SPD ponawia apel o zalegalizowanie tzw. containern — czyli zabierania jeszcze jadalnych produktów z koszy i kontenerów sklepów. Partia argumentuje, że wyrzucanie żywności zamiast jej przekazania potrzebującym nie jest w żaden sposób opłacalne. Rząd federalny na razie nie planuje zmian legislacyjnych; branża handlowa ostrzega przed problemami prawnymi i bezpieczeństwem.

Co proponuje SPD i dlaczego?

Esra Limbacher z frakcji SPD odpowiedzialny za kwestie rolnictwa, podkreślił w rozmowie z „Rheinischer Post”, że corocznie w Niemczech marnuje się blisko 11 milionów ton żywności. „Nie możemy cały czas mówić o bezpieczeństwie dostaw żywności, a jednocześnie biernie przyglądać się olbrzymim stratom” — argumentował Limbacher. Dlatego SPD postuluje, aby ułatwić sklepom przekazywanie niesprzedanych, lecz wciąż nadających się do spożycia produktów oraz znieść karalność tzw. „containern”.

Zdaniem Limbachera traktowanie jako przestępstwa wyciągania nadającej się do spożycia żywności z kontenerów supermarketów jest dziś anachronizmem. Według niego każde uratowane jedzenie ma wartość zarówno dla środowiska, jak i dla społeczeństwa.

Dlaczego rząd nie chce na razie zmieniać prawa?

Rząd federalny podchodzi do inicjatywy ostrożnie. Wiceministerstwo rolnictwa wskazało, że zmiana karalności containern nie jest zapisana w koalicyjnym programie rządu, a wcześniejszy projekt zainicjowany w poprzedniej kadencji upadł z powodu braku porozumienia między krajami związkowymi (Länderami). Dlatego ministerialny rzecznik sugeruje, że ewentualna inicjatywa powinna wyjść od landów.

Równocześnie resort sprawiedliwości przypomniał, że w obowiązującej procedurze karnej istnieją już mechanizmy pozwalające na umorzenie postępowań w przypadku „bagatelnych” kwot — w praktyce przy bardzo niskich wartościach szkody organy często prowadzą dochodzenie jedynie na wniosek pokrzywdzonego.

Przeciw: obawy handlu o odpowiedzialność i bezpieczeństwo

Przeciw legalizacji wypowiada się silnie branża handlowa. Bundesverband des Deutschen Lebensmittelhandels (BVLH) oraz jego dyrektor Philipp Hennerkes zwracają uwagę przede wszystkim na kwestie odpowiedzialności i bezpieczeństwa. Według Hennerkesa sieci nie mogą ponosić konsekwencji prawnych, gdy ktoś wejdzie na teren przedsiębiorstwa i ulegnie wypadkowi przy przeszukiwaniu kontenerów, albo gdy spożyje produkt, który z przyczyn jakościowych nie nadaje się już do jedzenia.

BVLH podnosi też aspekt własności i zakazu wstępu na teren prywatny: kontenery stoją na terenie przedsiębiorstw, a nieuprawnione ich otwieranie zwykle wiąże się z naruszeniem dostępu do prywatnej posesji. Stowarzyszenie podkreśla, że w dyskusji o marnotrawstwie żywności handel odpowiada jedynie za około 7 proc. całego strumienia odpadów spożywczych, podczas gdy największą część — około 58 proc. — generują gospodarstwa domowe. Dlatego BVLH wskazuje, że większy nacisk trzeba położyć na działania zmniejszające marnotrawstwo w domach, a handel pracuje nad usprawnieniami (m.in. z wykorzystaniem sztucznej inteligencji do lepszego zarządzania zapasami).

Co wcześniej się nie udało?

