Przyszłe mamy w Niemczech mogą liczyć na dodatkowe wsparcie w okresie ciąży i po porodzie. Warto jednak wiedzieć, jak o nie zawnioskować, kto ma do niego prawo i od czego zależy jego wysokość.

Mutterschaftsgeld – co to jest?

Jeśli jesteś w ciąży i pracujesz w Niemczech, możesz otrzymać Mutterschaftsgeld, czyli zasiłek macierzyński. To świadczenie, które zastępuje wynagrodzenie w okresie, gdy ze względu na ciążę i poród nie możesz pracować.

Kiedy przysługuje Mutterschaftsgeld?

Okres wypłaty obejmuje:

• 6 tygodni przed terminem porodu (możesz pracować, jeśli chcesz)
• 8 tygodni po porodzie (zakaz pracy – obowiązkowy, niem. zwingendes Beschäftigungsverbot)

Ten czas wydłuża się do 12 tygodni po porodzie, jeżeli:

• urodzisz bliźniaki / trojaczki
• poród będzie przedwczesny
• dziecko urodzi się z niepełnosprawnością (na wniosek)

W przypadku poronienia po 12 tygodniu ciąży, kobieta objęta jest ochroną przed zwolnieniem.

Mutterschaftsgeld – ile wynosi?

Wysokość Mutterschaftsgeld różni się w zależności od sytuacji. Poniżej szczegółowe zestawienie możliwych scenariuszy:

Przykład: Pracownica zarabiała 2750 euro brutto w ciągu ostatnich trzech miesięcy przed urlopem macierzyńskim. Po potrąceniach otrzymuje 1776 euro netto. Miesięczne wynagrodzenie netto za ostatnie trzy miesiące przeliczane jest na dzień kalendarzowy i wynosi 59,20 euro: (1776 euro x 3) / 90 = 59,20 euro. W czasie urlopu macierzyńskiego pracownica otrzymuje 59,20 euro dziennie, czyli 13 euro z ubezpieczenia zdrowotnego jako zasiłek macierzyński i 46,20 euro od pracodawcy w formie dotacji.

Mutterschaftsgeld krok po kroku – wniosek o Mutterschaftsgeld

1. Uzyskaj zaświadczenie lekarskie: Poproś lekarza lub położną o „zaświadczenie o przewidywanym terminie porodu” („Bescheinigung über den mutmaßlichen Entbindungstermin”). Dokument ten może zostać wystawiony najwcześniej 7 tygodni przed planowaną datą porodu.
2. Złóż wniosek we właściwej instytucji: Kobiety ubezpieczone ustawowo: składają wniosek w swojej kasie chorych (np. AOK, Barmer, Knappschaft) przy użyciu formularza dostępnego w danej kasie (najczęściej online). Kobiety ubezpieczone rodzinnie lub prywatnie: składają wniosek bezpośrednio do Federalnego Urzędu ds. Zabezpieczenia Społecznego (BAS) – do pobrania TUTAJ. Polskie tłumaczenie od Dojczland.info do pobrania TUTAJ (służy jako pomoc w tłumaczeniu – należy wysłać wniosek ze strony BAS w języku niemieckim!).
3. Prześlij wymagane dokumenty: Do wniosku dołącz zaświadczenie lekarskie i wyślij całość — najlepiej online (szybciej) lub pocztą.
4. Po porodzie: Gdy dziecko się urodzi, należy zgłosić jego narodziny w ciągu jednego tygodnia w odpowiednim urzędzie stanu cywilnego (Standesamt). Urząd wystawia akt urodzenia, do czego potrzebne jest zaświadczenie o urodzeniu. Jeśli dziecko przyszło na świat w szpitalu, domu narodzin lub klinice położniczej, to placówka zazwyczaj sama zajmuje się zgłoszeniem narodzin do urzędu i uzyskaniem aktu urodzenia. Jeśli dziecko przyszło na świat w domu, to zaświadczenie o urodzeniu wystawia położna, który to dokument należy przedłożyć w urzędzie stanu cywilnego, aby otrzymać akt urodzenia. Akt urodzenia dziecka należy przesłać do kasy chorych lub do BAS, aby otrzymać świadczenie za okres po porodzie.

