Obniżenie wymiaru czasu pracy: jak to działa w Niemczech?

Przejście z pełnego na część etatu jest dla wielu pracowników w Niemczech idealnym rozwiązaniem pozwalającym pogodzić życie rodzinne z zawodowym. Oto o czym powinniście pamiętać chcąc skrócić swój czas pracy.

W tym artykule wyjaśnimy, kogo obowiązujące w Niemczech przepisy uprawniają do zmiany wymiaru czasu pracy na niepełny etat, jakie ma to konsekwencje dla wynagrodzenia i urlopu, o czym należy pamiętać przy składaniu wniosku o obniżenie wymiaru etatu i jak z powrotem przejść na pełny etat.

Czy pracownicy w Niemczech mają prawo do pracy w niepełnym wymiarze godzin?

Tak, pracodawcy tylko w niektórych sytuacjach mają prawo do odrzucenia wniosku o obniżenie wymiaru etatu. Prawo pracownika do zmiany z pełnego na część etatu reguluje niemiecka ustawa o pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz o umowach na czas określony (niem. Gesetz über Teilzeitarbeit und befristete Arbeitsverträge, w skrócie: Teilzeit- und Befristungsgesetz (TzBfG)).

Zagadnienia związane ze skróceniem czasu pracy omówione są bardziej szczegółowo w § 8. Stanowi on: „Pracownik, którego stosunek pracy trwa dłużej niż sześć miesięcy, może żądać skrócenia ustalonego w umowie czasu pracy.” W przedsiębiorstwie musi być jednak zatrudnionych co najmniej 15 pracowników.

W niemieckiej ustawie o pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz o umowach na czas określony nie ma jednak mowy o tym, że w niepełnym wymiarze czasu pracy można wykonywać dokładnie tę samą pracę. Pracownik może o to poprosić, ale prawdopodobieństwo, że to się uda, jest raczej niewielkie.

Ponadto, jeśli już raz obniżyliście swój wymiar czasu pracy, możecie ponownie o to wystąpić dopiero po dwóch latach. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracodawca wcześniej nie wyraził zgody na zmniejszenie wymiaru etatu z przyczyn związanych z działalnością przedsiębiorstwa.

Czy pracownicy w Niemczech mają prawo do czasowego obniżenia wymiaru etatu (niem. Brückenteilzeit)?

Tak, pod dwoma warunkami. Muszą pracować w danej firmie dłużej niż sześć miesięcy, a ich pracodawca musi zatrudniać więcej niż 45 pracowników. Jeśli oba te wymogi są spełnione, można złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy na pewien okres czasu, a następnie powrócić do pierwotnego wymiaru etatu.

Jak można ubiegać się o obniżenie wymiaru czasu pracy na stałe lub na pewien czas?

Wniosek o zmniejszenie etatu należy złożyć co najmniej trzy miesiące przed planowaną zmianą. Mimo że prawo nie precyzuje formy, w jakiej powinno to nastąpić, prawnicy z Niemieckiego Zrzeszenia Związków Zawodowych (niem. Deutscher Gewerkschaftsbund, DGB) zalecają, aby zawsze składać wniosek w formie pisemnej. Dzięki temu w razie sporu dysponujemy dowodami. Od 1 stycznia 2020 r. wystarczy również e-mail.

We wniosku należy dokładnie określić, jak wyobrażacie sobie pracę w niepełnym wymiarze godzin – tzn. ile godzin chcielibyście pracować i kiedy. Jeśli tego nie sprecyzujecie, pracodawca może podzielić czas pracy według własnego uznania.

Jeśli ubiegacie się o czasowe obniżenie etatu, musicie wskazać okres, w którym chcecie pracować krócej. Okres ten musi wynosić co najmniej jeden rok, ale nie dłużej niż pięć lat. Nie musicie podawać powodu, dla którego chcecie pracować w niepełnym wymiarze godzin, choć oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby to zrobić.

Szef może odrzucić wniosek o obniżenie wymiaru etatu najpóźniej na miesiąc przed planowaną datą zmiany. Jeśli nie dotrzyma tego terminu, wymiar czasu pracy pracownika zostanie automatycznie zmniejszony o żądaną ilość godzin.

Jak zmienia się wynagrodzenie po obniżeniu wymiaru czasu pracy?

Zasadniczo, kto mniej pracuje, ten mniej zarabia. Nie jest jednak tak, że w przypadku zmniejszenia wymiaru czasu pracy o połowę na konto wpłynie tylko połowa kwoty netto.

To, jak zmniejszenie czasu pracy wpłynie na Wasze wynagrodzenie, możecie sprawdzić za pomocą kalkulatora pracy w niepełnym wymiarze godzin udostępnionego przez Federalne Ministerstwo Pracy.

Należy podkreślić, że ponieważ pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin nie mogą być dyskryminowani, pracodawca może jedynie obniżyć wynagrodzenie w stopniu odpowiadającym skróconym godzinom pracy, ale nie może zmienić stawki godzinowej. To samo dotyczy dodatków urlopowych i świątecznych.

Jak obniżenie wymiaru czasu pracy wpłynie na wysokość emerytury?

Osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze godzin zarabiają mniej, a tym samym płacą mniejsze składki na ubezpieczenie emerytalne. Aby dowiedzieć się, jak zmiana wymiaru etatu wpłynie na wysokość Waszej emerytury w przyszłości, najlepiej jeszcze przed podjęciem decyzji o zmniejszeniu wymiaru etatu skontaktować się w tej sprawie z zakładem ubezpieczeń emerytalnych.

Ogólnie rzecz biorąc za swoją pracę otrzymujecie tzw. punkty emerytalne. Jeśli zarabiacie dokładnie tyle, ile wynosi średnia dla wszystkich ubezpieczonych, otrzymujecie jeden punkt emerytalny rocznie. Jeśli zarobicie więcej lub mniej, otrzymacie proporcjonalnie więcej lub mniej punktów. Dla osób pracujących w niepełnym wymiarze godzin oznacza to zazwyczaj stosunkowo niską emeryturę.

Ile dokładnie ona wyniesie, dowiecie się korzystając z kalkulatora udostępnionego przez Deutsche Rentenversicherung. Można go znaleźć tutaj. Od emerytury brutto należy jeszcze odliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne i ewentualnie podatki.

Jak zmieni się wymiar urlopu po obniżeniu wymiaru czasu pracy?

Liczba dni urlopu, do których uprawnieni są pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, zależy od tego, ile dni w tygodniu pracują.

  • Przykład 1: załóżmy, że Wasz tygodniowy czas pracy wynosi 20 godzin, przy czym pracujecie po cztery godziny przez pięć dni w tygodniu. Dalej przyjmijmy, że pracownicy pełnoetatowi mają prawo do 30 dni urlopu. Dokładnie tak samo jest w Waszym przypadku.
  • Przykład 2: sytuacja wygląda inaczej, jeśli pracujecie po pięć godzin dziennie przez cztery dni w tygodniu. Wtedy przysługuje Wam prawo tylko do 24 dni urlopu (30 x 4 / 5 = 24). Nie ma w tym żadnej niesprawiedliwości, ponieważ aby cieszyć się tygodniowym urlopem musicie wziąć tylko cztery dni wolnego (piąty dzień i tak macie wolny od pracy), podczas gdy Wasi współpracownicy zatrudnieni na pełen etat muszą wypisać pięć dni urlopu.

Co zrobić, jeśli szef nie wyraża zgody na pracę w niepełnym wymiarze godzin?

Z reguły pracodawca nie może tak po prostu odrzucić wniosku o zmianę wymiaru czasu pracy; musi mieć ku temu uzasadnione powody. Nie wystarczy na przykład stwierdzenie, że praca w niepełnym wymiarze godzin powoduje trudności organizacyjne dla pracodawcy – musi on wykazać, że jest to znaczne utrudnienie lub że wiąże się z ponoszeniem nieproporcjonalnie wysokich kosztów. Ponadto pracodawca musi odrzucić wniosek co najmniej miesiąc przed planowanym rozpoczęciem pracy w niepełnym wymiarze godzin.

