Dobre zarobki to jedno z istotnych kryteriów, jakimi kierują się młodzi ludzie przy wyborze zawodu. Istnieje powszechne przekonanie, że absolwenci szkół wyższych zarabiają więcej niż osoby, które nie posiadają dyplomu wyższej uczelni. Jest to jednak tylko częściowa prawda.

Z danych Federalnej Agencji Pracy wynika, że na dzień 31 grudnia 2020 r. średnie miesięczne wynagrodzenie brutto dla pracowników z dyplomem uniwersyteckim zatrudnionych w pełnym wymiarze godzin i podlegających ubezpieczeniu społecznemu wynosiło 5.265 euro. W przypadku osób, które mają wykształcenie zawodowe, kwota ta wynosiła 3.300 euro.

Ale „nie oznacza to, że osoby, które ukończyły studia, zawsze zarabiają lepiej” – wyjaśnia Matthias Hertle z Federalnej Agencji Pracy w Norymberdze.

Duże różnice: inżynier lotniczy vs. architekt

Markus Kiss, ekspert z Niemieckiego Związku Izb Przemysłowo-Handlowych (DIHK) w Berlinie, jest tego samego zdania. Dużo zależy od ukończonego kierunku studiów lub kształcenia zawodowego. I bynajmniej nie jest tak, że każdy, kto ma dyplom wyższej uczelni, znajdzie się kiedyś wśród najlepiej zarabiających. Na przykład bardzo dobre zarobki lekarzy i inżynierów wyraźnie podnoszą pokazywaną w statystykach średnią płacę osób po studiach.

A jak to wygląda w przypadku absolwentów innych kierunków studiów? Markus Kiss podaje przykład: inżynier pracujący w przemyśle lotniczym i kosmicznym na początku swojej kariery zawodowej otrzymuje średnio około 5.700 euro brutto, podczas gdy architekt – zaledwie 3.500 euro.

Wzrost wynagrodzeń po zakończeniu kształcenia zawodowego

Jednak ci, którzy decydują się na Ausbildung, czyli kształcenie zawodowe, pracując latami w zawodzie ciągle się kształcą i zdobywają dodatkowe kwalifikacje i mogą pewnego dnia objąć wysokie stanowiska w firmach i instytucjach – wyjaśnia Matthias Hertle. Może to na przestrzeni lat prowadzić do takiego wzrostu wynagrodzeń, w wyniku którego pensja takich osób będzie ostatecznie wyższa niż pensja wielu osób posiadających dyplom ukończenia szkoły wyższej.

Zaletą kształcenia zawodowego jest to, że młodzi ludzie – w przeciwieństwie do wielu studentów – wcześnie otrzymują wynagrodzenie w postaci stałej pensji. „Na przykład w branży budowlanej w trzecim roku kształcenia można otrzymać do 1.400 euro brutto” – mówi Markus Kiss.

Ausbildung daje na początku finansową przewagę

Z kolei studenci muszą sami finansować swoje studia lub korzystać ze stypendium socjalnego (Bafög). Wielu absolwentów szkół wyższych rozpoczyna pracę dopiero w wieku 25-30 lat, a wtedy często muszą najpierw spłacić kredyty studenckie. Osoby, które zdecydowały się na kształcenie dualne, mają już wyraźną przewagę finansową. „Wielu osobom z dyplomem ukończenia szkoły wyższej często udaje się zniwelować tę różnicę dopiero pod koniec życia zawodowego” – mówi Kiss.

Jednak nie zawsze nauka zawodu wiąże się z wynagrodzeniem. Zdarza się, że pobierane są nawet opłaty za szkolenie. „Pod pewnymi warunkami uczniowie mogą w takich przypadkach ubiegać się o stypendium socjalne” – mówi Matthias Hertle.

Wynagrodzenie początkowe po ukończeniu kształcenia zawodowego często powyżej oczekiwań

Poza tym początkowe wynagrodzenie osób, które ukończyły kształcenie zawodowe, jest często wyższe niż się powszechnie sądzi: na przykład urzędnicy bankowi po ukończeniu kształcenia zawodowego, w zależności od firmy i regionu, mogą liczyć na wynagrodzenie w wysokości do 3.400 euro brutto.