Czy zasiłek macierzyński w Niemczech jest opodatkowany?

Zasiłek macierzyński jest w Niemczech zasadniczo wolny od podatku dochodowego, jednak bezpośrednio wpływa na stawki podatkowe. Mowa tutaj o tzw. Progressionsvorbehalt – przy rozliczeniu rocznym podnosi stawkę podatku.

Wydłużenie przyjmowania zasiłku wychowawczego może w pewnym stopniu złagodzić ten efekt. Osoby pobierające zasiłek macierzyński nie ponoszą także opłat w ramach składek ustawowego ubezpieczenia emerytalnego oraz zdrowotnego i od utraty pracy, o ile nie posiadają innych dochodów podlegających składkom.

Jak wygląda rozliczenie Mutterschaftsgeld i Elterngeld?

Mutterschaftsgeld (w okresie ochronnym) oraz Elterngeld (po nim) to świadczenia zastępujące wynagrodzenie, które nie są wypłacane równolegle, lecz są ze sobą rozliczane: Mutterschaftsgeld ma pierwszeństwo i jest zaliczane na poczet Elterngeld. W praktyce okres pobierania Mutterschaftsgeld jest traktowany jak miesiące pobierania podstawowego Elterngeld (Basiselterngeld), przez co zmniejsza się liczba miesięcy Elterngeld do wykorzystania, ale świadczenie nie przepada – w razie potrzeby może zostać wyrównane/uzupełnione.

Urząd ds. Elterngeld rozlicza to co do dnia, aby upewnić się, że wysokość świadczenia nie przekracza kwoty Mutterschaftsgeld i że zostanie otrzymana przysługującą część Elterngeld.

1. Miesiące poprzedzające: Miesiące, w których pobierany jest Mutterschaftsgeld (okres Mutterschutz), liczą się jako miesiące wykorzystanego Elterngeld.
2. Jednoczesny pobór świadczeń: Nie można otrzymać jednocześnie pełnego Mutterschaftsgeld i pełnego Elterngeld. Mutterschaftsgeld jest zaliczane na poczet Elterngeld.
3. Dopłata: Jeśli przysługujące Elterngeld jest wyższe niż Mutterschaftsgeld, urząd wypłaci różnicę jako Elterngeld.
4. Rozliczenie co do dnia: Urząd ds. Elterngeld oblicza za każdy miesiąc, ile Mutterschaftsgeld otrzymano i rozlicza to co do dnia z przysługującym Elterngeld.

Własna działalność gospodarcza a zasiłek macierzyński

Kobiety prowadzące działalność gospodarczą i dobrowolnie ubezpieczone w ustawowej kasie chorych z reguły nie otrzymują Mutterschaftsgeld w okresie ochronnym (niem. Mutterschutzfrist). Wyjątek dotyczy kobiet, które w swoim ubezpieczeniu wybrały wariant z zasiłkiem chorobowym (Krankengeld) — obejmuje on również prawo do Mutterschaftsgeld — lub zdecydowały się na wariant z wyższą składką. Takie ustalenia trzeba jednak zawrzeć zanim zajdzie się w ciążę, ponieważ nie można ich aktywować wstecznie.

Wiele prywatnych ubezpieczalni w ogóle nie oferuje zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego. Niektóre przewidują jedynie jednorazową wypłatę w wysokości 210 euro.

W sytuacji trudności finansowych istnieje możliwość zwrócenia się o pomoc do urzędu socjalnego, składając wniosek o wsparcie w szczególnej sytuacji życiowej (niem. Antrag auf Hilfe in besonderen Lebenslagen). Wsparcie obejmuje wyłącznie podstawowe koszty utrzymania.

Od stycznia 2019 r. wprowadzono ważną zmianę dla samozatrudnionych z dobrowolnym ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym: jeżeli w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub chorobowego nie osiągają dochodu z pracy, nie muszą już płacić minimalnych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Rozwiązanie to wprowadziła ustawa o ulgach w ubezpieczeniach zdrowotnych.