W razie potrzeby możecie skorzystać z pomocy prawnika. Jednak bardziej wskazane jest, abyście wcześniej na spokojnie porozmawiali z pracodawcą o ewentualnych perspektywach zmiany wymiaru czasu pracy w przyszłości. Powinniście też być przygotowani na to, że Wasz pracodawca może zmienić zakres Waszych obowiązków lub nawet przenieść Was na inne stanowisko, gdy tylko zaczniecie pracować w niepełnym wymiarze godzin.

Ile godzin można pracować będąc zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy?

W przepisach nie określono minimalnego czasu pracy w niepełnym wymiarze godzin. Kwestie te są zwykle uregulowane w umowie o pracę. Tygodniowy czas pracy może wynosić na przykład 32, 20 lub 10 godzin.

Może się też zdarzyć, że w umowie o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy nie jest ustalona stała liczba godzin. Wówczas w umowie pojawiają się takie sformułowania jak „elastyczne godziny pracy” czy „czas pracy uzależniony od potrzeb przedsiębiorstwa”.

Czy pracownik ma prawo do powrotu do pracy w pełnym wymiarze godzin?

Pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin często po pewnym czasie chcą powrócić na pełen etat, np. gdy dzieci zaczną uczęszczać do przedszkola lub szkoły. Może jednak okazać się, że wcale nie jest to takie łatwe. O warunkach, jakie muszą być spełnione, pisaliśmy szerzej w tym artykule.

Jakie zasady obowiązują podczas urlopu wychowawczego (niem. Elternzeit)?

Podczas urlopu wychowawczego macie prawo do obniżonego wymiaru czasu pracy – od 15 do 30 godzin tygodniowo. Warunkiem jest to, że w firmie zatrudnionych jest ponad 15 osób, a Wy sami jesteście w niej zatrudnieni od co najmniej sześciu miesięcy.

Ponadto, do momentu ukończenia przez Wasze dziecko trzeciego roku życia, wystarczy, że poinformujecie swojego szefa o chęci zmiany wymiaru czasu pracy na siedem tygodni przed planowaną zmianą. Pracodawca może odrzucić tę prośbę tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne powody związane z działalnością przedsiębiorstwa.

Zugewinngemeinschaft, czyli wspólność przyrostu majątku: ten ustrój dotyczy małżonków, którzy nie zawarli umowy majątkowej

Pary, które planują ślub, myślą o najróżniejszych rzeczach: o najpiękniejszym miejscu na uroczystość, o idealnej sukni ślubnej i o tym, jak usadzić gości. To, o czym większość osób nie myśli, to fakt, że małżeństwo niesie ze sobą konsekwencje także dla ich własnego majątku.

Wiele par w Niemczech błędnie zakłada, że po ślubie ich zasoby finansowe ulegają po prostu połączeniu i od tej pory do każdego z nich będzie należała połowa wspólnego majątku. Ale tak nie jest. Zamiast tego, z chwilą zawarcia małżeństwa automatycznie zaczyna obowiązywać ustawowy małżeński ustrój majątkowy określany mianem Zugewinngemeinschaft, co w języku polskim oznacza wspólność przyrostu majątku lub inaczej rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Co to oznacza i jakie są alternatywy?

Zugewinngemeinschaft – na czym polega wspólność przyrostu majątku?

Jeśli pobierając się nie zawarliście umowy majątkowej małżeńskiej, wówczas zgodnie z niemieckim prawem rodzinnym obowiązuje Was ustawowy małżeński ustrój majątkowy polegający na wspólności przyrostu majątku (niem. Zugewinngemeinschaft). Zgodnie z § 1363 niemieckiego kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch, BGB) oznacza to, że majątek Wasz i Waszego partnera nie staje się majątkiem wspólnym.

Wszystko, co należało do Was przed ślubem, pozostaje więc Waszą własnością – i nadal sami nią zarządzacie. Z prawnego punktu widzenia obejmuje to przedmioty codziennego użytku, takie jak telewizor, ale także prawo własności do nieruchomości. Fakt zawarcia związku małżeńskiego nie czyni automatycznie obojga małżonków właścicielami domu czy mieszkania.

Nie odpowiadacie również za długi, które zaciągnął Wasz partner przed zawarciem małżeństwa. Nie musicie więc zawierać umowy majątkowej małżeńskiej tylko z powodu ewentualnego wcześniejszego zadłużenia partnera.

Jeśli ustrój Zugewinngemeinschaft wygasa, na przykład ze względu na rozwód, dochodzi do wyrównania przyrostu majątków osiągniętego przez Was oboje w trakcie małżeństwa. Jednak spadki i prezenty nie wliczają się do tego (więcej na ten temat poniżej).

Czy odpowiadam za długi współmałżonka?

Nie. Prawo niemieckie przewiduje, że każdy odpowiada tylko za siebie. Jest to jedna z zalet małżeńskiego ustroju majątkowego polegającego na rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Tak więc każdy, kto wnosi do małżeństwa długi, sam ponosi za nie odpowiedzialność.

To samo dotyczy sytuacji, gdy długi powstają w trakcie trwania małżeństwa – na przykład, gdy jeden z partnerów rozpoczyna działalność gospodarczą i zaciąga na nią kredyt. Ale uwaga: niektórzy doradcy bankowi nalegają, aby współmałżonek również złożył swój podpis na umowie. W takim przypadku Wy również ponosicie odpowiedzialność. Analogicznie jest w przypadku, gdy w umowie majątkowej małżeńskiej przewidziana jest wspólnota majątkowa (więcej na ten temat poniżej).

Kiedy ustaje wspólność przyrostu majątku (Zugewinngemeinschaft)?

Istnieją zasadniczo dwa sposoby zakończenia ustroju majątkowego określanego mianem wspólności przyrostu majątku: Zugewinngemeinschaft ustaje w wyniku rozwodu lub śmierci jednego z małżonków. W tym momencie wchodzi w grę wyrównanie dorobków (niem. Zugewinnausgleich). W dalszej części artykułu wyjaśnimy, co to dokładnie oznacza.

Jednakże wspólność przyrostu majątku może się również zakończyć, gdy po pewnym czasie postanowicie zawrzeć umowę majątkową małżeńską. Umowa ta ma jednak zastosowanie wyłącznie do przyszłości, nie działa wstecz.

Co mi się należy po rozwodzie?

Jeśli się rozwiedziecie, ważne są dwa pytania: co każdy z Was posiadał w dniu ślubu i jaki majątek posiada każdy z Was w dniu rozwodu? Osoba, która w trakcie trwania małżeństwa osiągnęła mniejszy przyrost majątku, może zażądać od partnera tzw. wyrównania dorobków (niem. Zugewinnausgleich).

W tym celu należy porównać przyrosty obu majątków odrębnych i obliczyć różnicę między nimi. Małżonkowi, który osiągnął w tym czasie mniejszy przyrost, przysługuje połowa nadwyżki przyrostu majątku drugiego małżonka.

  • Przykład: załóżmy, że w dniu ślubu posiadaliście 20.000 euro. W trakcie trwania małżeństwa majątek ten wzrósł do 100.000 euro, na przykład dzięki zyskom na giełdzie. Oznacza to przyrost majątku wynoszący 80.000 euro. Z kolei Wasz partner powiększył swój majątek tylko o 30.000 euro. Różnica między przyrostami tych dwóch majątków odrębnych wynosi więc 50.000 euro. Połowa tej kwoty, czyli 25.000 euro, przypadnie Waszemu partnerowi, ponieważ osiągnął on mniejszy przyrost.

Majątek, który partner odziedziczył lub otrzymał w prezencie w trakcie trwania małżeństwa, nie jest częścią wspólnego dorobku. Jest on wówczas traktowany tak, jakby należał do aktywów posiadanych przed zawarciem małżeństwa. Dlatego nie jest on dzielony. Nie dotyczy to wzrostu wartości nieruchomości lub gruntów.

Cechy szczególne nieruchomości

Kolejną ważną rzeczą, którą należy wiedzieć na temat nieruchomości jest to, że tylko ci, którzy są wpisani do księgi wieczystej są (współ)właścicielami. Jeśli nimi nie jesteście, Wasz partner może Wam w dowolnym momencie nakazać opuszczenie domu. Jednakże, nadal macie prawo do połowy całkowitej wartości, jeśli nieruchomość nie była spadkiem lub darowizną (w przeciwnym razie macie prawo tylko do połowy wzrostu wartości).

