Kieszonkowe nie wystarcza na pokrycie wszystkich Waszych wydatków? Możecie poprawić swoją sytuację finansową podejmując pracę. Ale w jakim wieku jest to możliwe w Niemczech? Czy wystarczy mieć ukończone 13 lat? Jakie przepisy obowiązują, by chronić młodych ludzi? W tym artykule odpowiadamy na wszystkie ważne pytania dotyczące pracy dla uczniów w Niemczech: komu wolno pracować, jakie zawody wchodzą w grę, jak wygląda wynagrodzenie i na co trzeba uważać ubiegając się o pracę…

Od jakiego wieku uczniowie w Niemczech mogą podejmować pracę?

Praca dzieci jest w Niemczech zabroniona, co jest uregulowane w ustawie o ochronie pracy młodzieży (Jugendarbeitsschutzgesetz). Istnieją ograniczenia dla podejmowania pracy przez chłopców i dziewczęta, uzależnione od wieku oraz zakresu zadań. Granice wiekowe dotyczące pracy dla uczniów kształtują się następująco:

Praca dla uczniów w wieku do 13 lat

Tutaj warunki są najbardziej surowe. Praca dzieci w tym wieku nie jest w Niemczech dozwolona. A już na pewno niedopuszczalne są prace dla uczniów (niem. Schülerjobs) w klasycznym rozumieniu tego słowa. A przecież dzieci występują w filmach i programach telewizyjnych. Rzeczywiście, istnieją wyjątki dotyczące sektora mediów i kultury – w tym np. występów muzycznych i tanecznych, audycji radiowych, czy reklamy. Najpierw jednak pracodawca musi złożyć stosowny wniosek i uzyskać jego akceptację we właściwym miejscowo urzędzie sprawującym nadzór nad działalnością gospodarczą (Gewerbeaufsichtsamt). Oto w jakich zawodach jest to możliwe:

• model/modelka
• statysta/statystka w sztuce teatralnej
• pomoc w firmie rodzinnej (pomoc przy zbiorach, karmienie zwierząt, pomoc biurowa)

Praca dla uczniów w wieku 13 – 14 lat

Uczniowie poniżej piętnastego roku życia są uznawani przez niemieckie prawo za dzieci. W przypadku prac dla uczniów w tym wieku wymagana jest zgoda rodziców. Warunkiem jest, aby praca była lekka i odpowiednia dla dzieci. Nie może być niebezpieczna dla zdrowia, ani stwarzać zagrożenia dla sukcesów szkolnych. Dopuszcza się pracę w wymiarze maksymalnie dwóch godzin dziennie, w rolnictwie do trzech godzin. Niedopuszczalne jest wykonywanie prac przez uczniów w godzinach od 18.00 do 8.00 lub podczas zajęć szkolnych. Te prace są dopuszczalne:

• rozwożenie gazet
• opieka nad dziećmi
• korepetycje
• pomoc w zakupach
• opieka nad psem

Praca dla uczniów w wieku 15 – 18 lat

W tym przedziale wiekowym młodzi ludzie mogą pracować do ośmiu godzin dziennie. W końcu w tym wieku wiele osób w Niemczech rozpoczyna kształcenie zawodowe. Jest jednak jedno ograniczenie: praca może odbywać się tylko w godzinach od 6.00 rano do 20.00. Wobec osób powyżej 16. roku życia istnieją wyjątki od tej zasady, na przykład w przypadku zatrudnienia w restauracjach, w których młodzi ludzie mogą pracować do godziny 22.00. Po ukończeniu 16 lat mogą ponadto pracować w piekarni od godziny 5.00 rano, a po ukończeniu 17 lat – nawet od 4.00 rano. Kolejne wyjątki obowiązują w sektorze zdrowia (szpitalach i domach spokojnej starości), w rolnictwie i w sprzedaży. Tygodniowy czas pracy nie może przekroczyć 40 godzin. Praca w weekendy – poza wyjątkami – nie jest dozwolona.

Pracodawca musi jednak zapewnić 12 godzin czasu wolnego pomiędzy dwiema zmianami oraz przyznać dzień wolnego w przypadku pracy w sobotę. A zatem po ukończeniu 16. roku życia możliwe jest podjęcie wielu prac dla uczniów.

Trzeba zapewnić ochronę nieletnich

Ochrona nieletnich ogranicza wachlarz potencjalnych miejsc pracy dla uczniów, nie tylko pod względem godzin pracy, ale także pod względem wykonywanych czynności. Wszystkie prace, które są niebezpieczne – np. z powodu zbyt wysokiej lub niskiej temperatury, potencjalnych wypadków lub kontaktu z niebezpiecznymi substancjami – są zabronione. Naruszenie ustawy o ochronie pracy młodzieży może skutkować surowymi karami pieniężnymi w wysokości do 15.000 euro. Jeśli dzieci są narażone na konkretne niebezpieczeństwo podczas wykonywania pracy, możliwe jest nawet orzeczenie kary pozbawienia wolności do jednego roku.

Jakie są najpopularniejsze prace dla uczniów?

Uczniowie mają wiele możliwości zarabiania pieniędzy w czasie wolnym od zajęć szkolnych. Do szczególnie popularnych zajęć należy udzielanie korepetycji, rozwożenie gazet, praca w gastronomii, układanie towaru na półkach w supermarkecie, czy opieka nad dziećmi.