Mechanik lotniczy już na początku swojej kariery zawodowej zarabia około 3.100 euro. „Jest to wynagrodzenie początkowe, które wraz z ciągłym doskonaleniem zawodowym może systematycznie rosnąć” – mówi Matthias Hertle.

Według Markusa Kissa, wykwalifikowany mechanik przemysłowy zarabia początkowo około 2.600 euro brutto miesięcznie. Po uzyskaniu tytułu mistrza przemysłowego jego miesięczne wynagrodzenie początkowe może sięgać nawet 4.400 euro brutto.

Kształcenie zawodowe może być w Niemczech opłacalną alternatywą

Podsumowując, decyzja o wyborze nauki zawodu lub kierunku studiów zależy oczywiście od własnych preferencji i upodobań. Uzyskanie dyplomu ukończenia studiów nie gwarantuje jednak automatycznie uzyskania wysokich zarobków w późniejszym okresie, a w każdym razie większych niż w przypadku kształcenia zawodowego.

„Także jeśli chodzi o możliwości i pewność zatrudnienia, absolwenci szkół wyższych niekoniecznie są w lepszej sytuacji” – mówi Markus Kiss. Według niego stopa bezrobocia wśród osób, które ukończyły wyższą uczelnię, wynosiła ostatnio 2,0 procent. Natomiast stopa bezrobocia wśród pracowników, którzy po ukończeniu kształcenia zawodowego uzyskali tytuł mistrza rzemiosła lub technika, wynosiła 1,2 procent. „Tak więc, ogólnie rzecz biorąc, ścieżka kariery oparta na kształceniu zawodowym może być opłacalną alternatywą dla studiów”.

Według DIHK, zarobki absolwentów uczelni wyższych oraz osób, które ukończyły kształcenie zawodowe i uzyskały np. dyplom mistrzowski, pod koniec ich kariery zawodowej kształtują się średnio na tym samym poziomie i wynoszą około 1,4 mln euro brutto.

Wraz z pandemią koronawirusa, w Niemczech rozpowszechniła się praca w trybie home office. Coraz więcej osób korzysta też z możliwości wykonywania swoich obowiązków zawodowych w sposób zdalny, przebywając poza granicami Niemiec. Jeśli też marzy Wam się takie rozwiązanie, powinniście pamiętać o kilku ważnych kwestiach, jakie się z tym wiążą.

W ostatnich dwóch latach rozwija się trend określany terminem „workation”. Pochodzi on od angielskich słów work (praca) i vacation (wakacje).

Choć na pierwszy rzut oka wydaje się, że te dwie rzeczy są ze sobą sprzeczne, coraz więcej osób znajduje sposób na połączenie wykonywania obowiązków zawodowych z wyjazdem wypoczynkowym, decydując się na pracę za granicą. Ale na czym to właściwie polega? Co należy wziąć pod uwagę? Wreszcie – które miejsca wydają się najbardziej odpowiednie do tego celu?

Co kryje się pod pojęciem „workation”?

Zasadniczo „workation” polega na połączeniu pracy zdalnej z urlopem wypoczynkowym. Może mieć miejsce wtedy, gdy na przykład planujecie dłuższy urlop z rodziną, ale nie chcecie w tym czasie rezygnować z pracy zawodowej.

Możecie też zaplanować workation z osobami o podobnych zainteresowaniach. Rezerwujecie wspólne zakwaterowanie w kraju lub za granicą i pracujecie tam na zmianę – samodzielnie lub w zespole – a także bierzecie udział w warsztatach, wspólnych wycieczkach i innych punktach programu. Na potrzeby takiej współpracy powstało wiele przestrzeni coworkingowych, które można rezerwować właśnie z myślą o workation.

Już w październiku 2021 r. portal turystyczny Airbnb opublikował wyniki ankiety, która wykazała, że ponad połowa respondentów planuje łączyć pracę z urlopem.

Na co należy zwrócić uwagę, pracując w trybie home office za granicą?

Nawet jeśli na pierwszy rzut oka wydaje się to łatwe, nie powinniście tak po prostu spakować laptopa, wyjechać na wakacje, i liczyć na to, że wszystko się uda. Wyszukiwarka obiektów i miejsc noclegowych HomeToGo podpowiada, na co należy zwrócić uwagę, planując pracę za granicą.

