Kurzarbeit w Niemczech oznacza czasowe ograniczenie pracy i wynagrodzenia, które ma pomóc firmie przetrwać przejściowy brak zleceń. Umowa o pracę nadal trwa. Utratę części dochodu może rekompensować Kurzarbeitergeld — świadczenie z ubezpieczenia na wypadek bezrobocia, nazywane też skrótowo Kug.
Nie jest to zwykła zmiana etatu ani urlop bezpłatny. Pracodawca potrzebuje podstawy do skrócenia czasu pracy, a wypłata świadczenia zależy od odrębnych warunków. Poniżej wyjaśniamy wynagrodzenie, nadgodziny, urlop, dodatkową pracę i powrót do normalnego zatrudnienia.
Kiedy firma może wprowadzić Kurzarbeit w Niemczech?
Pomoc dotyczy przejściowego, nieuniknionego przestoju z przyczyn ekonomicznych, np. braku zamówień, albo wskutek zdarzenia, któremu firma nie mogła zapobiec, np. powodzi. Zakład powinien mieć realną perspektywę powrotu do normalnej pracy i wcześniej wykorzystać rozsądne możliwości ograniczenia przestoju.
Co do zasady co najmniej jedna trzecia pracowników zakładu lub wyodrębnionego działu musi w danym miesiącu utracić więcej niż 10% miesięcznego wynagrodzenia brutto. Nie należy mylić tego z pandemicznym progiem 10% załogi. Jeżeli warunek zakładowy jest spełniony, świadczenie może przysługiwać także pracownikowi z mniejszą indywidualną stratą.
Ustawowe zasady określa m.in. § 96 trzeciej księgi niemieckiego kodeksu socjalnego (SGB III). Zwykły sezonowy spadek pracy nie wystarcza do otrzymania standardowego Kug. W niektórych branżach, zwłaszcza budowlanych, funkcjonuje odrębne świadczenie sezonowe — Saison-Kurzarbeitergeld.
Czy pracodawca może narzucić skrócony czas pracy?
Samo zgłoszenie Kurzarbeit do urzędu nie uprawnia firmy do dowolnego obniżenia Twojej pensji. Potrzebna jest skuteczna podstawa: np. odpowiednia regulacja w umowie, układzie zbiorowym, porozumieniu zakładowym albo indywidualne porozumienie z pracownikiem. Jeżeli działa Betriebsrat, czyli rada zakładowa, ma prawo współdecydowania.
Sprawdź datę rozpoczęcia, przewidywane zakończenie, skalę ograniczenia pracy, zasady zmiany grafiku i termin powiadomienia o powrocie. Gdy firma nie ma rady zakładowej, brak odpowiedniej wcześniejszej podstawy może oznaczać konieczność zawarcia indywidualnego porozumienia. Nie podpisuj dokumentu bez zrozumienia jego skutków.
Kto otrzyma Kurzarbeitergeld, a kto nie?
Świadczenie dotyczy przede wszystkim pracowników nadal zatrudnionych i objętych ubezpieczeniem na wypadek bezrobocia, których umowa nie została wypowiedziana. Może obejmować także osoby pracujące na część etatu, jeżeli spełniają warunki ubezpieczeniowe.
Minijob nie daje prawa do Kug, ponieważ takie drobne zatrudnienie nie podlega temu ubezpieczeniu. Według aktualnych informacji Federalnej Agencji Pracy świadczenia nie otrzymują także pracownicy tymczasowi zatrudnieni przez agencję w ramach Leiharbeit. Dawne pandemiczne wyjątki nie są aktualną zasadą. Osoba samozatrudniona nie otrzymuje Kug z tytułu własnej działalności tak jak pracownik.
Polskie obywatelstwo nie wyklucza pomocy. Osoby mieszkające w Polsce, ale ubezpieczone z tytułu pracy w Niemczech, powinny zgłosić działowi płac swój status transgraniczny. Sposób obliczenia i opodatkowania może wymagać uwzględnienia szczególnych zasad; nie przenoś automatycznie rozwiązań dla osób mieszkających w Niemczech.
Ile wynosi wynagrodzenie podczas Kurzarbeit?
Za przepracowane godziny otrzymujesz wynagrodzenie od firmy. Kug rekompensuje zasadniczo 60% utraconego, zryczałtowanego wynagrodzenia netto, a przy spełnieniu ustawowego warunku dotyczącego dziecka — 67%. Nie jest to 60% lub 67% całej dotychczasowej pensji brutto.