Ile można zarobić będąc uczniem?

Chociaż w Niemczech istnieje płaca minimalna, nie dotyczy ona uczniów poniżej 18. roku życia, którzy nie ukończyli kształcenia zawodowego. Tak więc wynagrodzenie zależy od zadań, doświadczenia i pracodawcy. Także wiek odgrywa tu pewną rolę. Mając 13 lub 14 lat zarabia się znacznie mniej niż w wieku 16 lub 17 lat.

Czy to ma sens?

Szkoła, a potem praca? Niektórzy rodzice, a nawet sami uczniowie martwią się, czy to się uda. Dobra wiadomość jest taka, że badanie przeprowadzone przez Niemiecki Instytut Badań Gospodarczych (niem. Deutsches Institut für Wirtschaft, DIW) wykazało, że wykonywanie pracy przez ucznia nie ma prawie żadnego wpływu na oceny i wyniki w nauce. Jedynie dzieci poniżej 14. roku życia uzyskiwały nieco niższe oceny, gdy pracowały w czasie wolnym od zajęć szkolnych.

Czy praca wykonywana przez uczniów podlega opodatkowaniu?

W zasadzie prace dla uczniów podlegają opodatkowaniu, ale w praktyce w większości przypadków są one nieopodatkowane. Powód jest prosty: zarobki są tak niskie, że nie przekraczają kwot wolnych od podatku.

Ile można zarobić będąc uczniem w Niemczech?

Nie ma określonej górnej granicy zarobków. Jeśli jednak pensja jest wyższa niż 520 euro i przekracza limity dotyczące pracy na Minijob, wówczas należy odprowadzić podatki i składki na ubezpieczenie społeczne. Teoretycznie uczniowie mogą zarabiać miesięcznie nawet 3.000 euro lub więcej, jeśli znajdą odpowiednio lukratywną pracę. Ważne jest jednak, aby przestrzegane były przepisy dotyczące godzin pracy zawarte w ustawie o ochronie pracy młodzieży.

Gdzie szukać pracy dla uczniów?

Oferty pracy dla uczniów cieszą się dużym zainteresowaniem, ale wcale nie tak łatwo je znaleźć. Od czego zacząć poszukiwania? Największe szanse na ich znalezienie są tutaj:

• portale z ofertami pracy dla uczniów
  specjalistyczne portale takie jak schuelerjobs.de, aushilfsjobs.de, aushilfsjobs.info
• lokalne ogłoszenia
  Ogłoszenia o pracy w lokalnej gazecie codziennej lub bezpłatnych magazynach często zawierają oferty pracy dla uczniów.
• ogłoszenia drobne
  Portale ogłoszeniowe takie jak eBay oferują nie tylko możliwość dokonywania zakupów. Często można tam znaleźć również oferty pracy.
• portale miejskie
  Wiele miast posiada swoją stronę internetową, gdzie publikowane są ogłoszenia i aktualności. Często można tam znaleźć także oferty pracy dla uczniów.
• kontakty
  Czasem łatwo znaleźć pracę dla ucznia dzięki znajomościom, kontaktom z innymi ludźmi. Popytajcie wśród swoich znajomych i miejcie oczy otwarte na pojawiające się okazje.
• Bundesagentur für Arbeit (Federalna Agencja Pracy)
  Giełda pracy Federalnej Agencji Pracy (Jobbörse der Bundesagentur für Arbeit) zawiera również oferty pracy dla uczniów. Szukajcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin i pracy na Minijob.

Ponadto na wielu internetowych giełdach pracy można znaleźć ogłoszenia dotyczące pracy dla uczniów. Zajrzyjcie na przykład na stronę karrieresprung.de i sprawdźcie jakie oferty można tam znaleźć.

Ogłoszenia lokalne

Uczniowie potrzebują pracy, która jest blisko ich miejsca zamieszkania. Tym bardziej ważne jest poszukiwanie odpowiednich ofert pracy w danym regionie. Zamieszczanie ogłoszeń na terenie szkoły lub w lokalnych sklepach czy gazetach jest uważane za przestarzałą metodę rekrutacji pracowników, ale jest to ważna i dobra opcja w przypadku ofert pracy w najbliższej okolicy dla młodych ludzi. Nie musicie wybierać spośród tysięcy ofert pracy w promieniu 50 km. Wystarczy, że znajdziecie w pobliżu dorywczą pracę, która pozwoli Wam dorobić do kieszonkowego.

Ile zarabiają uczniowie w Niemczech?

Niestety, nie ma ogólnych regulacji dotyczących tego, ile mogą zarobić uczniowie. Ustawowa płaca minimalna nie dotyczy młodych ludzi poniżej 18. roku życia, którzy nie ukończyli kształcenia zawodowego. Oznacza to, że koniec końców wszystko zależy od rodzaju wykonywanej pracy i negocjacji z pracodawcą.