Problemem przy tego typu roszczeniach jest jednak często to, że druga osoba nie jest w stanie Was spłacić. Wówczas może się okazać konieczna sprzedaż domu lub mieszkania. Dotyczy to również sytuacji, gdy oboje jesteście właścicielami. Jeśli ktoś sprzeciwia się sprzedaży, może to doprowadzić do przymusowej licytacji. Może to być dla obu stron nie tylko obciążeniem emocjonalnym, ale jednocześnie stratą finansową, jeśli ceny domów w danym momencie są niskie.

Grunty z prawem użytkowania lub prawem zamieszkania

Jeśli przekazujecie działkę, ale macie przyznane dożywotnie prawo zamieszkiwania lub użytkowania, nie potrzebujecie do tego zgody współmałżonka – pod warunkiem, że zachowa on więcej niż 15 procent pozostałego majątku, jeśli osiągnął mniejszy przyrost majątku.

Wartość użytkowania pomniejsza wartość nieruchomości. Jak bardzo? To zależy od średniej oczekiwanej długości życia i (hipotetycznego) rocznego czynszu. Federalne Ministerstwo Finansów publikuje co roku tabelę umożliwiającą wycenę tego dożywotniego prawa. Tam można sprawdzić jaka jest oczekiwana długość życia i tzw. wartość bieżąca netto tego prawa.

  • Przykład: załóżmy, że kobieta w wieku 60 lat przekazuje dom o wartości 300.000 euro. Jej fikcyjny roczny czynsz wynosi 10.000 euro. Zgodnie z tabelą dotyczącą oczekiwanej długości życia, pozostaje jej jeszcze w tym momencie 25,19 lat życia, co odpowiada wartości bieżącej netto wynoszącej 13,192. Jej prawo użytkowania jest w takim razie warte 131.920 euro.

Co otrzymam w ramach spadku?

Jeśli wspólność przyrostu majątku ustaje z powodu śmierci jednego z partnerów, wyrównanie dorobków następuje zgodnie z § 1371 BGB. Inaczej niż w przypadku rozwodu, początkowy i końcowy stan majątkowy małżonków nie odgrywa tu żadnej roli. Oprócz Waszego ustawowego udziału spadkowego jako małżonka, który wynosi jedną czwartą spadku, otrzymujecie kolejną jedną czwartą spadku.

Dziedziczycie zatem połowę spadku. Druga połowa zwykle przypada dzieciom partnera – zarówno ślubnym, jak i dzieciom spoza małżeństwa czy z poprzedniego związku. W przypadku śmierci partnera nie musicie płacić podatku od spadku.

  • Przykład: załóżmy, że Wasz współmałżonek umiera i pozostawia oprócz Was dwoje dzieci oraz majątek wart 40.000 euro. Zgodnie z prawem otrzymacie wówczas 20.000 euro (ustawowa ćwiartka plus dodatkowa ćwiartka), od których nie musicie płacić podatku. Każde z dwojga dzieci otrzyma po 10.000 euro.

Jeśli nie macie dzieci, dziedziczycie trzy czwarte majątku. Reszta trafia do rodziców lub rodzeństwa, jeśli jeszcze żyją. Dziedziczenie w oparciu o stawki ryczałtowe ma tę zaletę, że pozwala uniknąć długotrwałych sporów sądowych o należną część majątku. Mogą jednak istnieć sytuacje, w których warto zrezygnować z takiego podziału.

Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy w wyniku zwykłego wyrównania dorobków – jak w przypadku rozwodu – otrzymalibyście więcej pieniędzy. Tak może być w przypadku, gdy w czasie trwania małżeństwa tylko zmarły partner zgromadził duży majątek.

Wszystkie te zasady mają zastosowanie tylko wtedy, gdy nie ma testamentu lub umowy o spadek.

Jakie są alternatywy?

Jeśli dojdziecie do wniosku, że nie odpowiada Wam małżeński ustrój majątkowy polegający na wspólności przyrostu majątku, możecie zawrzeć u notariusza umowę majątkową.

Zasadniczo macie do wyboru trzy opcje:

  • Możecie pozostać przy wspólności przyrostu majątku, ale zmienić niektóre z zasad.
  • Możecie uzgodnić rozdzielność majątkową.
  • Możecie uzgodnić wspólnotę majątkową.

To, jakich zmian dokonacie w przypadku ustroju majątkowego polegającego na wspólności przyrostu majątku, zależy wyłącznie od Was. Notariusz może być bardzo kreatywny i znaleźć rozwiązanie, które będzie Wam najbardziej odpowiadało. Na przykład, w umowie majątkowej małżeńskiej można zastrzec, że osoba, która w mniejszym stopniu zajmuje się wychowaniem dzieci, będzie ponosić koszty opieki nad nimi w przypadku rozstania, ponieważ były partner będzie odtąd musiał ponownie podjąć pracę w pełnym wymiarze godzin.

Często jednak zdarza się, że umowy małżeńskie są sporządzane w taki sposób, że osoba, która wzięła na siebie większość obowiązków związanych z opieką nad dziećmi, jest w gorszej sytuacji niż gdyby zachowano ustrój majątkowy polegający na wspólności przyrostu majątku – na przykład, jeśli wykluczy się wyrównanie dorobków po rozwodzie lub ustali minimalny czas trwania małżeństwa warunkujący wyrównanie.

Zalety i wady rozdzielności majątkowej

Jeśli uzgodnicie rozdzielność majątkową, w przypadku rozwodu nie będzie miało miejsca wyrównanie dorobków – i nie będzie ograniczeń w dysponowaniu majątkiem w trakcie trwania małżeństwa. Możecie wtedy zrobić z nim, co chcecie, bez konieczności uzyskania zgody Waszego partnera.

W przypadku rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków (niem. Zugewinngemeinschaft), oboje samodzielnie zarządzacie swoim majątkiem, ale nie możecie tak po prostu sprzedać niektórych przedmiotów gospodarstwa domowego, takich jak pralka czy samochód rodzinny, bez zgody partnera. Nie można też sprzedać lub wydać za jednym zamachem całego majątku bez zgody drugiej strony.

W przypadku rozdzielności majątkowej wszystko to jest możliwe. Wadą jest jednak to, że od spadku trzeba zapłacić podatek.

Odpowiedzialność za długi w przypadku wspólnoty majątkowej

Jeśli z kolei uzgodnicie wspólnotę majątkową, to nastąpi to, co wiele par małżeńskich uważa, że stanie się automatycznie po zawarciu małżeństwa: majątek obu partnerów stanie się majątkiem wspólnym. Dotyczy to również tego, co każdy z partnerów posiadał już przed zawarciem małżeństwa.

Wadą wspólnoty majątkowej jest jednak to, że jest się wtedy również współodpowiedzialnym za długi partnera – nawet jeśli nic się o nich nie wie.

Ausbildungsfreibetrag: sprawdźcie, czy przysługuje Wam kwota wolna od podatku na kształcenie

Wasze pełnoletnie dziecko studiuje lub odbywa szkolenie zawodowe i nie mieszka już z Wami? Jeśli tak, to składając deklarację podatkową w Niemczech możecie skorzystać z tzw. Ausbildungsfreibetrag, czyli kwoty wolnej od podatku na kształcenie.

924 euro rocznie

W trakcie nauki zawodu z reguły nie zarabia się zbyt wiele. Uczniowie czy studenci często w ogóle nie zarabiają, chyba że mają dorywczą pracę. Dlatego wielu rodziców wspiera finansowo swoje dzieci w tym okresie. Niestety, w Niemczech rodzice nie mogą odliczyć od podatku kwot, które przekazują swojemu potomstwu. Pod pewnymi warunkami przysługuje im jednak tzw. Ausbildungsfreibetrag, czyli kwota wolna od podatku na kształcenie, która wynosi obecnie 924 euro rocznie.

Jakie warunki muszą być spełnione, aby móc skorzystać z kwoty wolnej od podatku w związku z kształceniem dziecka?

