejscu w schemacie organizacyjnym, ale od tej pory będą Wam powierzane coraz mniej odpowiedzialne zadania. W ten sposób pracodawca może chcieć się pozbyć danego pracownika. A do jakich jeszcze sposobów może się uciec Wasz szef?

Odstawienie na boczny tor

Uważajcie również na specjalne projekty, które wydają się być odpowiednikiem awansu. Jest to często podstępny manewr, który ma na celu odstawienie Was na boczny tor – jeśli Wasze zadania i zakres odpowiedzialności nie poszerzają się. Albo jeśli pracodawca chce ująć w umowie o pracę nowe obowiązki, a także rozszerzyć swoje uprawnienia do wydawania poleceń.

Obniżka wynagrodzenia

Przeniesienie może również prowadzić do obniżenia Waszego wynagrodzenia, choć nie dzieje się to wprost. Przykład: jesteście sprzedawcami i zostaliście przeniesieni z regionu Ren-Men do mniej lukratywnego regionu Münsterland. Czy to dlatego, że Wasz pracodawca liczy na to, że Wasz kolega zawrze więcej transakcji we Frankfurcie? Jeśli Wasze wynagrodzenie jest zmienne i zależy od wyników sprzedaży, przeniesienie może mieć bardzo negatywny wpływ na stan Waszego konta.

Afront

Możliwe, że pracodawca poprzez przeniesienie próbuje Was sprowokować. Jeśli Was przenosi wiedząc doskonale, że nigdy się na to nie zgodzicie, negatywnie wpłynie to na Wasze relacje, a może nawet nieodwracalnie je zniszczy. Dla pracodawcy byłoby dobrze, gdybyście sami dążyli do rozwiązania umowy o pracę – ponieważ zmniejszy to Wasze szanse na otrzymanie dobrej odprawy. Subtelny manewr mający na celu zmuszenie Was do odejścia z firmy.