Niekiedy uczniowie mogą liczyć jedynie na zarobki rzędu 5-10 euro za godzinę, czyli poniżej płacy minimalnej. Jednak w zależności od wykonywanej pracy, mogą również uzyskać wyższe wynagrodzenie. Ważnym czynnikiem jest też wiek. Osoby mające 14 lub 15 lat otrzymują zazwyczaj niższe wynagrodzenie niż młodzi ludzie w wieku 17 lub 18 lat. Poza tym na wysokość zarobków wpływają te same czynniki, co w innych zawodach:

• Poziom trudności
  Czy potrzebne są duże umiejętności, czy też zadania są bardzo proste? Im bardziej coś jest skomplikowane i trudne, tym lepiej będziecie opłacani.
• Doświadczenie
  Czy jest to Wasza pierwsza praca, czy macie już doświadczenie? W tym drugim przypadku możecie wynegocjować lepsze wynagrodzenie.
• Region
  Wynagrodzenie różni się w zależności od kraju związkowego. Istnieją również różnice w wysokości płac między większymi miastami a regionami wiejskimi.
• Pracodawca
  To, czy pracujecie dla prywatnego zleceniodawcy, czy jesteście zatrudnieni przez firmę, także ma duży wpływ na wysokość Waszego wynagrodzenia.

Jakie oferty pracy dla młodych ludzi można znaleźć w Niemczech?

Poniżej przedstawiamy typowe prace dla uczniów oraz te, które są odpowiednie dla nastolatków:

Prace w ogrodzie

Przycinanie żywopłotu czy koszenie trawnika – czasem wystarczy zapytać sąsiada, czy nie potrzebuje kogoś do pomocy. Warto jednak pamiętać, że prace ogrodowe wiążą się z pewnym wysiłkiem fizycznym. Zalety: ruch, świeże powietrze, natura. Wady: możliwość wykonywania prac w ogrodzie jest nadzwyczaj mocno uzależniona od pogody. Jeśli leje jak z cebra, nie można wykonać pracy, a wtedy upragnione wynagrodzenie przepada.

Opieka nad dziećmi

Praca dla osób, które lubią małe dzieci. Jeśli maluch prześpi całą noc, to są to łatwo zarobione pieniądze. Ale: odpowiedzialność jest duża, trzeba być bardzo uważnym! Jeśli ktoś chce w tym czasie tylko siedzieć i malować paznokcie lub oglądać filmy, może narobić sobie kłopotów.

Korepetycje

Może syn sąsiadów potrzebuje pomocy w matematyce lub odrabianiu zadań domowych? Zalety: można nawiązać znajomości, a nawet samemu się czegoś nauczyć. A przy okazji uświadamiacie sobie, jak ciężką pracę wykonują Wasi nauczyciele. Wady: na zlecenia możecie liczyć tylko wtedy, gdy sami macie dobre oceny w szkole.

Wyprowadzanie psa na spacer

Kolejna klasyczna usługa sąsiedzka: spacer z psem za wynagrodzeniem. Ta praca nadaje się tylko dla miłośników zwierząt. I dla osób, które same myślą o przygarnięciu czworonożnego przyjaciela i chcą sprawdzić, czy to coś dla nich. Zalety: ruch na świeżym powietrzu. Wady: nie zawsze sprzyjająca pogoda.

Rozwożenie gazet

Nie wiadomo jak długo jeszcze, ale póki co wydawcy nadal potrzebują doręczycieli gazet, którzy wcześnie rano przejadą się rowerem przez osiedle. Ewentualnie możecie również rozdawać ulotki i foldery reklamowe. Zalety: aktywność fizyczna, świeże powietrze. Wady: bardzo wczesna pobudka.

Rolnictwo

Dawniej zwykła sprawa, dziś raczej wyjątek: dzieci, które pomagają w czasie zbiorów i żniw, z reguły swoim rodzicom. Niemiecka ustawa o ochronie pracy młodzieży mówi, że młodzi ludzie powyżej 16. roku życia nie mogą w czasie żniw/zbiorów pracować dłużej niż 9 godzin dziennie i 85 godzin w ciągu dwóch tygodni.

Usługi dostawcze

Czego przede wszystkim potrzebują osoby zajmujące się rozwożeniem pizzy? Oczywiście prawa jazdy. Jak powszechnie wiadomo, w Niemczech można je zdobyć najwcześniej w wieku 18 lat. Ale: tam, gdzie odległości są niewielkie lub ulice wąskie, często łatwiej jest poruszać się na rowerze lub skuterze. Wypatrujcie więc w pobliżu Waszego miejsca zamieszkania rowerzystów z pizzą i zapytajcie ich, czy jest możliwość zatrudnienia dla osób poniżej 18. roku życia.

Obsługa stron internetowych

Małe firmy nie mają ani możliwości, ani budżetu, aby powierzyć profesjonalnej agencji prowadzenie strony internetowej. Jest to szansa dla młodych interesujących się informatyką. Zalety: możliwość zdobycia referencji i okazja do zdobycia nowych kompetencji, które jak najbardziej mogą przydać się w przyszłej pracy zawodowej.

Wykładanie towaru na półki

Supermarkety i sieci handlowe zawsze potrzebują ludzi do wykładania towaru na półki. Wymagana jest tu szybka, ale sumienna praca: należy przestrzegać terminów ważności produktów spożywczych. Ponadto towar musi być starannie przesunięty do przodu i wyeksponowany. Jeśli dostarczony towar nie może być w całości umieszczony na półce, należy go ułożyć w wyznaczonym miejscu.

Promocje

Młodzi ludzie są też chętnie zatrudniani przy akcjach promocyjnych i reklamowych, np. na targach. Zalety: można poznać nowych ludzi. Wady: trzeba być przygotowanym na to, że wielokrotnie spotkacie się z odmową.