Aby móc skorzystać z Ausbildungsfreibetrag przy sporządzaniu deklaracji podatkowej, muszą być spełnione następujące warunki:

  • dziecko jest pełnoletnie,
  • dziecko odbywa szkolenie zawodowe lub studiuje,
  • dziecko nie mieszka z rodzicami,
  • rodzic wspierający dziecko finansowo ma prawo do zasiłku rodzinnego Kindergeld,
  • rodzic wspierający dziecko finansowo jest płatnikiem podatku dochodowego.

Warto podkreślić, że nie ma znaczenia to, ile dziecko zarabia w czasie trwania kształcenia, na przykład pracując dorywczo. Jego dochody pozostają bez wpływu na wysokość kwoty wolnej od podatku.

Nie zawsze tak było: do 2012 roku kwota wolna od podatku ulegała zmniejszeniu, jeśli dochody dziecka przekraczały 1.848 euro rocznie.

Rodzice mogą skorzystać z kwoty wolnej od podatku na kształcenie także w ramach elektronicznego systemu poboru podatku od wynagrodzenia (ELStAM). Wypełniając deklarację podatkową należy zaznaczyć właściwe pole w załączniku dotyczącym dzieci.

Oto co powinni wiedzieć rodzice samotnie wychowujący dziecko w Niemczech, aby zaoszczędzić na podatkach!

Według danych Federalnego Urzędu Statystycznego z 2021 roku, w Niemczech żyje 11,7 mln rodzin z dziećmi, z czego 2,5 mln to rodziny niepełne. Nieustannie wzrasta liczba rodziców samotnie wychowujących dzieci.

W 2020 roku około 2,1 mln matek i około 435 tys. ojców było samotnymi rodzicami. Zwraca uwagę fakt, że jest znacznie więcej matek niż ojców samotnie wychowujących dzieci.

Jednym z takich samotnych rodziców jest Lidia, która mieszka w Kolonii razem ze swoją małą córeczką. Jako osoba samotna jest ona przypisana do klasy podatkowej 1 (Steuerklasse 1). Ponieważ jednak niemieckie urzędy skarbowe wspierają rodziców samotnie wychowujących małoletnie dzieci, Lidia – podobnie jak inni samotni rodzice – może zmienić klasę podatkową na Steuerklasse 2 i zapewnić sobie ulgę dla rodziców samotnie wychowujących dzieci (niem. Entlastungsbetrag für Alleinerziehende).

Jaka jest definicja osoby samotnie wychowującej dziecko z podatkowego punktu widzenia?

Aby móc skorzystać z ulg podatkowych, Lidia musi spełnić kilka warunków, a są one następujące:

  • Ona i jej dziecko mieszkają we wspólnym mieszkaniu.
  • Przysługuje jej prawo do zasiłku rodzinnego (Kindergeld) lub kwoty wolnej od podatku ze względu na posiadanie dzieci (Kinderfreibetrag).
  • Nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z inną osobą dorosłą.
  • Jest osobą niezamężną lub pozostaje w trwałej separacji.

Wyjątek stanowią pełnoletnie dzieci, na które przysługuje kwota wolna od podatku ze względu na posiadanie dzieci (Kinderfreibetrag) lub zasiłek rodzinny (Kindergeld). Mimo ukończonych 18 lat mogą one mieszkać z rodzicem w jednym gospodarstwie domowym, a i tak będzie on uznawany za osobę samotnie wychowującą dziecko. To samo dotyczy pełnoletnich dzieci odbywających zasadniczą służbę wojskową, służbę zastępczą, ochotniczą służbę wojskową lub pracujących jako wolontariusze w krajach rozwijających się (niem. Entwicklungshelfer).

Kto nie zostanie uznany za osobę samotnie wychowującą dziecko przez niemiecki urząd skarbowy?

Podatnik jest uznawany za osobę samotną tylko wtedy, gdy nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z inną osobą dorosłą. Tylko pod tym warunkiem jest uprawniony do korzystania z ulgi podatkowej. Gdyby ojciec córki pani Lidii lub np. jej siostra byli zameldowani w mieszkaniu pani Lidii, urząd skarbowy uznałby, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe z podatnikiem. Nie ma tu znaczenia to, że Lidia jest niezamężna, ani to, czy druga osoba pełnoletnia wnosi realny lub finansowy wkład we wspólne gospodarstwo domowe.

Oznacza to, że rodzicom, którzy żyją w konkubinacie razem z jednym lub kilkorgiem dzieci, zasadniczo nie przysługuje odliczenie kwoty ulgi dla rodziców samotnie wychowujących dzieci (niem. Entlastungsfreibetrag für Alleinerziehende) i nie mogą być przypisani do klasy podatkowej 2.

Zmiana klasy podatkowej

Nie ma takich wątpliwości w przypadku Lidii, ponieważ nie utrzymuje ona żadnych kontaktów z ojcem córki, nie ma też żadnej współlokatorki. Jest więc „prawdziwym” samotnym rodzicem.

Aby zmienić klasę podatkową na Steuerklasse 2, Lidia musi wypełnić formularz „Antrag auf Lohnsteuerermäßigung” (wniosek o obniżenie podatku od wynagrodzenia) i złożyć go w swoim urzędzie skarbowym. Urząd skarbowy automatycznie powiadomi pracodawcę Lidii o zmianie, młoda matka nie musi więc sama podejmować żadnych dodatkowych działań.

Aby otrzymać stosowny formularz („Antrag auf Lohnsteuerermäßigung”), nie trzeba udawać się do urzędu skarbowego. Jest on dostępny również online. Formularz można pobrać TUTAJ.

Dzięki kwocie wolnej (Alleinerziehendenentlastungsbetrag) zaoszczędzicie na podatkach

Rodzice samotnie wychowujący dzieci należący do klasy podatkowej 2 mają prawo do tzw. ulgi dla rodziców samotnie wychowujących dzieci (niem. Entlastungsfreibetrag für Alleinerziehende, inaczej Alleinerziehendenentlastungsbetrag). Od 2015 r. wynosiła ona 1.908 euro rocznie na pierwsze dziecko i kolejne 240 euro na każde następne dziecko. Od 2020 r. osoby samotnie wychowujące dzieci mogą w ramach ulgi odliczyć 4.008 euro. Kwota 240 euro na każde kolejne dziecko pozostała bez zmian.

Rząd federalny początkowo tylko tymczasowo podniósł kwotę ulgi w czerwcu 2020 r., do wysokości 4.088 euro na lata 2020 i 2021. Miało to związek z pandemią koronawirusa. Rząd uznał, że rodzice samotnie wychowujący dzieci znaleźli się wówczas w szczególnie trudnej sytuacji ze względu na konieczność zapewnienia dzieciom opieki i związane z tym wydatki. Ustawa podatkowa na rok 2020 na stałe zwiększyła kwotę ulgi dla osób samotnie wychowujących dzieci do 4.008 euro od 2022 roku.

Dodatkowe korzyści podatkowe dla rodziców

Ponadto rodzicom samotnie wychowującym dzieci – podobnie jak wszystkim rodzicom w Niemczech – przysługuje oczywiście prawo do kwoty wolnej od podatku ze względu na posiadanie dzieci (Kinderfreibetrag) lub zasiłku rodzinnego (Kindergeld). Co więcej, w zeznaniu podatkowym można również uwzględnić koszty związane z koniecznością zapewnienia dziecku opieki, takie jak np. opłaty za przedszkole lub wynagrodzenie opiekunki do dziecka. Jedynym ograniczeniem jest to, że rodzice mogą odliczyć od podatku maksymalnie 4.000 euro na dziecko rocznie.

Po zawarciu związku małżeńskiego trzeba zmienić klasę podatkową

Z aktualnych badań wynika, że jedna czwarta samotnych rodziców traci ten status w ciągu pierwszych trzech lat z powodu znalezienia nowego partnera. Również Lidia po dwóch latach od rozstania z ojcem córki związała się z nowym partnerem, a za kilka dni wychodzi za mąż. Po ślubie Lidia będzie musiała ponownie zmienić klasę podatkową. Dla małżeństw przewidziane są trzy możliwe kombinacje klas podatkowych.

Przy składaniu kolejnego zeznania podatkowego Lidia nadal będzie mogła skorzystać z ulgi z tytułu samotnego wychowywania dziecka w roku zawarcia związku małżeńskiego, za okres poprzedzający to wydarzenie. Oczywiście pod warunkiem, że wówczas nie mieszkała jeszcze ze swoim partnerem.