Przypomnijmy: dwa lata temu podejmowano już próbę uregulowania kwestii containern na szczeblu federalnym, lecz projekt napotkał sprzeciw landów i nie doprowadził do zmiany prawa. Teraz SPD proponuje wznowienie debaty i nowy start legislacyjny, korzystając z trwającej kampanii „Zu gut für die Tonne” (pol. „Za dobre, by wyrzucać”) prowadzonej przez ministerstwo rolnictwa, której celem jest zwrócenie uwagi na problem marnowania żywności.

Możliwe kompromisy i rozwiązania praktyczne

W dyskusji pojawiają się pomysły pośrednie: zamiast całkowitej dekryminalizacji — uregulowania, które:

• umożliwiłyby sklepom formalne przekazywanie żywności bez ryzyka karnego i bez tworzenia zachęt do nieodpowiedzialnego składowania odpadów;
• wprowadziły jasne zasady odpowiedzialności i zabezpieczenia, by chronić sklepy przed roszczeniami;
• określiłyby standardy higieniczne dla przekazywanych produktów oraz tryb ich przekazywania organizacjom charytatywnym.

Ponadto resort sprawiedliwości wskazuje jeszcze raz na praktykę umarzania drobnych wykroczeń, co w części przypadków rozwiązywało dotąd problem bez konieczności zmiany ustaw.

Podsumowanie

Debata o legalizacji containern scala kilka wątków: ekologiczny (ogromne straty żywności), społeczny (pomoc potrzebującym), prawny (kryminalizacja i własność prywatna) oraz gospodarczy (odpowiedzialność handlu). SPD postuluje, by ułatwić przekazywanie dobrych produktów i zdjąć karalny ciężar z osób i organizacji ratujących żywność; rząd i branża handlowa alarmują o ryzykach i proponują ostrożniejsze, skoordynowane rozwiązania. Ostateczna zmiana będzie wymagała politycznego konsensu, precyzyjnych regulacji dotyczących odpowiedzialności oraz mechanizmów ochrony zdrowia publicznego i bezpieczeństwa.

źródło: tagesschau.de

W wyniku typowego, sezonowego ożywienia rynek pracy w Niemczech odnotował we wrześniu niewielką poprawę: liczba zarejestrowanych osób bezrobotnych spadła o 70 tys. do 2,955 mln. Mimo tego roczna dynamika wciąż jest wyraźnie dodatnia — w porównaniu z ubiegłym rokiem bezrobotnych jest o 148 tys. więcej. Stopa bezrobocia minimalnie zmalała do 6,3 proc.

Dane za wrzesień — co się zmieniło

Według Federalnej Agencji Pracy (Bundesagentur für Arbeit, BA) w Norymberdze liczba zarejestrowanych bezrobotnych we wrześniu spadła do 2,955 mln, czyli o 70 tys. wobec sierpnia. Sezonowo skorygowana liczba bezrobotnych wzrosła jednak w ujęciu miesięcznym o 14 tys. — oznacza to, że część spadku wynika wyłącznie z typowych zjawisk sezonowych (zakończenie sezonu wakacyjnego, wzrost ofert pracy w niektórych branżach).

W tym samym okresie liczba ofert pracy zgłoszonych do BA wyniosła około 630 tys., czyli mniej o 66 tys. niż rok wcześniej.

Ocena Federalnej Agencji Pracy

Szefowa BA, Andrea Nahles, oceniła, że pojawiają się pierwsze sygnały, że rynek pracy może osiągać najniższy punkt spadku, ale jednocześnie zastrzegła, że nie ma jeszcze mowy o trwałym odwróceniu trendu. Nahles podkreśliła, że obecne ożywienie jest słabe i że bez wyraźnych impulsów gospodarczych (np. wzrostu popytu) poprawa będzie trudna do utrzymania. Ostrzegła też, że wraz z nadejściem zimy liczba bezrobotnych może ponownie przekroczyć trzy miliony.