Sprzedaż

Sprzedawanie warzyw, ziół lub sera na targu, na którym raz albo parę razy w tygodniu sprzedaje się świeże produkty spożywcze, również może być dobrym zajęciem dla tych, którzy lubią przebywać wśród ludzi. W ten sposób możecie sprawdzić, czy macie talent do sprzedaży i go rozwinąć. Wadą jest to, że zwykle trzeba wówczas zaakceptować pracę w weekendy. Jest ona też wymagająca pod względem fizycznym.

Zalety i wady pracy dla uczniów

Money, money, money – to przede wszystkim możliwość zarobienia pieniędzy motywuje młodych ludzi do podejmowania pracy. Są im potrzebne na zakup nowego smartfona, sneakersów, czy drogiej kurtki zimowej. Ale wiążą się z tym dodatkowo i inne korzyści …

Zalety

• Uczy, jak obchodzić się z pieniędzmi.
• Wzmacnia odpowiedzialność osobistą i poczucie obowiązku.
• Sprzyja nawiązywaniu nowych kontaktów.
• Pomaga odkryć zainteresowania i znaleźć cele zawodowe.
• Pomaga nawiązać nowe przyjaźnie.
• Nadaje dniom/tygodniom stałą strukturę.

Praca pochłania czas wolny, który równie dobrze można by było spędzić z przyjaciółmi w kinie, poświęcić na swoje hobby, ćwiczenia na siłowni, albo po prostu na naukę. Z punktu widzenia ucznia jest to oczywista wada. Ale nie tylko to przemawia przeciw.

Wady

• Może prowadzić do zaniedbywania obowiązków szkolnych.
• Może stanowić nadmierne obciążenie dla młodego człowieka.
• Niekiedy pracodawcy wykorzystują tanią siłę roboczą.
• Może być wyczerpująca fizycznie i psychicznie dla osób nieprzyzwyczajonych do niekiedy ciężkiej pracy.
• Zwiększa nastawienie na konsumpcję ze względu na fakt, że ma się do dyspozycji więcej pieniędzy.

Co trzeba wziąć pod uwagę chcąc podjąć pracę w młodym wieku?

Decydując się na podjęcie dorywczej pracy, uczniowie powinni zachować ostrożność. Niedoświadczenie i naiwność to dwie cechy, które niestety są chętnie wykorzystywane przez innych. Uczniowie są na to szczególnie narażeni ze względu na swój młody wiek. Dlatego już na wstępie należy zwrócić uwagę na kilka ostrzeżeń:

Podejrzane numery telefonu

Nigdy nie dzwońcie na numer telefonu 0900- lub 0190-, aby uzyskać obiecaną informację o pracy dodatkowej. Centra konsumenckie od lat przed tym przestrzegają. Rozmowa telefoniczna kosztuje, a z pracy zazwyczaj nic nie wychodzi. Można zostać oszukanym! Upewnijcie się, że dostaliście prawdziwy adres w swojej okolicy, najlepiej z numerem stacjonarnym.

Płatność za materiały potrzebne do pracy

Nigdy nie płaćcie z góry za towary, które mają Wam rzekomo posłużyć do pracy. Zdarza się na przykład, że wymaga się od przyszłego pracownika, aby wcześniej sam zakupił produkty, które potem ma spieniężyć. Albo musi wyłożyć pieniądze, aby być uwzględnionym w katalogu modeli/modelek. Czasem wymaga się od przyszłego pracownika zamówienia broszur informacyjnych za sporą kwotę. To niepoważne!

Kilka lat temu centrum konsumenckie w Hamburgu ostrzegało przed agencją reklamową, która szukała w internecie testerów produktów. Obietnica: za testowanie produktu otrzymywało się wynagrodzenie, a nawet można było zatrzymać produkt. Haczyk: zainteresowani musieli wcześniej wykupić dwuletnią prenumeratę czasopisma. Dlatego powtarzamy: nie przyjmujcie oferty, w której żąda się od Was zapłaty z góry w jakiejkolwiek formie!

Wielkie obietnice

Nie dajcie się nabrać na obietnice zarobienia w krótkim czasie wielkich pieniędzy. Jeśli ktoś przekonuje Was, że możecie zarobić 2.500 euro miesięcznie poświęcając na pracę zaledwie dwie godziny, powinniście podejść do tego z dużym sceptycyzmem. Nie tak łatwo zarobić pieniądze bez wysiłku, zwłaszcza gdy jest się dopiero nastolatkiem.

Praca dla uczniów: co z podatkami i składkami na ubezpieczenie społeczne?

Pod pojęciem „Schülerjobs” może się kryć wiele różnych rodzajów zatrudnienia. Niektóre klasyczne i popularne prace dla uczniów, takie jak koszenie trawnika, czy opieka nad dziećmi, są zwykle klasyfikowane jako pomoc sąsiedzka. Nie są one oficjalnie rejestrowane i nie są uważane za oficjalne miejsca pracy.

W przypadku podjęcia pracy na Minijob, jeśli zarobki nie przekraczają 520 euro miesięcznie, nie trzeba płacić składek. Pracodawca musi jednak zgłosić fakt zatrudnienia do Minijobzentrale. Ponieważ po szkole zwykle nie ma zbyt wiele czasu na pracę lub godziny pracy są regulowane przez niemiecką ustawę o ochronie pracy młodzieży, limit zarobków często nie jest osiągany.

