Gdy umiera współmałżonek, rodzina zmarłego staje niekiedy w obliczu trudnej sytuacji finansowej. Wtedy właśnie wkracza państwo. Według Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalno-Rentowego (niem. Deutsche Rentenversicherung Bund, DRV), w 2021 r. wypłacono 4,5 mln rent dla wdów i 722 tys. rent dla wdowców. Zasadniczo osoby owdowiałe są uprawnione do renty rodzinnej (po zmarłym członku rodziny), czyli tzw. Hinterbliebenenrente, jeśli związek małżeński trwał przez co najmniej rok poprzedzający śmierć współmałżonka – wyjaśnia Samuel Beuttler-Bohn, urzędnik ds. zabezpieczenia emerytalnego w stowarzyszeniu społecznym VDK. To samo dotyczy zarejestrowanych związków partnerskich.
„Jeśli jednak współmałżonek zginął na przykład w wypadku, prawo do renty przysługuje nawet wtedy, gdy czas trwania małżeństwa był krótszy”. Ponadto, w odniesieniu do współmałżonka musi być spełniony wymóg co najmniej pięcioletniego stażu ubezpieczeniowego, a osoba owdowiała nie może ponownie wstąpić w związek małżeński.
W wyjątkowych przypadkach również osoby rozwiedzione mogą być uprawnione do renty rodzinnej: „W przypadku rozwodów mających miejsce przed lipcem 1977 r. można ubiegać się o rentę rodzinną” – mówi Katja Braubach z DRV. Aby tak się stało, musi być spełniony warunek co najmniej jednego roszczenia alimentacyjnego w ostatnim roku przed śmiercią byłego partnera. Jeśli do rozwodu doszło po lipcu 1977 r., może być wypłacana renta wychowawcza (niem. Erziehungsrente) z własnego ubezpieczenia, pod warunkiem, że osoba, która się o nią ubiega, spełnia wymóg minimalnego stażu ubezpieczeniowego wynoszącego 60 miesięcy i wychowuje dziecko w wieku poniżej 18 lat.
Renty mogą się znacznie różnić
Pod względem finansowym renty wdowie mogą się znacznie różnić: „W zależności od wieku, wdowa/wdowiec mogą być uprawnieni do małej lub dużej renty wdowiej” – wyjaśnia Beuttler-Bohn. Osoby, które mają mniej niż 47 lat, nie są niezdolne do pracy i nie wychowują dziecka, otrzymują tzw. małą rentę. „Zasadniczo wynosi ona 25 procent renty, którą współmałżonek otrzymałby w chwili śmierci”. Według Beuttlera-Bohn jest ona wypłacana przez maksymalnie dwa lata po śmierci partnera. „Jeśli wdowy zawarły związek małżeński przed 2002 r., a współmałżonek urodził się przed 2 stycznia 1962 r., zastosowanie ma tzw. stare prawo i wdowy otrzymują tzw. małą rentę wdowią bezterminowo.”
Według Beuttlera-Bohn, aby ubiegać się o tzw. dużą rentę wdowią, osoby owdowiałe muszą spełniać jedno z poniższych kryteriów: muszą mieć co najmniej 46 lat i 11 miesięcy, posiadać zmniejszoną zdolność do pracy zarobkowej lub wychowywać małoletnie dziecko. „Albo opiekują się niepełnosprawnym dzieckiem” – dodaje Beuttler-Bohn.
Wówczas wdowa/wdowiec otrzymuje tzw. dużą rentę wdowią do końca życia. Wynosi ona 55 procent renty osoby zmarłej. „Jeśli wdowy zawarły związek małżeński przed 2002 r., a współmałżonek urodził się przed 2 stycznia 1962 r., zastosowanie ma „stare prawo” i renta wynosi 60 procent” – wyjaśnia Beuttler-Bohn.
Brak uprawnień w przypadku ponownego małżeństwa
Jeśli wdowa/wdowiec ponownie wstąpią w związek małżeński, wówczas renta wdowia im nie przysługuje. „Na podstawie nowego aktu ślubu można złożyć wniosek o jednorazowe świadczenie w wysokości 24 miesięcznych rent” – wyjaśnia Braubach. Jeśli nowe małżeństwo zakończy się, na przykład rozwodem, można ponownie ubiegać się o pierwotnie wypłacaną rentę rodzinną.