Źródło: www.vlh.de

Au pair: czy w Niemczech można odliczyć od podatku koszty opieki nad dzieckiem?

Jeśli au pair pomaga w opiece nad dziećmi, koszty z tym związane można w Niemczech odliczyć od podatku jako tzw. wydatki specjalne (niem. Sonderausgaben) – ale nie w całości, jak podkreśla Federalny Trybunał Finansowy (Bundesfinanzhof, BFH).

Koszty związane z au pair można w Niemczech odliczyć od podatku jako wydatki specjalne oraz jako usługę związaną z gospodarstwem domowym

Pięcioosobowa rodzina państwa Wolf od roku korzysta z pomocy pochodzącej z Australii au pair Abigail, która zajmuje się opieką nad dziećmi i pomaga w obowiązkach domowych. Jest to duże wsparcie dla pracujących rodziców. Jest to jednocześnie rozwiązanie korzystne pod względem finansowym, ponieważ koszty związane z au pair można w Niemczech odliczyć od podatku jako wydatki specjalne (niem. Sonderausgaben) oraz jako tzw. usługę związaną z gospodarstwem domowym (niem. haushaltsnahe Dienstleistung).

Rodzina państwa Wolf może – tak jak każdy inny podatnik – wykazać koszty opieki nad dziećmi w swoim zeznaniu podatkowym jako wydatki specjalne. Odliczeniu od podatku podlegają dwie trzecie kosztów, maksymalnie 4.000 euro rocznie na jedno dziecko. Warunek, który musi być spełniony: dziecko musi mieszkać w gospodarstwie domowym rodziców i nie może mieć więcej niż 14 lat. Ten limit wieku nie ma zastosowania do dzieci niepełnosprawnych.

Ponadto część kosztów można odliczyć jako usługę związaną z gospodarstwem domowym: maksymalnie 20 procent kosztów, ale nie więcej niż 4.000 euro rocznie.

Kiedy zdecydowanie opłaca się zawrzeć umowę z au pair

Przygotowywanie śniadań, pranie, odprowadzanie dzieci do przedszkola i wspólna zabawa – au pair zapewnia rodzicom duże wsparcie. Jednakże czas wykonywania tych zadań nie może przekraczać 30 godzin tygodniowo. Z reguły umowa z au pair jest zawierana na okres co najmniej sześciu, a maksymalnie dwunastu miesięcy. Więcej informacji na temat przepisów dotyczących dni wolnych od pracy, urlopu wypoczynkowego, kursów językowych, zakwaterowania i wyżywienia można uzyskać na stronie internetowej Federalnej Agencji Pracy (Bundesagentur für Arbeit).

Głównym zadaniem Abigail jest opieka nad dziećmi. Dlatego też rodzina państwa Wolf podpisała umowę z au pair. Abigail poświęca 80 procent swojego czasu pracy na opiekę nad dziećmi, a 20 procent na pomoc w pracach domowych.

Należy pamiętać o tym, że jeśli nie sporządzi się umowy, niemiecki urząd skarbowy automatycznie przyjmie podział 50-procentowy, tzn. założy, że au pair 50 procent swojego czasu pracy poświęca na opiekę nad dziećmi, a pozostałe 50 procent na pomoc w pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jeśli rzeczywisty sposób podziału czasu pracy jest inny, zdecydowanie warto zawrzeć umowę. Jeśli bowiem macie dwoje lub więcej dzieci, możecie odliczyć wyższe koszty opieki nad nimi. Trzeba jedynie pamiętać o tym, że Finanzamt uznaje, iż na opiekę nad dziećmi au pair przeznacza maksymalnie 80 procent swojego czasu pracy.

Te koszty związane z au pair można w Niemczech odliczyć od podatku

Oprócz opłaty za pośrednictwo, rodzina państwa Wolf może wykazać w deklaracji podatkowej także comiesięczne kieszonkowe dla Abigail, koszty wyżywienia i zakwaterowania oraz inne wydatki, takie jak koszty przejazdu środkami transportu publicznego, dofinansowanie do kursu językowego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, wypadkowe i od odpowiedzialności cywilnej.

Nie wypłacajcie au pair kieszonkowego w gotówce

Aby niemiecki urząd skarbowy uznał koszty związane z au pair, nie powinniście wypłacać jej comiesięcznego kieszonkowego w gotówce, ale za pośrednictwem przelewu bankowego. W ten sposób możecie w każdej chwili udowodnić dokonane płatności. W orzeczeniu z 2013 roku (sygn. akt 15 K 2882/13) sąd finansowy w Kolonii podkreślił, że płatności gotówkowe nie są uznawane w żadnych okolicznościach, nawet jeśli istnieje umowa między rodziną a au pair.

Koszty związane z au pair nie podlegają w pełni odliczeniu od podatku

Federalny Trybunał Finansowy orzekł, że koszty związane z au pair nie mogą być w całości uwzględnione w zeznaniu podatkowym – nawet jeśli w danej rodzinie mieszka troje dzieci w wieku poniżej czterech lat (sygn. akt III R18/13). W uzasadnieniu swojej decyzji sędziowie stwierdzili, że przewidziane ograniczenie odliczenia kosztów opieki nad dzieckiem nie narusza ustawy zasadniczej.

Wynajem mieszkania w Niemczech: Czy kaucję należy wpłacić przed przeprowadzką?

Nowe mieszkanie jest często nowym, szczęśliwym etapem życia. Jednak już na początku mogą pojawić się wątpliwości dotyczące wpłacanej na rzecz wynajmującego kaucji. Jest ona wpłacana jako zabezpieczenie dla właściciela mieszkania i bardzo często rodzi wiele pytań – zarówno dla najemców, jak i wynajmujących. Jak wysoki może być depozyt i czy jest on oprocentowany? Jak uniknąć sporu na linii właściciel – najemca w tej kwestii? Jakie prawa i obowiązki posiada najemca mieszkania w Niemczech?

Czy najemca jest zobowiązany do wpłacenia kaucji za mieszkanie?

Nie, nie ma odgórnego obowiązku wpłacenia kaucji. Najemca jest do tego zobowiązany tylko w sytuacji, kiedy jest to precyzyjnie uzgodnione w umowie najmu. To czy kaucja będzie wymagana i w jakiej wysokości leży jedynie w gestii właściciela mieszkania.

Jednak niemal zawsze taki zapis zawarty jest w umowach najmu. Bez wątpienia leży to w interesie wynajmującego – kaucja służy przede wszystkim jako zabezpieczenie w przypadku, kiedy najemca nie płaci czynszu w terminie lub w mieszkaniu będą jakieś zniszczenia.

Z prawnego punkt widzenia wysokość kaucji może być negocjowana pomiędzy właścicielem mieszkania a najemcą. Jednak na konkurencyjnych rynkach mieszkaniowych, w miejscowościach, w których zapotrzebowanie na mieszkania jest bardzo duże, najemcy po prostu określają wysokość kaucji, jakiej oczekują. Jednak ustawodawstwo jasno określa górną granicę – kaucja nie może być wyższa niż równowartość trzech miesięcznych czynszów (tzw. Kaltmiete).

Istnieje jednak jeden wyjątek od powyższej zasady – jeśli najemca chce udostępnić mieszkanie osobom niepełnosprawnym, to może zażądać dodatkowego zabezpieczenia.

W jaki sposób wpłacić kaucję?

Wpłaty kaucji najlepiej dokonać przelewem na konto podane w umowie najmu. Warto jednak zaznaczyć, że najemcy przysługuje prawo do wpłacenia kaucji w maksymalnie trzech ratach – nawet jeśli właściciel żąda jednorazowej płatności. Prawo jasno to definiuje – właściciel nie ma prawa odmówić najemcy zapłacenia depozytu w ratach.

Czy najemca musi wpłacić kaucję przed wprowadzeniem się do mieszkania?

Cała kaucja lub jej pierwsza rata musi być uregulowana wraz z rozpoczęciem najmu. Oznacza to, że najemca nie musi wykonywać przelewu np. w dniu podpisania umowy, przed przeprowadzką. Kolejne raty należnej kaucji można przelewać razem z kolejnymi czynszami.