• Zgoda pracodawcy: zasadniczo potrzebna jest zgoda pracodawcy, chyba że pracujecie na własny rachunek. Powinniście także określić dokładny przedział czasowy.
• Dostępność: zwłaszcza jeśli planujecie podróż do odległych krajów, w których obowiązuje inna strefa czasowa, powinniście uzgodnić, kiedy i jak będzie można się z Wami kontaktować.
• Infrastruktura: aby ułatwić innym kontakt ze sobą, będzie Wam oczywiście potrzebny laptop, smartfon i dostęp do internetu. Uzgodnijcie zawczasu szczegóły dotyczące tej kwestii.
• Szkody: niestety za granicą również może się Wam coś stać, dlatego lepiej zawczasu zadbać o różnego rodzaju ubezpieczenia, takie jak ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków, czy ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.
• Prawo i podatki: workation w innym kraju UE wymaga zazwyczaj zawarcia aneksu do umowy o pracę. Ponadto powinniście sprawdzić, czy wymagane jest zezwolenie na pobyt. W zależności od kraju docelowego, w przypadku przekroczenia określonego limitu dni może powstać obowiązek odprowadzenia podatku od wynagrodzeń w kraju pobytu.

Dokąd wybrać się na workation?

Na potrzeby wykonywania pracy w trybie home office za granicą szczególnie nadają się przestrzenie coworkingowe i mieszkania wakacyjne. Jednak według ankiety przeprowadzonej przez portal HomeToGo, 27 procent respondentów na workation korzysta również z zakwaterowania w obiektach hotelowych.

Ponadto poddano analizie 150 dużych miast na całym świecie, aby sprawdzić, ile jest w nich przestrzeni coworkingowych, jak wygląda sytuacja w zakresie dostępu do internetu, oferty gastronomicznej, kulturalnej i noclegowej. Sprawdzono również, czy pobyt wymaga uzyskania wizy. Na pierwszym miejscu znalazło się Tokio w Japonii jako miasto z najlepszą infrastrukturą do pracy za granicą. Drugie miejsce przypadło Bangkokowi w Tajlandii, a na trzecim uplasował się Madryt w Hiszpanii jako pierwsza europejska destynacja.

W pierwszej dziesiątce znalazły się ponadto Londyn, Nowy Jork, Paryż, Barcelona, Budapeszt, Bukareszt i Walencja. Jeśli chodzi o Niemcy, idealnymi miejscami do wykonywania pracy w trybie home office z dala od własnego domu wydają się być Berlin, Frankfurt nad Menem i Düsseldorf.

Przejście z pełnego na część etatu jest dla wielu pracowników w Niemczech idealnym rozwiązaniem pozwalającym pogodzić życie rodzinne z zawodowym. Oto o czym powinniście pamiętać chcąc skrócić swój czas pracy.

W tym artykule wyjaśnimy, kogo obowiązujące w Niemczech przepisy uprawniają do zmiany wymiaru czasu pracy na niepełny etat, jakie ma to konsekwencje dla wynagrodzenia i urlopu, o czym należy pamiętać przy składaniu wniosku o obniżenie wymiaru etatu i jak z powrotem przejść na pełny etat.

Czy pracownicy w Niemczech mają prawo do pracy w niepełnym wymiarze godzin?

Tak, pracodawcy tylko w niektórych sytuacjach mają prawo do odrzucenia wniosku o obniżenie wymiaru etatu. Prawo pracownika do zmiany z pełnego na część etatu reguluje niemiecka ustawa o pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz o umowach na czas określony (niem. Gesetz über Teilzeitarbeit und befristete Arbeitsverträge, w skrócie: Teilzeit- und Befristungsgesetz (TzBfG)).

Zagadnienia związane ze skróceniem czasu pracy omówione są bardziej szczegółowo w § 8. Stanowi on: „Pracownik, którego stosunek pracy trwa dłużej niż sześć miesięcy, może żądać skrócenia ustalonego w umowie czasu pracy.” W przedsiębiorstwie musi być jednak zatrudnionych co najmniej 15 pracowników.

W niemieckiej ustawie o pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz o umowach na czas określony nie ma jednak mowy o tym, że w niepełnym wymiarze czasu pracy można wykonywać dokładnie tę samą pracę. Pracownik może o to poprosić, ale prawdopodobieństwo, że to się uda, jest raczej niewielkie.