Według Beuttlera-Bohn, renta wdowia przysługuje od dnia śmierci, pod warunkiem, że zmarły nie pobierał jeszcze świadczenia emerytalno-rentowego. Jeśli już je otrzymywał, Niemieckie Ubezpieczenie Emerytalno-Rentowe może przez pierwsze trzy miesiące wypłacać świadczenie osoby zmarłej w pełnej wysokości jego partnerowi. Można złożyć wniosek o wypłatę trzech świadczeń emerytalnych w formie zaliczki, tj. w jednej kwocie. Wniosek ten należy złożyć w Renten-Service Deutsche Post w ciągu miesiąca od śmierci.
„W okresie od czwartego miesiąca po śmierci lub jeśli zmarły nie pobierał jeszcze świadczenia emerytalno-rentowego, wniosek o rentę należy złożyć w Niemieckim Ubezpieczeniu Emerytalno-Rentowym”. Osoby, które potrzebują pomocy przy wypełnianiu wniosku, mogą skontaktować się z ogólnokrajowymi centrami informacyjno-doradczymi DRV, ich doradcami ds. osób ubezpieczonych lub zadzwonić pod bezpłatny numer 0800 10 00 48 00.
„Okres składania wniosków o rentę wdowią trwa dwanaście miesięcy od daty śmierci” – mówi Beuttler-Bohn. Renty rodzinne, o które złożono wniosek w tym okresie, są wypłacane również z mocą wsteczną. „Jeśli wniosek zostanie złożony później, renta zacznie być wypłacana dopiero od miesiąca złożenia wniosku i nie może zostać wypłacona z mocą wsteczną”.
Pod uwagę jest brany dochód własny
Wdowy i wdowcy mogą kontynuować pracę. Jeśli jednak ich własny dochód netto przekroczy określony limit, począwszy od czwartego miesiąca świadczenie zostanie obniżone. Obecnie miesięczny dochód netto nie może przekroczyć 951 euro, jeśli wdowa lub wdowiec mieszka w jednym ze starych krajów związkowych – wówczas renta nie ulega zmniejszeniu. W nowych krajach związkowych limit wynosi około 938 euro.
Ponadto dopuszczalny limit zwiększa się obecnie o 202 euro (stare kraje związkowe) lub 199 euro (nowe kraje związkowe) na każde dziecko uprawnione do renty sierocej (niem. Waisenrente). Od renty odlicza się 40 procent dochodów przekraczających ten limit.
Konkretnie oznacza to, że jeśli dochód netto bezdzietnego wdowca mieszkającego w Monachium wynosi 1.200 euro miesięcznie, dopuszczalny limit jest przekroczony o około 249 euro. 40 procent tej kwoty, czyli 99,60 euro, jest wówczas potrącane z wypłacanej mu renty. Jeśli na przykład w pierwszych trzech miesiącach wypłacana kwota wynosiła 1.000 euro, to od czwartego miesiąca będzie to już tylko 900,40 euro. Od 1 lipca kwota wolna od podatku wzrasta dla wszystkich krajów związkowych do 993 euro. Na każde dziecko jej wysokość zwiększa się o 211 euro.
Sama renta rodzinna często nie wystarcza na życie
„Obecnie wiele młodych wdów i wdowców wychowujących dzieci musi iść do pracy, ponieważ ich renty rodzinne nie wystarczają na utrzymanie” – mówi Beuttler-Bohn. Jak podaje, na koniec 2021 r. w przypadku wdów tzw. mała renta wynosiła średnio 250 euro brutto miesięcznie, a w przypadku wdowców – 228 euro brutto. Duża renta wypłacana wdowom wynosiła średnio 777 euro brutto, a wdowcom – 419 euro brutto.
„Różnice wynikają z tego, że przeciętne świadczenia emerytalno-rentowe kobiet lub uprawnienia do nich są niższe” – mówi Beuttler-Bohn. Ponadto, w przypadku około 85 procent wszystkich wdowców przekroczona jest kwota wolna od podatku i renta ulega zmniejszeniu.
Źródło: www.n-tv.de