Wielu właścicieli mieszkań oczekuje, że najemca opłaci depozyt gotówką, podczas podpisywania umowy najmu. Jest to dopuszczalne tylko, jeśli najem rozpocznie się natychmiast.

Warto podkreślić, że najemca, wpłacając kaucję w gotówce, powinien otrzymać pisemne pokwitowanie od wynajmującego. W przeciwnym razie nie będzie miał możliwości udowodnienia, że depozyt został opłacony.

Co zrobić w sytuacji, kiedy najemca nie może opłacić depozytu?

Fakt, że najemca nie ma bezpośredniej możliwości opłacenia kaucji, nie oznacza od razu, że musi zrezygnować z wynajęcia mieszkania. Istnieje kilka alternatyw dla depozytu gotówkowego. Możliwe są również:

  • Poręczenie kaucji (niem. Mietkautionsbürgschaft)
  • Ubezpieczenie kaucji (niem. Mietkautionsversicherung)
  • Pożyczka na kaucję (niem. Mietkautionskredit)

W przypadku poręczenia zamożna osoba prywatna lub bank poświadcza, że w przypadku uszkodzenia mienia lub niedopełnienia płatności czynszu poręczyciel pokryje koszty. W takim przypadku wynajmujący może żądać od gwaranta kwoty wyższej niż ustalona wcześniej kwota depozytu. Warto zaznaczyć, że jedynie kilka banków oferuje tego typu usługi, a dodatkowo pobierają one opłatę manipulacyjną oraz regularne opłaty (miesięczne lub roczne) za poręczenie kaucji.

Ubezpieczenie kaucji działa mniej więcej na takiej samej zasadzie co poręczenie w przypadku uszkodzenia mienia. W takiej sytuacji firma ubezpieczeniowa pokrywa wskazane przez właściciela koszty. Jednak następnie ubezpieczyciel egzekwuje zwrot poniesionych kosztów od najemcy. Tak jak w przypadku poręczenia najemca jest zobowiązany do uiszczania rocznych składek i opłat manipulacyjnych. Koszt ubezpieczenia uzależniony jest oczywiście od wysokości kaucji.

To rozwiązanie może być dobrym pomysłem, ponieważ podczas przeprowadzki najemca oszczędza wysoką kwotę depozytu i może ją na przykład zainwestować lub wydać na umeblowanie nowego mieszkania. Zakres, w jakim opłacane jest ubezpieczenie, zależy przede wszystkim od sytuacji finansowej najemcy. Długość najmu również odgrywa tu dosyć ważną rolę.

Czy warto wziąć pożyczkę na kaucję?

Wszystko zależy od aktualnej sytuacji finansowej najemcy. Krótko mówiąc – jeśli najemca woli swoje oszczędności przeznaczyć na inny cel lub w ogóle ich nie posiada – pożyczka może być tu właściwym rozwiązaniem. W takiej sytuacji kwotę pierwotnie przeznaczoną na kaucję można zainwestować, a tym samym osiągnąć wzrost wyższy niż poniesione koszty kredytu.

Nawet jeśli sytuacja finansowa najemcy nie jest zła, może okazać się, że pożyczka to dobry pomysł. Zwłaszcza w czasach niskich stóp procentowych pożyczki dostępne są w niezwykle przystępnych cenach. Większość pożyczek na kaucję udzielanych jest z bardzo niskim oprocentowaniem. W zależności od podpisanej z bankiem umowy i rodzaju posiadanego konta do dyspozycji może także pozostawać linia debetowa. Jednak bardzo często wiąże się ona z nieco wyższym oprocentowaniem.

Pożyczka na kaucję ma swoje wady i zalety – jeśli najemca nie spowoduje żadnych szkód, to kwota kaucji zostanie zwrócona na jego konto. Jednak co miesiąc będzie on zobowiązany do spłaty rat kredytowych. Dlatego przed podjęciem takiej decyzji należy określić swoje miesięczne możliwości finansowe.

W jaki sposób wynajmujący musi przechowywać depozyt?

W tej kwestii obowiązują jasne zasady: wynajmujący nie może przechowywać kaucji na swoim prywatnym koncie. Zamiast tego musi wpłacić cały depozyt na oddzielne, przeznaczone do tego konto. Łączenie kaucji z prywatnym majątkiem wynajmującego jest niedozwolone. Zwykle używa się do tego tak zwanego konta depozytowego.

Czy istnieją alternatywy dla konta depozytowego?

Tak, wynajmujący może również złożyć kaucję w innym miejscu – takim przypadku jednak zarówno właściciel, jak i najemca muszą to zaznaczyć w umowie najmu. Alternatywy dla konta depozytowego to na przykład:

  • książeczka oszczędnościowa,
  • otwarte konto oszczędnościowe,
  • specjalny depozyt kaucji.

W przypadku książeczki oszczędnościowej najemca razem z wynajmującym otwierają taki rachunek, na którym umieszczana jest cała kwota kaucji. Każda z tych opcji wymaga stałego dostępu do pieniędzy – w przypadku wypowiedzenia umowy najmu przez którąkolwiek ze stron, wynajmujący musi mieć możliwość wypłacenia pieniędzy i zwrócenia ich najemcy w odpowiednim czasie.

Czy wynajmujący może zwiększyć kaucję?

Nie, kaucja zawarta w umowie najmu obowiązuje przez cały czas jej trwania. Nawet jeśli wzrośnie czynsz, to wynajmujący nie może zażądać podwyższenia kaucji. Jeśli umowa najmu nie uwzględnia kaucji, to również działa to na korzyść najemcy, ponieważ właściciel mieszkania nie może później wymagać wpłacenia kaucji – treść umowy najmu obowiązuje przez cały okres w niej zawarty.

Na co wynajmujący może wykorzystać kaucję?

W tej kwestii również obowiązują ściśle określone zasady – wynajmujący może uzyskać dostęp do kaucji jedynie po zakończeniu okresu najmu. Kaucja sama w sobie ma chronić właściciela przed takimi sytuacjami:

  • Zaległości w płatnościach czynszu,
  • Uszkodzenie nieruchomości lub jej części (wyłamane drzwi, okna, szkody w zamontowanej kuchni),
  • Roszczenia za nieuregulowane opłaty za media.

W jakim terminie wynajmujący zobowiązany jest do zwrotu kaucji najemcy?

Prawo nie definiuje konkretnych terminów w tej kwestii. Kilka orzeczeń sądowych definiowało inne terminy. Zgodnie z tymi decyzjami wynajmujący mają od dwóch do sześciu miesięcy na spłatę kaucji. W tym czasie właściciel mieszkania powinien sprawdzić, czy nie nastąpiły żadne poważne szkody i czy istnieją jakiekolwiek roszczenia z tytułu niezapłaconego czynszu.

Ważne: najemca tuż po wyprowadzce powinien sporządzić raport zwrotu i poprosić o podpis właściciela. Niezbędne są również zdjęcia, które przedstawiają stan, w jakim mieszkanie zostaje oddane. To doskonały sposób, aby udowodnić, że nie jest się winnym i odpowiedzialnym, za jakiekolwiek szkody powstałe w mieszkaniu.

Niestety zdarza się, że najemcy potrzebują nieco więcej cierpliwości – wynajmujący może wstrzymać wypłatę kaucji nawet do sześciu miesięcy, jeśli rachunek za zużycie poszczególnych mediów nadal nie został dostarczony. Jednak właściciel musi uzasadnić to opóźnienie. Musi więc móc przedstawić, dlaczego zakłada, że wystąpi dodatkowa opłata, którą będzie musiał uregulować kwotą z kaucji.

Ponadto nie może zatrzymać całej kwoty do rozliczenia tej opłaty, a jedynie „odpowiednią część”. Sąd Okręgowy w Hamburgu określił tę kwotę w wyroku. Właściciel mieszkania może zatrzymać maksymalnie trzy do czterech miesięcznych zaliczek na pokrycie kosztów dodatkowych. Jeśli najemca przez cały okres wynajmu płacił np. zryczałtowaną opłatę za media w wysokości 200 euro miesięcznie, to wynajmujący może zatrzymać maksymalnie 800 euro kaucji do momentu rozliczenia. Jak tylko wysokość rachunku zostanie potrącona z kaucji, wynajmujący jest zobowiązany do zwrotu pieniędzy.