Jeśli jednak wynagrodzenie jest wyższe, należy zapłacić podatek i składki na ubezpieczenie społeczne. W przypadku Midijob są one zazwyczaj niższe, a ich wysokość jest uzależniona od wynagrodzenia.

W nocy z soboty na niedzielę (25/26.03) o godz. 2:00 przestawiamy zegarki o godzinę do przodu. A co z pracownikami, którzy akurat tej nocy mają nocną zmianę? Czy na gruncie niemieckiego prawa pracy muszą odpracować godzinę, która „umknęła” na skutek zmiany czasu na letni?

Nie muszą tego robić – wyjaśnia portal haufe.de. W zasadzie nie ma możliwości odrobienia nieprzepracowanej godziny przy przejściu na czas letni – i dlatego pracodawcy nie mogą tego wymagać od pracowników.

W przypadku stałego miesięcznego wynagrodzenia kwota wypłaty nie zmieni się

Jeśli otrzymujecie stałe miesięczne wynagrodzenie, to jego wysokość nie ulegnie zmianie z powodu godziny, która „przepadła” podczas tej nocnej zmiany. Sytuacja wygląda jednak inaczej, jeśli jesteście wynagradzani według stawki godzinowej. W tym przypadku tracicie prawo do wypłaty za ten czas, ponieważ jesteście opłacani jedynie za rzeczywiście przepracowane godziny, a tej nocy pracujecie o godzinę krócej.

Ponadto, jeśli otrzymujecie dodatek za nocną zmianę, w odniesieniu do nieprzepracowanej godziny nie zostanie on naliczony.

Źródło: Süddeutsche Zeitung

Związek zawodowy Verdi i związek kolejowy EVG zapowiedziały na najbliższy poniedziałek (27.03.) strajk generalny. Może on sparaliżować ruch w całych Niemczech, ponieważ dotknie on transport autobusowy, kolejowy oraz lotniczy (szczegóły tutaj).

Wielu pracowników w Niemczech zadaje sobie w zwiazku z tym pytanie, czy w poniedziałek muszą iść normalnie do pracy. Na te oraz inne pytania odpowiada ekspert prawa pracy Livia Merla (38) z berlińskiej kancelarii Merla Ganschow & Partner.

Czy mój szef musi dać mi dzień wolny w poniedziałek?
Merla: „Nie, obowiązek pracy nadal istnieje i strajk nic nie zmienia w tej kwestii”.

Czy mój szef musi pozwolić mi na pracę w domu?
Merla: „Jak dotąd nie ma w Niemczech prawa do pracy zdalnej (home office). Ponieważ jednak home office okazał się dobrą alternatywą w wielu obszarach pracy, należy niezwłocznie skontaktować się z pracodawcą i zapytać go o taką możliwość, gdyż jego zgoda jest warunkiem koniecznym”.

Czy mogę zabrać dziecko do biura?
Merla: „O ile pracodawca wyrazi zgodę, w niektórych dziedzinach na pewno sprawdzi się to w wyjątkowych przypadkach. Również w tym przypadku należy zapytać pracodawcę o wcześniejszą zgodę”.

Czy osoby dojeżdżające do pracy mogą zostać w domu, gdy nie kursują autobusy i pociągi?
Merla: „W przypadku osób dojeżdżających do pracy również obowiązuje zasada, że mimo strajku muszą wykonywać swoją pracę w miejscu pracy. W tym przypadku należy niezwłocznie skontaktować się z pracodawcą w celu znalezienia alternatywnych rozwiązań, np. pracy z domu”.

Czy będę miał kłopoty, jeśli spóźnię się do pracy z powodu strajku?
Merla: „Co do zasady pracownik ponosi tzw. ryzyko podróży i musi zadbać o to, aby dotrzeć do pracy na czas. Jeśli wie, że z powodu strajku nie będzie mógł dotrzeć do pracy zwykłym środkiem transportu, musi zorganizować transport zastępczy”.

Czy pracodawca pokrywa koszty taksówki?
Transport do miejsca pracy należy do sfery ryzyka pracownika. Pracodawca nie płaci więc ani za taksówkę, ani za zmianę rezerwacji, ani za przykładowo zwiększone koszty benzyny (źródło: wypowiedź Michaela Eckerta dla FAZ).

Dziwaczne hobby, filmiki z imprez zamieszczone w internecie, ekstrawagancki sposób spędzania wolnego czasu w weekendy… Z reguły pracownicy w Niemczech nie muszą obawiać się żadnych konsekwencji wynikających z prawa pracy.

W zasadzie to, jak organizują sobie czas wolny od pracy, jest ich sprawą – wskazuje prof. Michael Fuhlrott, specjalista w zakresie prawa pracy ze stowarzyszenia adwokatów Verband Deutscher Arbeitsrechtsanwälte (VDAA). Pracownik nie jest zobowiązany do prowadzenia „uczciwego” czy „nienagannego” życia. A pracodawca nie ma prawa „ingerować” w życie prywatne pracownika poprzez przepisy zakładowe.

Czy zachowanie pracownika ma wpływ na stosunek pracy?