Minijob a zasiłek macierzyński

Również matki, którym nie przysługuje zasiłek macierzyński, ale są zatrudnione np. w ramach tzw. „Minijob”, podlegają okresom ochronnym zgodnie z ustawą o macierzyństwie i z reguły otrzymują dodatek od pracodawcy. Jest on potrącany z Elterngeld. W przypadku matek, ubezpieczonych przez Künstler-Sozialklasse, to właśnie KSK przejmuje rolę pracodawcy i wypłaca też dodatek, o którym wcześniej pisaliśmy, podczas okresu ochronnego. W ramach obowiązkowego ubezpieczenia w ustawowej kasie chorych te matki otrzymają też zasiłek macierzyński podczas okresów ochronnych.

Wohngeld to dodatek mieszkaniowy wypłacany przez państwo niemieckie na spółkę z poszczególnymi krajami związkowymi (landami) osobom o niskich zarobkach. Zgodnie z § 1 WoGG (das Wohngeldgesetz – pol. ustawa o dodatku mieszkaniowym) Wohngeld ma na celu zapewnienie godnych warunków mieszkaniowych osobom niezamożnym i jest wypłacany jako subsydium (der Zuschuss), co oznacza, iż pieniędzy otrzymanych w ramach dodatku mieszkaniowego nie trzeba zwracać.

Kto może się starać o dodatek mieszkaniowy w Niemczech?

Prawo do zasiłku mieszkaniowego w Niemczech zależy od trzech czynników:

1. liczby członków gospodarstwa domowego,
2. wysokości łącznego dochodu gospodarstwa,
3. wysokości czynszu lub kosztów mieszkaniowych (w przypadku właścicieli).

Dodatek mieszkaniowy jest wypłacany w Niemczech zarówno właścicielom mieszkań jak i najemcom:

• Jako dodatek mieszkaniowy (niem. Mietzuschuss): dla najemcy lub podnajemcy mieszkania, pokoju lub innego pomieszczenia mieszkalnego oraz mieszkańców domów opieki w myśl ustawy o domach opieki (das Heimgesetz). Ważne, aby pomieszczenie na które ma być wypłacany dodatek mieszkaniowy było użytkowane osobiście przez wnioskodawcę
• Jako dodatek na pokrycie obciążeń (niem. Lastenzuschuss): dla właściciela mieszkania, domu, osobom uprawnionym przez dziedziczne prawo zabudowy (das Erbbaurecht) oraz pokrewne prawu własności stosunki prawne, jak np. użytkowanie wieczyste (der Nießbrauch) czy stałe prawo do mieszkania (das Dauerwohnrecht). Ważne, by pomieszczenie na które ma być wypłacany dodatek na pokrycie obciążeń było użytkowane osobiście przez wnioskodawcę

Kto nie ma prawa do dodatku mieszkaniowego w Niemczech?

Dodatku mieszkaniowego w Niemczech nie otrzymają następujące grupy osób:

• Osoby, które otrzymują już inne dodatki na mieszkanie (np. wsparcie finansowe dla uczniów będących w trakcie nauki zawodu), bądź w przypadku których za czynsz płaci państwo, np. w ramach zapomogi dla bezrobotnych Bürgergeld lub innych świadczeń socjalnych. Wyjątek stanowią świadczenia wypłacane jako pożyczka
• Osoby, których miesięczne dochody brutto przekraczają poniższe kwoty, w zależności od ilości osób przypadających na gospodarstwo domowe.

Maksymalna wysokość zarobków oraz czynszu

W Niemczech obowiązuje system Mietstufen (poziomów czynszu) od 1 do 7, zależnych od lokalnych kosztów mieszkaniowych:

• miasta tańsze → poziomy 1–3 (np. Dortmund),

• miasta droższe → poziomy 4–5 (np. Bonn),

• miasta najdroższe → poziom 6–7 (np. Monachium).

Poziom czynszu wpływa na:

✔ maksymalny czynsz kwalifikujący do Wohngeld,
✔ dopuszczalne dochody,
✔ końcową wysokość świadczenia.

Im więcej osób w gospodarstwie, tym wyższe limity dla dochodu i czynszu. Limity obowiązujące od 1 stycznia 2025 pozostają aktualne również w 2026 – kolejna korekta przewidziana jest dopiero na 2027.