Direktversicherung: na czym polegają ubezpieczenia bezpośrednie w Niemczech?

Ubezpieczenia bezpośrednie to popularny model wdrażania pracowniczych programów emerytalnych. Korzyść jest taka, że można dzięki temu zaoszczędzić zarówno na podatkach, jak i na składkach na ubezpieczenie społeczne.

Odrobina luksusu po długim okresie aktywności zawodowej – któż o tym nie marzy? Ale niemieckie ustawowe ubezpieczenie emerytalne tego nie zapewni. Trzeba zadbać o to samemu. Jednym ze sposobów osiągnięcia celu, jakim jest „spokojna emerytura”, jest zakładowe zabezpieczenie emerytalne. Istnieje pięć modeli realizacji pracowniczych programów emerytalnych: ubezpieczenie bezpośrednie (niem. Direktversicherung), kasy emerytalne (niem. Pensionskasse), fundusze emerytalne (niem. Pensionsfonds), bezpośrednie zobowiązania emerytalne, które mogą być tworzone i finansowane przez pracodawców ze środków rezerw księgowych (niem. Direktzusage) lub kasy zapomogowe (niem. Unterstützungskasse).

Na czym polega Direktversicherung, czyli ubezpieczenie bezpośrednie?

Ubezpieczenie bezpośrednie to ubezpieczenie na życie lub ubezpieczenie emerytalne wykupione przez pracodawcę na rzecz pracownika. Oznacza to, że szef co miesiąc przekazuje część wynagrodzenia bezpośrednio do ubezpieczyciela. Beneficjentem jest jednak pracownik – to on otrzymuje zaoszczędzone pieniądze po przejściu na emeryturę. W przypadku ubezpieczenia bezpośredniego wpłacone pieniądze są oprocentowane przez wszystkie lata ich gromadzenia.

Ubezpieczenia bezpośrednie są dostępne jako umowy indywidualne lub grupowe. Umowa grupowa dotyczy wielu pracowników. Ubezpieczyciele często oferują większe zniżki w przypadku umów grupowych – co ma bezpośredni wpływ na wysokość emerytury zakładowej.

Czy mogę sam wybrać swojego ubezpieczyciela bezpośredniego?

Nie, ponieważ z reguły to pracodawca decyduje, który z pięciu modeli wdrażania pracowniczych programów emerytalnych wybierze. Jeśli jednak pracodawca sam z siebie nie zaproponuje Wam żadnego sposobu realizacji, wówczas możecie domagać się przekształcenia części wynagrodzenia w formie ubezpieczenia bezpośredniego. Na ogół wszystkie tradycyjne firmy ubezpieczeniowe mają tę usługę w ofercie.

Kto opłaca składki – mój szef czy ja?

Obowiązkowy dodatek od pracodawcy (niem. Arbeitgeberzuschuss) wynosi 15 procent. Zdarzają się jednak i tacy pracodawcy, którzy sami opłacają miesięczne składki na rzecz pracowniczego programu emerytalnego. W tym przypadku pracownik nie ponosi żadnych kosztów, a mimo to może w przyszłości liczyć na dodatkową emeryturę.

Czy istnieje korzyść podatkowa?

Składki na ubezpieczenie bezpośrednie do wysokości czterech procent tzw. Beitragsbemessungsgrenze (granica naliczania składki; określony ustawą górny próg dochodów, od którego naliczana jest wysokość obowiązkowych składek ubezpieczeniowych) zwolnione są z podatku i składek na ubezpieczenie społeczne. W 2022 r. jest to 282 euro miesięcznie, czyli 3.384 euro rocznie. Kolejne cztery procent granicy naliczania składki są wolne od podatku, ale podlegają składkom na ubezpieczenie społeczne.

Niezależnie od tego, na jaki model zakładowego zabezpieczenia emerytalnego zdecyduje się Wasz szef, zawsze zyskujecie pod względem podatkowym.

Czy później będę otrzymywać comiesięczną emeryturę?

Świadczenia z ubezpieczenia bezpośredniego mogą być wypłacane najwcześniej po osiągnięciu 62. roku życia, na przykład w formie comiesięcznej emerytury. Często jednak możliwa jest także wypłata jednorazowa lub połączenie obu tych form.

Czy po przejściu na emeryturę muszę płacić podatki?

Tak, od emerytury z pracowniczego programu emerytalnego należy zapłacić podatek zgodnie z indywidualną stawką podatkową. Jest to tak zwane „odroczone opodatkowanie”.

Czy w przypadku zmiany pracy wszystko przepada?

Nie, wpłacone składki pozostają nienaruszone – to ogromna zaleta ubezpieczeń bezpośrednich. Jeżeli będziecie chcieli, możecie nawet kontynuować dotychczasową umowę, jeśli Wasz nowy szef wyrazi na to zgodę. W przypadku zagrożenia długotrwałym bezrobociem, ubezpieczenie może być również „bezskładkowe”.

Nauka zdalna: czy związane z tym koszty można w Niemczech odliczyć od podatku?

Zamknięcie szkół w Niemczech w czasie pandemii koronawirusa wymagało od rodziców dzieci w wieku szkolnym nie tylko cierpliwości i zaangażowania oraz poświęcenia czasu, ale w wielu przypadkach wiązało się też ze sporymi wydatkami, na przykład jeśli na potrzeby edukacji domowej trzeba było zakupić potrzebny sprzęt. Często oznaczało to też wzrost wydatków na energię elektryczną i gaz. Zapewne wiele osób zastanawia się, czy koszty związane z nauką zdalną będą mogły odliczyć od podatku. Oto jak to wygląda w Niemczech.

Nie ma możliwości odliczenia od podatku kosztów związanych z nauką w domu

Niestety niemieckie prawo podatkowe nie dopuszcza możliwości ubiegania się o zwrot kosztów zakupu wyposażenia technicznego dla swoich dzieci. To samo dotyczy kosztów energii elektrycznej, gazu, telefonu i internetu. Choć rząd uchwalił różne programy pomocowe w związku z COVID-19, także dla rodzin, to jednak nie uwzględniono w nich ulg podatkowych w związku z nauczaniem zdalnym. Takie wydatki nie mogą być zaliczone ani do kosztu uzyskania przychodów (niem. Werbungskosten), ani do wydatków specjalnych (niem. Sonderausgaben).

Podczas pandemii koronawirusa rząd federalny uchwalił m.in. przepisy przewidujące ryczałt za pracę zdalną (tzw. Homeoffice-Pauschale). Niestety nie zdecydowano się na podobne rozwiązanie w związku z nauką zdalną będącą efektem zamknięcia szkół. Rodzice dzieci w wieku szkolnym muszą więc zadowolić się dodatkiem Kinderbonus.

Koszty opieki nad dziećmi w związku z nauką zdalną

Warto wspomnieć o jeszcze jednej kwestii dotyczącej osób aktywnych zawodowo: w sytuacji zamknięcia szkół nie wszyscy rodzice mogli tak po prostu zostać w domu i opiekować się swoimi dziećmi. Jeśli z powodu zamknięcia szkół lub placówek opieki dziennej musieli zorganizować płatną opiekę dla swoich dzieci, to pod pewnymi warunkami wydatki z tym związane mogą uwzględnić w swojej deklaracji podatkowej jako koszty specjalne (niem. Sonderausgaben).

Karta BahnCard: oto jak zrezygnować z abonamentu

Jeśli nie używacie już karty BahnCard lub jest ona dla Was zbyt droga, możecie w prosty sposób zrezygnować z abonamentu. Istotne znaczenie mają termin i treść wypowiedzenia umowy. Aby dowiedzieć się, jak to zrobić, zapoznajcie się z naszym przewodnikiem krok po kroku.

Kiedy należy wypowiedzieć umowę o korzystanie z karty BahnCard?

Wszystkie trzy karty BahnCard dostępne są dla klasy 2 i 1 w formie abonamentu. Oznacza to, że umowa o korzystanie z karty jest automatycznie przedłużana na kolejny rok, jeśli w odpowiednim czasie od niej nie odstąpicie. Należy zrezygnować z abonamentu najpóźniej sześć tygodni przed upływem terminu ważności. Dotyczy to zarówno zwykłej BahnCard 25 i BahnCard 50, jak i My BahnCard oraz wydawanych na 3 miesiące Probe-BahnCards.