Krótkoterminowe przestoje i częściowe zatrudnienie

BA zwraca uwagę na dwa dodatkowe elementy, które wpływają na obraz rynku pracy:

• Kurzarbeit (praca na skrócony czas) — korzystanie z tej formy ulega dalszemu zmniejszaniu, co wskazuje na zmiany w sposobie zabezpieczania zatrudnienia przez firmy;
• Unterbeschäftigung (częściowe zatrudnienie) — liczba osób pozostających w częściowym zatrudnieniu jest tylko nieznacznie wyższa niż przed rokiem.

TAKŻE: ogólny poziom gotowości rynku do przyjęcia nowych pracowników pozostaje niski — szanse znalezienia nowego zatrudnienia są nadal bardzo ograniczone, w opinii BA nawet niższe niż w czasie pandemii.

Perspektywy i znaczenie dla polityki

W jesiennym raporcie wiodące instytuty prognostyczne przewidują na bieżący rok jedynie skromny wzrost gospodarczy (około 0,2 proc.). Trwałą poprawę na rynku pracy BA wiąże z efektem pakietów stymulacyjnych rządu i z ożywieniem koniunktury. Zdaniem Nahles sam wzrost presji administracyjnej wobec osób bezrobotnych (np. zaostrzenie obowiązków) przy jednoczesnym bardzo ograniczonym popycie na pracę raczej nie przyniesie znaczących efektów — potrzebne są równoległe działania zwiększające popyt i skuteczne programy aktywizacji zawodowej.

Co warto zapamiętać

• Spadek liczby bezrobotnych poniżej 3 mln we wrześniu jest w dużej mierze efektem sezonowym.
• Słabe ożywienie nie gwarantuje trwałej poprawy — rynek pracy pozostaje wrażliwy na pogorszenie koniunktury.
• Kluczowe dla poprawy sytuacji są inwestycje zwiększające popyt na pracę oraz skuteczne programy aktywizacyjne, a nie tylko zaostrzanie wymogów wobec osób poszukujących pracy.

źródło: tagesschau.de

W skrócie

Do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego w Karlsruhe trafiła sprawa byłego afgańskiego sędziego najwyższego, który wraz z rodziną otrzymał w grudniu 2022 r. formalną obietnicę przyjęcia do Niemiec, lecz do dziś nie otrzymał wiz. Skarżący domaga się uznania obietnicy za wiążącą i wydania środków tymczasowych umożliwiających pilny wjazd do kraju.

Kim jest skarżący i dlaczego się ukrywa

Autor skargi to były najwyższy sędzia z Afganistanu, który przed przejęciem władzy przez talibów wydawał wyroki wobec członków tego ugrupowania. Po zmianie reżimu musiał się ukryć; według relacji organizacji wspierającej go w skardze (Gesellschaft für Freiheitsrechte) jego ojciec został zamordowany przez osobę wcześniej przez niego skazaną. Z obawy o życie skarżący wnosi anonimowo.

Co dokładnie obiecano i jak wyglądała procedura

Skarżący i jego rodzina uzyskali tzw. „Zuladung” (przyjęcie) w ramach tzw. Überbrückungsliste — jednego z czterech programów, które Niemcy stosowały wobec osób szczególnie zagrożonych z Afganistanu. Pozostałe to: procedury dla lokalnych współpracowników („Ortskräfteverfahren”), lista osób zagrożonych ze względu na działalność na rzecz praw człowieka („Menschenrechtsliste”) oraz centralny federalny program przyjęć („Bundesaufnahmeprogramm”). W praktyce zainteresowani musieli przyjechać do Pakistanu, gdzie realizowano procedury wizowe i weryfikacje bezpieczeństwa (brak niemieckiej ambasady w Kabulu).

Poświęcenia skarżącego — i materialne koszty oczekiwania

Aby sfinansować wyjazd i procedury wizowe, skarżący sprzedał dom i inne posiadłości — to jeden z argumentów, jakie podnosi w skardze: cała rodzina zrezygnowała z dotychczasowego życia w zaufaniu do obietnicy przyjęcia.