Ponadto, jeśli już raz obniżyliście swój wymiar czasu pracy, możecie ponownie o to wystąpić dopiero po dwóch latach. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracodawca wcześniej nie wyraził zgody na zmniejszenie wymiaru etatu z przyczyn związanych z działalnością przedsiębiorstwa.

Czy pracownicy w Niemczech mają prawo do czasowego obniżenia wymiaru etatu (niem. Brückenteilzeit)?

Tak, pod dwoma warunkami. Muszą pracować w danej firmie dłużej niż sześć miesięcy, a ich pracodawca musi zatrudniać więcej niż 45 pracowników. Jeśli oba te wymogi są spełnione, można złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy na pewien okres czasu, a następnie powrócić do pierwotnego wymiaru etatu.

Jak można ubiegać się o obniżenie wymiaru czasu pracy na stałe lub na pewien czas?

Wniosek o zmniejszenie etatu należy złożyć co najmniej trzy miesiące przed planowaną zmianą. Mimo że prawo nie precyzuje formy, w jakiej powinno to nastąpić, prawnicy z Niemieckiego Zrzeszenia Związków Zawodowych (niem. Deutscher Gewerkschaftsbund, DGB) zalecają, aby zawsze składać wniosek w formie pisemnej. Dzięki temu w razie sporu dysponujemy dowodami. Od 1 stycznia 2020 r. wystarczy również e-mail.

We wniosku należy dokładnie określić, jak wyobrażacie sobie pracę w niepełnym wymiarze godzin – tzn. ile godzin chcielibyście pracować i kiedy. Jeśli tego nie sprecyzujecie, pracodawca może podzielić czas pracy według własnego uznania.

Jeśli ubiegacie się o czasowe obniżenie etatu, musicie wskazać okres, w którym chcecie pracować krócej. Okres ten musi wynosić co najmniej jeden rok, ale nie dłużej niż pięć lat. Nie musicie podawać powodu, dla którego chcecie pracować w niepełnym wymiarze godzin, choć oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby to zrobić.

Szef może odrzucić wniosek o obniżenie wymiaru etatu najpóźniej na miesiąc przed planowaną datą zmiany. Jeśli nie dotrzyma tego terminu, wymiar czasu pracy pracownika zostanie automatycznie zmniejszony o żądaną ilość godzin.

Jak zmienia się wynagrodzenie po obniżeniu wymiaru czasu pracy?

Zasadniczo, kto mniej pracuje, ten mniej zarabia. Nie jest jednak tak, że w przypadku zmniejszenia wymiaru czasu pracy o połowę na konto wpłynie tylko połowa kwoty netto.

To, jak zmniejszenie czasu pracy wpłynie na Wasze wynagrodzenie, możecie sprawdzić za pomocą kalkulatora pracy w niepełnym wymiarze godzin udostępnionego przez Federalne Ministerstwo Pracy.

Należy podkreślić, że ponieważ pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin nie mogą być dyskryminowani, pracodawca może jedynie obniżyć wynagrodzenie w stopniu odpowiadającym skróconym godzinom pracy, ale nie może zmienić stawki godzinowej. To samo dotyczy dodatków urlopowych i świątecznych.

Jak obniżenie wymiaru czasu pracy wpłynie na wysokość emerytury?

Osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze godzin zarabiają mniej, a tym samym płacą mniejsze składki na ubezpieczenie emerytalne. Aby dowiedzieć się, jak zmiana wymiaru etatu wpłynie na wysokość Waszej emerytury w przyszłości, najlepiej jeszcze przed podjęciem decyzji o zmniejszeniu wymiaru etatu skontaktować się w tej sprawie z zakładem ubezpieczeń emerytalnych.

Ogólnie rzecz biorąc za swoją pracę otrzymujecie tzw. punkty emerytalne. Jeśli zarabiacie dokładnie tyle, ile wynosi średnia dla wszystkich ubezpieczonych, otrzymujecie jeden punkt emerytalny rocznie. Jeśli zarobicie więcej lub mniej, otrzymacie proporcjonalnie więcej lub mniej punktów. Dla osób pracujących w niepełnym wymiarze godzin oznacza to zazwyczaj stosunkowo niską emeryturę.