Jedynym wyjątkiem jest BahnCard 100: jeśli uiściliście opłatę roczną dokonując jednorazowej płatności, abonament jest ważny tylko przez jeden rok i nie odnawia się automatycznie. Jeśli opłata za korzystanie z karty BahnCard 100 jest uiszczana co miesiąc, to po upływie minimalnego okresu obowiązywania umowy następuje automatyczne przedłużenie abonamentu o jeden miesiąc. Dlatego w tym przypadku co miesiąc istnieje możliwość wypowiedzenia umowy.

Terminy wypowiedzenia

Rezygnacja z karty BahnCard musi wpłynąć do Deutsche Bahn nie później niż sześć tygodni przed upływem terminu ważności karty, w przeciwnym razie następuje przedłużenie abonamentu o jeden rok.

W przypadku ofert specjalnych mogą jednak obowiązywać inne terminy wypowiedzenia. Dlatego ważne jest, aby znać dokładną datę, do której można zrezygnować z karty.

Co z kartami partnera i kartami dodatkowymi?

Wielu podróżnych oprócz karty BahnCard wykupiło w Deutsche Bahn także inne abonamenty, takie jak karty dla swojego partnera i karty dodatkowe. W przypadku rezygnacji z karty głównej, automatycznie tracą ważność także karty dodatkowe. Jeżeli chcecie zrezygnować tylko z karty dla partnera, jest to jak najbardziej możliwe. Również w tym przypadku ważne jest przestrzeganie sześciotygodniowego okresu wypowiedzenia.

Anulowanie karty BahnCard przez internet

Chcąc zrezygnować z karty BahnCard, należy postąpić w następujący sposób:

  • Wejdźcie na stronę internetową BahnCard-Services.
  • W rubryce „Betreff” wybierzcie z listy rozwijanej opcję „Kündigung Ihrer BahnCard 25” lub „Kündigung Ihrer BahnCard 50”, w zależności od tego, jaką kartę posiadacie.
  • Jeśli nie jesteście pewni, która opcja jest dla Was odpowiednia, możecie również przejść do sekcji „Allg. Fragen zur Kündigung” (ogólne pytania dotyczące wypowiedzenia umowy).
  • Następnie w polu tekstowym napiszcie krótko o rezygnacji z karty Bahncard i poproście o potwierdzenie otrzymania wypowiedzenia przez DB: „Sehr geehrte Damen und Herren, hiermit kündige ich fristgerecht meine BahnCard mit der Nummer ………. (tu podajcie numer karty). Ich bitte um Zusendung einer Bestätigung des Zugangs dieser Kündigung. Mit freundlichen Grüßen, ………. (tu podajcie Wasze imię i nazwisko)”.
  • W sekcji dotyczącej danych osobowych „Ihre persönlichen Daten” wpiszcie swoje imię i nazwisko, adres i numer karty BahnCard oraz telefon i adres e-mail. Jeśli jesteście już zalogowani na swoim koncie „Meine Bahn”, pojawi się tutaj tylko pole do wpisania Waszego adresu e-mail.
  • Kliknijcie przycisk „Absenden” („Wyślij”). W ciągu następnych kilku dni otrzymacie e-mail z potwierdzeniem wypowiedzenia umowy o kartę BahnCard.

Czy można zrezygnować z karty BahnCard wysyłając list, e-mail lub faks?

Możecie wypowiedzieć umowę o kartę BahnCard również w inny sposób:

  1. za pomocą poczty elektronicznej

Jeśli chcecie zrezygnować z karty BahnCard za pośrednictwem poczty elektronicznej, wyślijcie e-mail o treści podanej powyżej na adres: [email protected]. Również w tym przypadku należy podać numer karty BahnCard i swój adres.

  1. listownie

Oczywiście możecie również zrezygnować z abonamentu wysyłając list na poniższy adres: BahnCard-Service, 60643 Frankfurt am Main. Aby mieć pewność, że Deutsche Bahn otrzymała pismo, wyślijcie je listem poleconym. Dzięki temu macie również potwierdzenie daty wysyłki listu.

  1. faksem

Wreszcie istnieje również możliwość rezygnacji z karty BahnCard za pomocą faksu. Numer faksu do BahnCard Service Deutsche Bahn to: 01805-121998.

Dziecko z trudnościami w nauce: czy koszty z tym związane można w Niemczech odliczyć od podatku?

Jeśli Wasze dziecko ma problemy z nauką, które wynikają z choroby, wydatki z tym związane są w Niemczech uznawane za koszty leczenia i mogą być odliczone od podatku jako nadzwyczajne obciążenia (niem. außergewöhnliche Belastungen). Jest tak na przykład w przypadku dysleksji, której efektem są trudności w nauce czytania i pisania, czy w przypadku ADHD, czyli zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi.

Oznacza to, że koszty, które nie są pokrywane przez kasę chorych, możecie uwzględnić w zeznaniu podatkowym, ale tylko wtedy, gdy trudności w nauce Waszego dziecka zostaną uznane za chorobę.

Te koszty możecie odliczyć od podatku, jeżeli Wasze dziecko ma trudności z nauką wynikające z choroby

Jeżeli Wasze dziecko cierpi na ADHD, dysleksję, dyskalkulię itp. i zostało to potwierdzone przez lekarza, możecie w Niemczech odliczyć od podatku następujące wydatki:

  • koszty wizyt lekarskich i leków,
  • koszty korepetycji i materiałów do nauki,
  • koszty szkoły prywatnej, jeśli dziecko uczęszcza do niej z powodu trudności w nauce,
  • koszty leczenia psychoterapeutycznego lub umieszczenia dziecka poza domem w instytucji zapewniającej specjalistyczną opiekę medyczną,
  • koszty towarzyszenia dziecku przy odpowiednich działaniach terapeutycznych, w tym koszty podróży ponoszone przez opiekuna.

Zaświadczenie wydane przez lekarza publicznej służby zdrowia o statusie urzędnika (niem. Amtsarzt) czy zwykłe potwierdzenie od lekarza rodzinnego (niem. Hausarzt)?

W przeszłości warunkiem koniecznym do wykazania dla celów podatkowych wydatków związanych z chorobą było przedstawienie oficjalnego zaświadczenia wydanego przez lekarza publicznej służby zdrowia o statusie urzędnika (niem. Amtsarzt). W przeciwnym razie urząd skarbowy nie uznawał kosztów. W 2010 r. Federalny Trybunał Finansowy (niem. Bundesfinanzhof, BFH) wydał orzeczenie (sygn. akt VI R 17/09), w którym stwierdził, że wystarczy zwykłe zaświadczenie od lekarza rodzinnego (niem. Hausarzt). Ustawodawca szybko zareagował na to zmieniając prawo. Dlatego od 2011 r. ponownie obowiązuje następująca zasada: wydatki związane z chorobą mogą być wykazywane dla celów podatkowych tylko wtedy, gdy posiada się oficjalne zaświadczenie wydane przez lekarza publicznej służby zdrowia o statusie urzędnika, jeżeli nie są to leki, środki lecznicze i urządzenia wspomagające w wąskim znaczeniu. Dotyczy to również z mocą wsteczną wszystkich nierozstrzygniętych sporów, jak orzekł Sąd Finansowy w Münster w orzeczeniu z dnia 18 stycznia 2012 r.

Dla celów podatkowych trzeba więc posiadać dowód na to, że trudności w nauce Waszego dziecka zostały zakwalifikowane jako choroba. W tym celu można uzyskać zaświadczenie od lekarza publicznej służby zdrowia o statusie urzędnika lub zaświadczenie wydane przez służby medyczne ubezpieczenia zdrowotnego. Taki dowód musi zostać uznany przez urząd skarbowy.

Warto podkreślić, że zaświadczenie od lekarza publicznej służby zdrowia o statusie urzędnika należy uzyskać przed poniesieniem wydatków na leczenie, czy inne formy pomocy dziecku mającemu trudności w nauce. Zaświadczenie wystawione po fakcie może nie zostać uznane przez urząd skarbowy.