Pod następującym linkiem znajdziecie poziomy czynszu dla każdego miasta w Niemczech. Wystarczy wybrać kraj związkowy, w którym mieszkacie i przewinąć do miasta, w którym jesteście aktualnie zameldowani: www.wohngeld.org/mietstufe.

Podsumowując maksymalna wysokość czynszu, która uprawnia do otrzymania Wohngeld, jest wyższa w miastach z wyższym poziomem czynszu. Również całkowity dochód, który bierze się pod uwagę, jest wyższy w miastach z wyższym poziomem czynszu. W związku z tym poziom czynszu w danym mieście lub gminie ma bezpośredni wpływ na wysokość dopłaty do czynszu w ramach Wohngeld.

Oprócz tego im więcej osób w gospodarstwie domowym, tym czynsz oraz zarobki mogą być wyższe. W poniższej tabeli znajdziecie informacje odnośnie maksymalnych zarobków oraz czynszu, w zależności od poziomu czynszu oraz liczby członków gospodarstwa domowego. Kwoty te są w euro i aktualne dla roku 2026:

Dochód przy ubieganiu się o Wohngeld

Dochód maksymalny

Pod uwagę brany jest dochód brutto gospodarstwa domowego, po odliczeniu m.in.:

• składek ubezpieczeniowych,

• określonych kosztów utrzymania dzieci,

• obciążeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego,

• niektórych ulg dla osób niepełnosprawnych.

Dzięki odliczeniom dochód „urzędowy” bywa niższy niż faktyczny, co ułatwia dostęp do świadczenia.

Dochód minimalny

Wohngeld nie przysługuje gospodarstwom, których dochód nie pokrywa kosztów utrzymania (Regelbedarf) i kosztów mieszkania — takie osoby kierowane są do Jobcenter (Bürgergeld).

Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku na dodatek mieszkaniowy w Niemczech?

Wniosek na dodatek mieszkaniowy (patrz niżej) to nie jedyny dokument jaki należy dostarczyć w odpowiedzialnym urzędzie, aby móc starać się o dodatkowe pieniądze na utrzymanie mieszkania. Niezbędne są oprócz tego (jeśli dotyczy):

• W przypadku najemców: zaświadczenie o wynajmie (niem. Mietbescheinigung) wydane przez wynajmującego, w którym podane są również wielkość mieszkania i rok budowy oraz umowę najmu (o zaświadczenie najlepiej poprosić spółdzielnię mieszkaniową lub wynajmującego, którzy z reguły wystawiają je bezproblemowo i często od ręki)
• W przypadku mieszkania/domu na własność: potwierdzenie otrzymania pożyczki wraz z wykazem regularnych spłat, zawierające szczegóły dotyczące powierzchni mieszkalnej i roku budowy domu/mieszkania
• Zaświadczenie od wynajmującego, niem. die Mietbescheinigung (o zaświadczenie najlepiej poprosić spółdzielnię mieszkaniową lub wynajmującego, którzy z reguły wystawiają je bezproblemowo i często od ręki)
• Zaświadczenie od pracodawcy o dochodach, np. rozliczenia, niem. die Abrechnung lub inny dowód dochodu (również zaświadczenie o odbytym szkoleniu lub orzeczenie podatkowe dla osób prowadzących działalność na własny rachunek)
• Zaświadczenie o istniejących aktywach i dochodach z nich wynikających (dochody z inwestycji, dochody z wynajmu lub leasingu, ubezpieczenia na życie, umowa o oszczędności budowlane)
• Dokument tożsamości, takie jak dowód osobisty lub paszport
• Zaświadczenia ze szkoły w przypadku dzieci powyżej 16 roku życia
• Decyzja o wysokości emerytury, niem. Rentenbescheid
• Legitymacja o niepełnosprawności, niem. Schwerbehindertenausweis
• Decyzja o wysokości zasiłku opiekuńczego
• Zaświadczenie o płatności na utrzymanie
• Zaświadczenia o zyskach z kapitału oraz dodatkowych aktywach
• W przypadku dodatku na pokrycie obciążeń również zaświadczenie o środkach obcych wystawiane przez bank
• Decyzja BaföG, decyzja o zasiłku na dziecko lub zasiłku rodzicielskim

Wohngeld-Plus – reformy i skutki (2023–2026)

Reforma Wohngeld-Plus znacząco poszerzyła grupę uprawnionych i podniosła wysokość świadczenia:

• przed reformą: średnio ~180 € miesięcznie,

• po reformie (2023–2025): ok. ~370 € miesięcznie.

