Kurs dokształcający w Niemczech może pomóc w zmianie zawodu, powrocie do pracy lub zdobyciu konkretnej umiejętności. Zanim wybierzecie szkołę, ustalcie jednak, jakiego dokumentu potrzebujecie. Zaświadczenie o uczestnictwie, certyfikat organizatora i państwowo uznany dyplom nie oznaczają tego samego.
Gdzie szukać kursów dokształcających w Niemczech?
Oferty znajdziecie w szkołach dla dorosłych Volkshochschule, izbach przemysłowo-handlowych (Industrie- und Handelskammer, IHK) i rzemieślniczych (Handwerkskammer, HWK), na uczelniach oraz u prywatnych organizatorów. Do wyszukiwania szkoleń i informacji o wsparciu służy też portal mein NOW, opisany przez Bundesagentur für Arbeit.
Najpierw zajrzyjcie do ogłoszeń o pracę w wybranym zawodzie. Jakie umiejętności i świadectwa pojawiają się najczęściej? Z takim punktem odniesienia łatwiej odróżnić przydatny kurs od oferty, która dobrze wygląda tylko w reklamie.
Kurs online czy studia na odległość w Niemczech?
Kurs może uzupełniać wiedzę, przygotowywać do zewnętrznego egzaminu albo prowadzić do określonego świadectwa. Fernstudium na uczelni to natomiast studia, których program i warunki przyjęcia trzeba sprawdzić dla konkretnego kierunku. Sama zdalna forma nauki nie przesądza o wartości dyplomu.
Przy kursie objętym przepisami o nauczaniu na odległość można sprawdzić dopuszczenie w rejestrze ZFU (Staatliche Zentralstelle für Fernunterricht — niemieckiej instytucji nadzorującej kształcenie na odległość). Dopuszczenie przez ZFU oznacza przede wszystkim, że dany kurs na odległość podlega wymaganej kontroli w ramach niemieckich przepisów o Fernunterricht. Nie oznacza automatycznie państwowego uznania kwalifikacji zawodowej ani równoważności dyplomu. Jeśli kurs ma prowadzić do wykonywania zawodu regulowanego albo do formalnie uznawanego tytułu, trzeba osobno sprawdzić, kto wydaje świadectwo i jakie ma ono znaczenie prawne.
Przykładowe szkoły i kursy w Niemczech
ILS – Institut für Lernsysteme
W ILS dostępne są kursy z różnych dziedzin. Przykłady z naszego zestawienia:
- Altenbetreuung – Betreuungskraft — kurs dotyczący wspierania osób starszych.
- Deutsch im Beruf — niemiecki przydatny w pracy.
- Geprüfte/r Programmierer/in (ILS) – Java — kurs programowania.
- Geprüfte/r Kosmetiker/in — kurs z zakresu kosmetyki.
Przy kursie Betreuungskraft zgodnym z §§ 43b, 53b jedenastej księgi niemieckiego kodeksu socjalnego (Sozialgesetzbuch XI, SGB XI) ILS wskazuje również praktyki i kurs pierwszej pomocy potrzebne do uzyskania pełnego certyfikatu. Samo opracowanie materiałów teoretycznych prowadzi do innego dokumentu. Szczegóły zawiera opis kursu ILS. To nie jest to samo co wykształcenie pielęgniarskie.
Fernakademie für Erwachsenenbildung
Fernakademie oferuje m.in. kursy związane ze zdrowiem, administracją i biznesem. W zestawieniu znajdziecie kurs Betreuungskraft w Fernakademie oraz Fernkurs Fitnesscoach an der Fernakademie-Klett. Przy kursie opiekuńczym kierujcie się aktualnym programem i podstawą kwalifikacji, a nie historycznym numerem paragrafu występującym w adresie strony.
Dla każdego kursu osobno warto potwierdzić czas próbny, zasady rezygnacji, zajęcia praktyczne i opłaty za egzaminy. Nie zakładajcie, że wszystkie szkolenia w jednej szkole mają identyczny termin wypowiedzenia.
Euro-FH – Europäische Fernhochschule Hamburg
Euro-FH jest propozycją dla osób rozważających studia na odległość. Uczelnia oferuje programy prowadzące m.in. do stopni Bachelor i Master oraz MBA (Master of Business Administration), czyli studiów z zakresu zarządzania. Warunki przyjęcia, plan zajęć i formę egzaminów sprawdźcie przy wybranym kierunku. Część zajęć lub praktyk może wymagać obecności w określonych terminach.
Polski dyplom czy nowy kurs w Niemczech?
Jeżeli macie już zawód zdobyty w Polsce, przed opłaceniem nowego szkolenia sprawdźcie możliwość uznania kwalifikacji. W niektórych sytuacjach potrzebne będzie uzupełnienie konkretnych różnic, a nie powtarzanie całej nauki. Punktem wyjścia jest dokładna nazwa zawodu i kraj związkowy, w którym chcecie pracować.