Dotyczy to nawet sytuacji, gdy pracownicy w czasie wolnym od pracy popełnią przestępstwo. „Co do zasady nie może to mieć żadnych implikacji dla stosunku pracy, nawet jeśli dane zachowanie może pociągnąć za sobą konsekwencje wynikające z prawa karnego” – twierdzi ekspert w dziedzinie prawa pracy. Jest jednak jeden wyjątek: jeśli dane zachowanie ma wpływ na stosunek pracy, pracodawca może podjąć odpowiednie kroki.

Na przykład kierowcy autobusu, który w wolnym czasie prowadzi samochód pod wpływem alkoholu, traci prawo jazdy i nie jest już wtedy w stanie wykonywać swoich obowiązków zawodowych, grozi naturalnie wypowiedzenie umowy o pracę (orzeczenie Krajowego Sądu Pracy w Szlezwiku-Holsztynie, sygn. akt: 5 Sa 27/14), podobnie jak menedżerowi, który molestuje seksualnie koleżanki podczas firmowej imprezy świątecznej (orzeczenie Sądu Pracy w Berlinie, sygn. akt: 28 BV 17992/11).

Także konduktor, który podżega w mediach społecznościowych, publikując przy tym swoje zdjęcie w mundurze lub wymieniając na swoim profilu nazwę pracodawcy, ryzykuje utratę pracy (orzeczenie Krajowego Sądu Pracy w Saksonii, sygn. akt: 1 Sa 515/17).

Czy można krytykować pracodawcę, na przykład w mediach społecznościowych?

A jak wygląda sytuacja, gdy pracownik publicznie krytykuje swojego pracodawcę? Co do zasady, także w ramach stosunku pracy ma on prawo do wolności wypowiedzi. „Zgodnie z powyższym, dozwolona jest nawet publiczna krytyka pracodawcy” – wyjaśnia Fuhlrott. Musi to być jednak robione z umiarem. A obowiązek lojalności jest tym większy, im wyższe stanowisko w firmie: prokurent jest bardziej zobowiązany zachować rozwagę w tym względzie niż na przykład portier.

Zdarzają się sytuacje, w których przeniesienie jest pracownikom na rękę, ale w wielu przypadkach jest ono postrzegane bardzo negatywnie. Nie każdy chce być zmuszony do przeprowadzki na przykład z Berlina do Gütersloh. Przeniesienie jest trudne nie tylko wtedy, gdy następuje zmiana miejsca – czasem zmienia się charakter i zakres pracy. Ale czy pracodawca w Niemczech ma do tego prawo? Czy pracownik może odmówić przeniesienia? Jakie prawa przysługują pracownikom? I jaką rolę odgrywa prawo pracodawcy do wydawania poleceń pracownikom (niem. Direktionsrecht)? Oto najważniejsze informacje na temat możliwości przeniesienia pracownika na gruncie niemieckiego prawa pracy…

Definicja: co oznacza termin „przeniesienie” zgodnie z niemieckim prawem pracy?

Niemieckie prawo pracy definiuje przeniesienie (niem. Versetzung) jako przydzielenie pracownikowi innego miejsca pracy lub innego zakresu obowiązków na okres dłuższy niż jeden miesiąc lub które wiąże się z „istotną zmianą warunków” zatrudnienia.

W tym znaczeniu wyłączeni są ci pracownicy, którzy i tak nie wykonują stale swoich obowiązków służbowych w jednym konkretnym miejscu pracy. Przeniesienie może więc przybrać następujące formy:

• przydzielany jest Wam na dłuższy czas nowy zakres obowiązków
• zostajecie przeniesieni do innego działu firmy
• zostajecie przeniesieni do innej lokalizacji lub zupełnie innego miasta

Czy można odmówić przeniesienia?

Co do zasady, pracodawca ma prawo wydawać polecenia swoim pracownikom i są oni zobowiązani do ich wykonywania. W § 106 niemieckiej ustawy o działalności gospodarczej (Gewerbeordnung) stwierdza się wyraźnie, że pracodawca może – kierując się zasadą słuszności – określić bardziej szczegółowo zakres, miejsce i czas wykonywania pracy.

Decyzja o przeniesieniu należy do pracodawcy i nie wymaga zgody pracownika, nawet jeśli pracuje on w tym samym miejscu od 20 lat. Niewykonanie polecenia przeniesienia jest podstawą do udzielenia pracownikowi upomnienia – a w ostateczności może skutkować zwolnieniem go z pracy w trybie natychmiastowym z powodu odmowy wykonywania pracy.

Jakie warunki muszą być spełnione?

Jeśli pracodawca chce przenieść pracownika, to aby było to zgodne z prawem i skuteczne, muszą być spełnione dwa warunki:

• pracodawca działa w ramach przysługującego mu prawa do wydawania poleceń pracownikom
• rada zakładowa została odpowiednio poinformowana i zaangażowana w ten proces

Drugi aspekt dotyczy oczywiście tylko sytuacji, gdy w danym przedsiębiorstwie działa rada zakładowa.

Czy rada zakładowa może zapobiec przeniesieniu?

Rada zakładowa nie może zanegować prawa pracodawcy do wydawania poleceń pracownikom. Jednakże, zgodnie z § 99 niemieckiej ustawy o ustroju przedsiębiorstw (Betriebsverfassungsgesetz, BetrVG), przeniesienie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy rada zakładowa została o tym poinformowana i wyraziła na nie zgodę. Oznacza to, że rada zakładowa może jeszcze wstrzymać planowane przeniesienie pracownika.