Dodatkowo wprowadzono składniki:

✔ Heizkostenkomponente – koszty ogrzewania i ciepłej wody,
✔ Klimakomponente – wsparcie dla budynków energooszczędnych.

Kalkulatory Wohngeld

W internecie można znaleźć kalkulatory Wohngeld, jak na przykład wydany przez Ministerstwo Budownictwa, Mieszkalnictwa, Rozwoju Miast i Ruchu kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia: LINK.

Lub oferowany przez Federalne Ministerstwo Mieszkalnictwa, Rozwoju Miast i Budownictwa: LINK.

Jak długo wypłacany jest Wohngeld?

Dodatek wypłacany jest:

• standardowo na 12 miesięcy,

• w stabilnych przypadkach nawet na 18 miesięcy.

Świadczenie wypłacane jest z góry na konto wnioskodawcy.

Wniosek o przedłużenie należy składać ok. 2 miesiące przed końcem okresu.

Lastenzuschuss – dodatek mieszkaniowy dla właścicieli o niskich dochodach

Lastenzuschuss to niemiecki dodatek mieszkaniowy na pokrycie obciążeń związanych z własnym mieszkaniem lub domem, przysługujący właścicielom samodzielnie użytkowanego lokalu lub domu, którzy mają niskie dochody i nie są w stanie pokryć wszystkich kosztów związanych z własnym mieszkaniem. W praktyce oznacza to, że jeśli ktoś spłaca kredyt, ponosi koszty konserwacji, podatki od nieruchomości czy opłaty administracyjne, a jego dochód jest poniżej obowiązujących limitów, może złożyć wniosek o Lastenzuschuss we właściwym urzędzie Wohngeldamt, a świadczenie to jest zwykle przyznawane maksymalnie na rok i uzależnione od

• liczby członków gospodarstwa,
• dochodu oraz
• wysokości obciążeń,

Przy czym prawo do dodatku mają m.in. właściciele mieszkań spółdzielczych i własnościowych, właściciele domów oraz osoby z prawem użytkowania wieczystego, z zastrzeżeniem, że niektóre sytuacje (np. obecność lokali użytkowych) mogą ograniczać prawo do Lastenzuschuss. Ponadto osoby korzystające z określonych świadczeń socjalnych zwykle nie mogą łączyć ich z tym dodatkiem.

Gdzie można złożyć wniosek o dodatek mieszkaniowy w Niemczech? Wniosek z polskim tłumaczeniem!

Dodatek mieszkaniowy wypłacany jest wyłącznie na wniosek oraz jeśli dana osoba spełnia określone warunki. Wnioski można znaleźć na stronach internetowych urzędów ds. dodatku mieszkaniowego poszczególnych miast, gmin oraz okręgów. Wohngeld wypłacany jest od momentu złożenia wniosku. Oznacza to, że jeżeli wniosek został złożony przykładowo 15-go maja, to dodatek mieszkaniowy zostanie wypłacony za cały miesiąc maj, nawet jeśli wniosek nie był kompletny i będzie trzeba dostarczyć dodatkowe zaświadczenia lub formularze i ostateczna decyzja zapadnie dopiero w czerwcu.

Poniżej znajdziecie wniosek o dodatek mieszkaniowy w Niemczech po polsku, który dostępny jest w oryginale w formacie PDF na stronie Ministerstwa Budownictwa, Mieszkalnictwa, Rozwoju Miast i Ruchu kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia pod następującym linkiem.

Uwaga! Należy pobrać i wypełnić wniosek po niemiecku! Polska wersja przygotowana przez naszą redakcję służy jedynie jako pomoc dla osób nie znających języka niemieckiego.

Pobierz wniosek o Wohngeld po polsku tutaj