Poproście szkołę o próbkę materiałów po niemiecku i przykładowe zadanie. Rozumienie języka w codziennej rozmowie nie zawsze wystarcza na egzamin zawodowy. Ustalcie także, kto organizuje egzamin, czy jest dodatkowo płatny i czy wymaga osobnej rejestracji.
Co sprawdzić przed zapisaniem się na kurs w Niemczech?
Przed podpisaniem umowy dobrze porównać nie tylko temat kursu, ale też jego realny efekt, pełny koszt i zasady rezygnacji. Sprawdźcie przede wszystkim:
- Efekt nauki. Jaki dokładnie dokument otrzymacie i kto go wystawia?
- Wymagania. Jaki poziom niemieckiego, doświadczenie i wykształcenie są potrzebne?
- Czas. Ile godzin tygodniowo zajmą nauka, zadania i praktyki?
- Pełna cena. Czy obejmuje materiały, egzaminy, seminaria i ewentualne przedłużenie dostępu?
- Wsparcie. Czy jest kontakt z prowadzącym i informacja zwrotna do prac?
- Umowa. Co stanie się z opłatami, jeśli zrezygnujecie lub zrobicie przerwę?
Dofinansowanie kursu w Niemczech – jakie są możliwości?
W Niemczech istnieje kilka form wsparcia na dokształcanie zawodowe. Najważniejszą z nich jest Bildungsgutschein, czyli bon na dofinansowanie szkolenia zawodowego. Może on pokryć koszty kursu lub przekwalifikowania, jeżeli Agentur für Arbeit uzna, że szkolenie zwiększy Wasze szanse na zatrudnienie, pomoże uniknąć bezrobocia albo umożliwi zdobycie brakującego zawodu.
Od 1 stycznia 2025 r. również w przypadku osób obsługiwanych przez Jobcenter decyzję o finansowaniu zawodowej Weiterbildung podejmuje i realizuje Agentur für Arbeit. Sam fakt pobierania świadczeń z Jobcenter nie oznacza jednak automatycznego przyznania bonu.
Bildungsgutschein – kto może go otrzymać?
O wsparcie mogą ubiegać się przede wszystkim osoby bezrobotne, zagrożone utratą pracy oraz osoby, którym brakuje kwalifikacji potrzebnych na rynku pracy. Finansowanie jest możliwe także dla części osób zatrudnionych, ale w takim przypadku procedura zwykle odbywa się we współpracy z pracodawcą.
Przed rozpoczęciem kursu konieczna jest rozmowa z doradcą. To ważne: nie podpisujcie płatnej umowy ze szkołą, zanim nie będzie jasne, czy konkretny kurs zostanie dofinansowany. Bildungsgutschein jest zazwyczaj ograniczony czasowo, regionalnie i do określonego celu szkolenia.
Jakie koszty może pokryć dofinansowanie?
W zależności od sytuacji Agentur für Arbeit może pokryć m.in.:
- opłatę za kurs lub przekwalifikowanie,
- wymagane materiały dydaktyczne, odzież roboczą i opłaty egzaminacyjne,
- koszty dojazdu,
- koszty opieki nad dzieckiem podczas szkolenia,
- koszty zakwaterowania i wyżywienia poza miejscem zamieszkania, jeśli codzienny dojazd nie jest możliwy.
Jeśli pobieracie Arbeitslosengeld i rozpoczynacie szkolenie finansowane przez Agentur für Arbeit, zasiłek jest co do zasady dalej wypłacany podczas kursu, o ile nadal spełniacie warunki.
Weiterbildungsgeld – dodatkowe 150 euro miesięcznie
Przy szkoleniu prowadzącym do uzyskania pełnego zawodu lub kwalifikacji równoważnej zawodowi możecie dodatkowo otrzymywać Weiterbildungsgeld w wysokości 150 euro miesięcznie. Dotyczy to m.in. Umschulung, czyli przekwalifikowania do nowego zawodu, kwalifikacji częściowych prowadzących do zawodu oraz kursów przygotowujących do egzaminu eksternistycznego.
Weiterbildungsprämie – 1000 i 1500 euro za egzaminy
Przy odpowiednich szkoleniach kończących się uznanym zawodem możliwe są także premie za zdane egzaminy. Za zdanie wymaganej egzaminacyjnej części pośredniej lub pierwszej części egzaminu końcowego można otrzymać 1000 euro, a za zdanie egzaminu końcowego – 1500 euro. Nie dotyczy to każdego kursu; szkolenie musi spełniać ustawowe warunki.