Ile dokładnie ona wyniesie, dowiecie się korzystając z kalkulatora udostępnionego przez Deutsche Rentenversicherung. Można go znaleźć tutaj. Od emerytury brutto należy jeszcze odliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne i ewentualnie podatki.

Jak zmieni się wymiar urlopu po obniżeniu wymiaru czasu pracy?

Liczba dni urlopu, do których uprawnieni są pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, zależy od tego, ile dni w tygodniu pracują.

• Przykład 1: załóżmy, że Wasz tygodniowy czas pracy wynosi 20 godzin, przy czym pracujecie po cztery godziny przez pięć dni w tygodniu. Dalej przyjmijmy, że pracownicy pełnoetatowi mają prawo do 30 dni urlopu. Dokładnie tak samo jest w Waszym przypadku.
• Przykład 2: sytuacja wygląda inaczej, jeśli pracujecie po pięć godzin dziennie przez cztery dni w tygodniu. Wtedy przysługuje Wam prawo tylko do 24 dni urlopu (30 x 4 / 5 = 24). Nie ma w tym żadnej niesprawiedliwości, ponieważ aby cieszyć się tygodniowym urlopem musicie wziąć tylko cztery dni wolnego (piąty dzień i tak macie wolny od pracy), podczas gdy Wasi współpracownicy zatrudnieni na pełen etat muszą wypisać pięć dni urlopu.

Co zrobić, jeśli szef nie wyraża zgody na pracę w niepełnym wymiarze godzin?

Z reguły pracodawca nie może tak po prostu odrzucić wniosku o zmianę wymiaru czasu pracy; musi mieć ku temu uzasadnione powody. Nie wystarczy na przykład stwierdzenie, że praca w niepełnym wymiarze godzin powoduje trudności organizacyjne dla pracodawcy – musi on wykazać, że jest to znaczne utrudnienie lub że wiąże się z ponoszeniem nieproporcjonalnie wysokich kosztów. Ponadto pracodawca musi odrzucić wniosek co najmniej miesiąc przed planowanym rozpoczęciem pracy w niepełnym wymiarze godzin.

W razie potrzeby możecie skorzystać z pomocy prawnika. Jednak bardziej wskazane jest, abyście wcześniej na spokojnie porozmawiali z pracodawcą o ewentualnych perspektywach zmiany wymiaru czasu pracy w przyszłości. Powinniście też być przygotowani na to, że Wasz pracodawca może zmienić zakres Waszych obowiązków lub nawet przenieść Was na inne stanowisko, gdy tylko zaczniecie pracować w niepełnym wymiarze godzin.

Ile godzin można pracować będąc zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy?

W przepisach nie określono minimalnego czasu pracy w niepełnym wymiarze godzin. Kwestie te są zwykle uregulowane w umowie o pracę. Tygodniowy czas pracy może wynosić na przykład 32, 20 lub 10 godzin.

Może się też zdarzyć, że w umowie o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy nie jest ustalona stała liczba godzin. Wówczas w umowie pojawiają się takie sformułowania jak „elastyczne godziny pracy” czy „czas pracy uzależniony od potrzeb przedsiębiorstwa”.

Czy pracownik ma prawo do powrotu do pracy w pełnym wymiarze godzin?

Pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin często po pewnym czasie chcą powrócić na pełen etat, np. gdy dzieci zaczną uczęszczać do przedszkola lub szkoły. Może jednak okazać się, że wcale nie jest to takie łatwe. O warunkach, jakie muszą być spełnione, pisaliśmy szerzej w tym artykule.

Jakie zasady obowiązują podczas urlopu wychowawczego (niem. Elternzeit)?

Podczas urlopu wychowawczego macie prawo do obniżonego wymiaru czasu pracy – od 15 do 30 godzin tygodniowo. Warunkiem jest to, że w firmie zatrudnionych jest ponad 15 osób, a Wy sami jesteście w niej zatrudnieni od co najmniej sześciu miesięcy.

Ponadto, do momentu ukończenia przez Wasze dziecko trzeciego roku życia, wystarczy, że poinformujecie swojego szefa o chęci zmiany wymiaru czasu pracy na siedem tygodni przed planowaną zmianą. Pracodawca może odrzucić tę prośbę tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne powody związane z działalnością przedsiębiorstwa.