Jest jednak pewien haczyk: rada zakładowa nie może tak po prostu odmówić udzielenia zgody. Niemiecka ustawa o ustroju przedsiębiorstw określa precyzyjnie, kiedy rady zakładowe mogą się temu sprzeciwić. Jest to dopuszczalne na przykład w sytuacji, gdy przeniesienie narusza porozumienia zakładowe, jeśli byłoby ono jednoznacznie niekorzystne dla pracownika lub jeśli istnieje uzasadnione ryzyko, że inni pracownicy zostaną zwolnieni w wyniku tego działania.

Kiedy przeniesienie jest niedopuszczalne?

Pomimo prawa do wydawania poleceń, pracodawca nie może podjąć samowolnej decyzji o przeniesieniu każdego pracownika. Tekst ustawy stanowi, że decyzje muszą być podejmowane zgodnie z zasadą słuszności. Oznacza to, że liczy się nie tylko własny interes firmy. Należy również wziąć pod uwagę interesy pracownika.

Przykład: Pracownik zajmujący się zakładaniem izolacji i jednocześnie ojciec trójki dzieci w wieku szkolnym miał zostać przeniesiony ze swojego dotychczasowego miejsca pracy w Brunsbüttel na budowę w Ludwigshafen, znajdującą się w odległości 650 kilometrów od jego miejsca zamieszkania. Odmienne stanowisko zajął Krajowy Sąd Pracy w Szlezwiku-Holsztynie wydając w 2015 r. orzeczenie, zgodnie z którym pracodawcy muszą uwzględniać sprawy rodzinne pracownika, chyba że na przeszkodzie stałyby względy operacyjne lub interesy innych współpracowników. Pracownicy nie mogą być przenoszeni do miejsca, do którego nie mogą codziennie dotrzeć ze swojego miejsca zamieszkania, bez uwzględnienia ich osobistej sytuacji życiowej.

Z drugiej strony, w przedsiębiorstwach – zwłaszcza jeśli mają kilka siedzib lub oddziałów – często stosowane są klauzule dotyczące przenoszenia pracowników, aby móc jeszcze skuteczniej korzystać z prawa pracodawcy do wydawania poleceń pracownikom. W takiej sytuacji należy indywidualnie rozpatrywać każdy przypadek i na tej podstawie podejmować odpowiednie decyzje.

Kiedy można wymagać od pracownika przeniesienia?

Przeniesienie musi być na miarę możliwości pracownika, ale jest to pojęcie bardzo ogólnikowe i szerokie. Na przykład z punktu widzenia niemieckiego prawa pracy ten warunek jest spełniony, jeśli do nowego miejsca pracy można dotrzeć w czasie nieprzekraczającym dwóch godzin. Czy sam pracownik uzna to za dostosowane do jego możliwości, to już inna sprawa.

Należy również pamiętać, że w zależności od sytuacji danego pracownika, te założenia mogą być różne. W przypadku pracownika zatrudnionego na część etatu, który pracuje tylko kilka godzin dziennie, takie przeniesienie do lokalizacji oddalonej o dwie godziny może już nie być uznane za uzasadnione.

Czy można zostać przeniesionym na gorsze stanowisko?

Krótka odpowiedź brzmi: nie! Pracodawca nie może przenieść pracownika na stanowisko, na którym zarabia mniej, ani na takie, na którym zakres odpowiedzialności jest mniejszy niż poprzednio. Nawiasem mówiąc, zasada ta obowiązuje niezależnie od wysokości wynagrodzenia: nawet jeśli zarobki nie uległy zmianie, nie można tak po prostu ograniczyć zakresu odpowiedzialności pracownika. Takie przeniesienie byłoby niezgodne z prawem, gdyż byłoby ono niekorzystne dla zatrudnionego.

Przeniesienie: oto co możecie zrobić

Jeśli pracodawca chce Was przenieść wbrew Waszej woli, powinniście poprosić o rozmowę i spokojnie oraz rzeczowo opisać swoją sytuację. Jeśli na przykład opiekujecie się krewnymi na miejscu lub samotnie wychowujecie dzieci, możecie liczyć na większe zrozumienie. W takich przypadkach przeniesienie mogłoby zostać uznane za „nadmierne obciążenie”. Oto jak powinniście postąpić:

• Sprawdźcie swoją umowę o pracę

Jeśli grozi Wam przeniesienie, powinniście dokładnie przyjrzeć się swojej umowie o pracę i w razie potrzeby zlecić jej sprawdzenie ekspertowi. Co do zasady, im mniej konkretny jest opis Waszego stanowiska w umowie o pracę, tym większe pole manewru ma pracodawca. Jeśli jednak w umowie wyraźnie wpisano lokalizację (np. miasto Kolonia), zapis ten może utrudnić lub wręcz uniemożliwić przeniesienie do Chemnitz. Sam fakt, że w umowie znajduje się klauzula o przeniesieniu, nie oznacza, że jest ona ważna. Istotne jest to, jak jest ona sformułowana.