AVGS – coaching i krótsze szkolenia wspierające powrót do pracy
AVGS (Aktivierungs- und Vermittlungsgutschein) to bon na działania pomagające wrócić na rynek pracy. Może finansować np. coaching zawodowy, przygotowanie do rozmów kwalifikacyjnych, wsparcie przy rozpoczęciu działalności albo inne działania aktywizacyjne. To nie jest to samo co Bildungsgutschein i nie służy do finansowania każdego zwykłego kursu zawodowego.
AVGS jest świadczeniem uznaniowym, więc nie ma automatycznego prawa do jego otrzymania. Jeśli urząd zaakceptuje konkretną ofertę na piśmie, koszty udziału są pokrywane; w określonych przypadkach mogą zostać zwrócone także dojazdy i opieka nad dzieckiem.
Zukunftsstarter – zdobycie zawodu w późniejszym wieku
Osoby, które nie mają uznanego wykształcenia zawodowego albo od dawna nie pracują w wyuczonym zawodzie, powinny zapytać również o możliwości zdobycia pełnych kwalifikacji zawodowych w ramach inicjatywy Zukunftsstarter i innych programów wspierających uzyskanie uznanego zawodu. Program jest szczególnie kierowany do dorosłych mniej więcej od 25. roku życia, często do grupy 25–35 lat, ale aktualne materiały Agentur für Arbeit pokazują, że wsparcie może być rozpatrywane również szerzej.
Możliwe są m.in. Umschulung, kwalifikacje częściowe prowadzące do zawodu, przygotowanie do Externenprüfung oraz inne formy uzupełnienia kwalifikacji. W zależności od decyzji mogą być pokrywane koszty kursu, dojazdu, zakwaterowania, wyżywienia, opieki nad dzieckiem oraz dodatkowego wsparcia podczas przekwalifikowania.
Dofinansowanie dla osób już zatrudnionych
Także osoby pracujące mogą otrzymać wsparcie na Weiterbildung. W wielu przypadkach wniosek jest składany we współpracy z pracodawcą. Agentur für Arbeit może pokrywać część albo całość kosztów szkolenia oraz dopłacać pracodawcy do wynagrodzenia za czas, w którym pracownik uczestniczy w szkoleniu. Wysokość wsparcia zależy m.in. od wielkości firmy i rodzaju kwalifikacji.
Przy typowej kwalifikacji dla zatrudnionych szkolenie powinno trwać ponad 120 godzin, wykraczać poza krótkie szkolenie tylko na potrzeby jednego stanowiska oraz być prowadzone przez uprawnionego organizatora. W firmach zatrudniających mniej niż 50 osób koszty kursu mogą być w określonych sytuacjach pokrywane nawet w całości.
Co powinien przygotować Polak przed rozmową w Agentur für Arbeit?
Na spotkanie warto zabrać program kursu, cenę, termin rozpoczęcia, informacje o organizatorze oraz ogłoszenia o pracę pokazujące, że dana kwalifikacja jest rzeczywiście poszukiwana. Jeśli macie polski dyplom lub świadectwo zawodowe, przygotujcie je również. Zanim rozpoczniecie nową Ausbildung lub Umschulung, warto sprawdzić, czy Waszego polskiego zawodu nie można uznać w Niemczech albo uzupełnić krótszym szkoleniem.
Jeśli dokumenty są po polsku, urząd może poprosić o tłumaczenie. Nie zamawiajcie go jednak automatycznie przed pierwszą rozmową – najpierw ustalcie, które dokumenty i w jakiej formie są rzeczywiście potrzebne.
Jak krok po kroku starać się o dofinansowanie?
- Umówcie rozmowę w Agentur für Arbeit lub – jeśli jesteście klientami Jobcenter – zgłoście tam potrzebę szkolenia.
- Wyjaśnijcie, jaki cel zawodowy ma kurs i dlaczego zwiększy szanse na pracę albo zabezpieczy obecne zatrudnienie.
- Znajdźcie odpowiedni kurs, najlepiej w portalu mein NOW, i sprawdźcie, czy organizator oraz szkolenie są dopuszczone do finansowania.
- Uzyskajcie pisemne potwierdzenie wsparcia przed podpisaniem odpłatnej umowy.
- Po rozpoczęciu kursu zachowujcie decyzje, rachunki i dokumenty dotyczące dodatkowych kosztów, jeśli mają być refundowane.
Źródła i materiały
Bundesagentur für Arbeit – Bildungsgutschein, koszty, Weiterbildungsgeld i premie, Bundesagentur für Arbeit – AVGS, Bundesagentur für Arbeit – dofinansowanie Weiterbildung dla osób zatrudnionych, Bundesagentur für Arbeit – Zukunftsstarter, mein NOW – wyszukiwarka kursów, ZFU – rejestr kursów na odległość, ZFU – najczęstsze pytania, Anerkennung in Deutschland – uznawanie kwalifikacji, informacje po polsku, ILS – przykładowy opis kursu Betreuungskraft.