Ile osób jeszcze czeka i jaka jest ich sytuacja

Ministerstwo spraw wewnętrznych Niemiec szacuje, że w Pakistanie oczekuje około 1 910 osób, które mają różne rodzaje obietnic przyjęcia: ~210 z procedury Ortskräfte, ~60 z listy dla działaczy na rzecz praw człowieka, ~600 z Überbrückungsliste oraz ok. 1 040 z Bundesaufnahmeprogramm. Od połowy sierpnia Pakistan deportował do Afganistanu i aresztował ok. 250 osób z tej grupy.

Dotychczasowe orzecznictwo — dlaczego sprawa trafiła do Karlsruhe

Wyższy Sąd Administracyjny w Berlinie-Brandenburgii (Oberverwaltungsgericht) uznał pod koniec sierpnia, że w przypadku obietnic wydawanych w ramach niektórych programów (np. Überbrückungsliste) nie powstało prawnie wiążące roszczenie wobec państwa — dokumenty miały charakter wewnętrzny. Sąd powołał się przy tym na szerokie pole politycznego uznania rządu (tzw. polityczne Ermessen). W praktyce oznacza to, że tylko osoby z przyjęciem w ramach Bundesaufnahmeprogramm uzyskały w wielu przypadkach pozytywne decyzje sądowe i wjazd do Niemiec (ok. 70 osób).

Na czym opiera się skarga przed Trybunałem Konstytucyjnym

W skardze mężczyzna przywołuje dwa główne argumenty konstytucyjne: ochronę uzasadnionego zaufania (Vertrauensschutz) oraz prawo do życia i nietykalności cielesnej. Twierdzi, że działając w zaufaniu do obietnicy rządu „wszystko porzucił” i oddał się w opiekę administracji niemieckiej — dlatego jej jednostronne niewykonanie godzi w podstawowe prawa rodziny. Do skargi dołączono również wniosek o środki tymczasowe (Eilantrag), by przyspieszyć przyznanie wizy.

Rola GIZ i kwestia, czy obietnice miały charakter państwowy

Wyższy Sąd Administracyjny wskazał, że w rozważanych przypadkach informacja o gotowości przyjęcia była przekazywana przez GIZ (Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit) — agencję współpracy międzynarodowej w całości należącą do Republiki Federalnej Niemiec. Sąd uznał jednak te komunikaty za „wewnątrz-urzędowe” i nie traktował ich jako prawnie wiążących zobowiązań ministerstwa. To jedno z kluczowych zagadnień, które Trybunał Konstytucyjny będzie musiał rozstrzygnąć.

Co może orzec Trybunał i jakie będą konsekwencje

Jeżeli Trybunał uzna, że obietnice administracyjne tworzą skuteczne podstawy oczekiwania (oznaczające ochronę zaufania) albo że zaniechanie przyjęcia narusza konstytucyjne prawa do życia/ochrony życia, może nakazać rządowi wydanie wiz lub podjęcie działań umożliwiających pilny przyjazd. Wyrok w tej sprawie może mieć znaczenie precedensowe: wpłynie na losy tysięcy osób oczekujących oraz na praktykę prowadzenia obietnic i list przyjęć przez władze.

Kto wspiera skarżącego i jak szybko może zapaść decyzja

Skargę złożono z pomocą Gesellschaft für Freiheitsrechte (organizacja praw obywatelskich). Organizacja ocenia, że Trybunał Konstytucyjny może wydać decyzję w ciągu kilku tygodni, zwłaszcza jeśli rozpatruje także wniosek o środki tymczasowe.

Znaczenie polityczne i społeczne sprawy

Sprawa odsłania napięcie między politycznymi decyzjami rządu (zawieszeniem procedur po objęciu władzy przez obecną koalicję) a indywidualnymi skutkami tych decyzji dla osób, które zaufały państwu i poniosły koszty przygotowań do wyjazdu. Jej rozstrzygnięcie wskaże też, w jakim stopniu administracyjne obietnice międzynarodowe mogą zostać przekształcone w prawnie egzekwowalne prawa jednostek.

źródło: tagesschau.de