• Przyglądajcie się klauzulom dodatkowym

Umowa o pracę nie zawsze jest statyczna, może być dostosowywana, a jej zakres rozszerzany. Jest to dobra okazja dla pracodawców, aby uzupełnić ją o dodatkowe klauzule. Sprawdźcie je bardzo dokładnie przed złożeniem podpisu na umowie. Dotyczy to również popularnego wypowiedzenia zmieniającego (niem. Änderungskündigung), w którym firma wręcza komuś wypowiedzenie, aby jednocześnie przedłożyć nową umowę – która zawiera już wtedy oczywiście klauzulę o przeniesieniu.

• Poproście o okresowe świadectwo pracy

Wraz z przeniesieniem zmieniają się Wasze obowiązki zawodowe. Daje to Wam możliwość i prawo do zwrócenia się z prośbą o wydanie okresowego świadectwa pracy (niem. Zwischenzeugnis). Warto skorzystać z tego prawa, choćby tak na wszelki wypadek. Jeśli dojdzie do najgorszego, będziecie mieli w ręku ważny dokument, który przyda się Wam podczas ubiegania się o nową pracę.

• Kontynuujcie pracę

Nie powinniście rzucać pracy nawet wtedy, gdy jesteście całkowicie przekonani o nielegalności swojego przeniesienia. Jeśli nie macie racji, pracodawca może odpowiedzieć upomnieniem, a nawet natychmiastowym rozwiązaniem umowy o pracę. Ale nawet jeśli Wasze przeniesienie jest ewidentnie nieważne i w związku z tym macie prawo do zaniechania pracy, to roszczenia o wypłatę wynagrodzenia mogą przepaść.

• Zwróćcie się do rady zakładowej

Jeśli w Waszej firmie działa rada zakładowa, jest ona Waszym potężnym sprzymierzeńcem – koniecznie zwróćcie się do niej z prośbą o wsparcie. Ale zróbcie to jak najszybciej, ponieważ rada zakładowa musi odmówić zgody na przeniesienie w ciągu tygodnia od poinformowania jej przez pracodawcę – podając uzasadnienie na piśmie. W przeciwnym razie uznaje się je za zaakceptowane. Ograniczenie dotyczy pracowników wyższego szczebla, w przypadku których rada zakładowa niestety nie może w tym zakresie prawie nic zrobić.

• Zasięgnijcie porady prawnej

Przeniesienie może naruszać umowy, ustawy i rozporządzenia – i w wielu przypadkach jest niedopuszczalne. Na przykład Krajowy Sąd Pracy w Hesji orzekł w 2011 r., że matka pracująca w niepełnym wymiarze godzin nie mogła zostać przeniesiona przez pracodawcę do Londynu, ponieważ nie mogłaby wówczas łączyć opieki nad dzieckiem z pracą. Interes pracodawcy musiał w tym przypadku zejść na dalszy plan. Sądy pracy starają się wyważyć interesy pracodawcy i pracownika. Jeśli macie zobowiązania rodzinne lub spłacacie dom, Wasze szanse na uniknięcie przeniesienia rosną. Niekiedy warto zasięgnąć porady prawnika.

Różne powody przeniesienia

Często powody przeniesienia są bardzo oczywiste. Jesteście potrzebni w innym oddziale lub musicie przejąć obowiązki koleżanki, która od dłuższego czasu jest chora. Ale mogą być też mniej uczciwe powody, które za tym stoją.

Przeniesienie może być efektem czystej kalkulacji. Wprawdzie nie możecie zostać przeniesieni na niższe lub gorzej płatne stanowisko. Możecie jednak pozostać na tym samym miejscu w schemacie organizacyjnym, ale od tej pory będą Wam powierzane coraz mniej odpowiedzialne zadania. W ten sposób pracodawca może chcieć się pozbyć danego pracownika. A do jakich jeszcze sposobów może się uciec Wasz szef?

Odstawienie na boczny tor

Uważajcie również na specjalne projekty, które wydają się być odpowiednikiem awansu. Jest to często podstępny manewr, który ma na celu odstawienie Was na boczny tor – jeśli Wasze zadania i zakres odpowiedzialności nie poszerzają się. Albo jeśli pracodawca chce ująć w umowie o pracę nowe obowiązki, a także rozszerzyć swoje uprawnienia do wydawania poleceń.

Obniżka wynagrodzenia

Przeniesienie może również prowadzić do obniżenia Waszego wynagrodzenia, choć nie dzieje się to wprost. Przykład: jesteście sprzedawcami i zostaliście przeniesieni z regionu Ren-Men do mniej lukratywnego regionu Münsterland. Czy to dlatego, że Wasz pracodawca liczy na to, że Wasz kolega zawrze więcej transakcji we Frankfurcie? Jeśli Wasze wynagrodzenie jest zmienne i zależy od wyników sprzedaży, przeniesienie może mieć bardzo negatywny wpływ na stan Waszego konta.

Afront

Możliwe, że pracodawca poprzez przeniesienie próbuje Was sprowokować. Jeśli Was przenosi wiedząc doskonale, że nigdy się na to nie zgodzicie, negatywnie wpłynie to na Wasze relacje, a może nawet nieodwracalnie je zniszczy. Dla pracodawcy byłoby dobrze, gdybyście sami dążyli do rozwiązania umowy o pracę – ponieważ zmniejszy to Wasze szanse na otrzymanie dobrej odprawy. Subtelny manewr mający na celu zmuszenie Was do odejścia z firmy.