Stawka 67% zależy od kryterium dziecka w rozumieniu przepisów podatkowych; samo zamieszkiwanie z dowolnym dzieckiem nie rozstrzyga sprawy. Jeśli uprawnienie nie wynika z danych płacowych, zapytaj o dokumenty potwierdzające dziecko, także mieszkające w Polsce.
Podstawą obliczenia jest różnica między ryczałtowymi kwotami netto ustalonymi dla wynagrodzenia bez przestoju (Soll-Entgelt) i rzeczywistego wynagrodzenia w miesiącu Kurzarbeit (Ist-Entgelt). Znaczenie mają m.in. klasa podatkowa, podstawa składek i aktualne tabele urzędu. Zmniejszenie godzin o połowę nie oznacza automatycznie utraty połowy pensji netto.
Przykład obliczenia samego świadczenia: jeżeli ryczałtowa kwota netto bez przestoju wynosi 2000 euro, a kwota dla obniżonego wynagrodzenia 1200 euro, różnica to 800 euro. Kug wyniesie 480 euro przy stawce 60% albo 536 euro przy stawce 67%. To przykład oparty na przyjętych kwotach obliczeniowych, a nie przeliczenie określonej pensji brutto ani gwarancja przelewu. Świadczenie dochodzi do wynagrodzenia za faktyczną pracę.
Firma może dopłacać do Kug, jeżeli przewiduje to np. układ zbiorowy lub porozumienie. Poproś o rozliczenie pokazujące osobno płacę, świadczenie i dopłatę. Dawne pandemiczne podwyżki do 70/77% oraz 80/87% nie są obecnie standardowymi stawkami Kug.
Jak długo można otrzymywać Kug w 2026 i 2027 roku?
Zwykły maksymalny okres wynosi 12 miesięcy. W 2026 r. obowiązuje możliwość wydłużenia do 24 miesięcy, najdalej do 31 grudnia 2026 r. Wynika to z czwartego rozporządzenia o okresie pobierania Kurzarbeitergeld. Według stanu na 28 października 2026 r. od 1 stycznia 2027 r. ponownie obowiązuje standardowy limit 12 miesięcy.
Nie oznacza to, że każdy rozpoczynający Kurzarbeit pod koniec 2026 r. uzyskuje gwarancję kolejnych 24 miesięcy. Poproś dział płac o potwierdzenie okresu uznanego przez urząd dla zakładu. Przy przerwie trwającej co najmniej trzy kolejne miesiące konieczne jest ponowne zgłoszenie przestoju; przy spełnieniu warunków może rozpocząć się nowy okres uprawnienia.
Kto składa wniosek i wypłaca świadczenie?
Pracownik zwykle nie składa indywidualnego wniosku. Sprawę prowadzi pracodawca wobec właściwej Agentur für Arbeit, czyli agencji pracy:
- Ustala zgodną z prawem podstawę skrócenia pracy i zgłasza przestój — Anzeige über Arbeitsausfall.
- Prowadzi ewidencję rzeczywistych godzin, przestojów i innych nieobecności.
- Oblicza oraz wypłaca wynagrodzenie i Kug, a następnie występuje o zwrot świadczenia z urzędu.
Zgłoszenie przestoju powinno dotrzeć do urzędu w miesiącu, za który ma przysługiwać pomoc; dla nieuniknionych zdarzeń występują szczególne zasady. Miesięczny wniosek o wypłatę trzeba złożyć w ciągu trzech miesięcy od końca miesiąca objętego rozliczeniem. To odrębny termin od zgłoszenia samego przestoju.
Zachowuj porozumienie, grafiki, własną ewidencję godzin i odcinki wypłaty. Przy błędzie zgłoś działowi płac konkretny miesiąc, liczbę godzin i zakwestionowaną pozycję, zamiast czekać na zakończenie całej Kurzarbeit.
Czy Kurzarbeit może oznaczać cztery godziny pracy dziennie?
Tak. Ograniczenie może dotyczyć godzin, całych dni lub tygodni. Przykładowo dopuszczalna jest praca przez pięć dni po cztery godziny zamiast pięciu dni po osiem godzin, jeśli odpowiada to skutecznie wprowadzonym zasadom i rzeczywistemu przestojowi. Nie ma ogólnego wymogu, aby pracownik miał wyłącznie całe wolne dni.
Kurzarbeit Null oznacza czasowy całkowity brak obowiązku pracy. Skala ograniczenia może różnić się między pracownikami, jeśli ma rzeczowe uzasadnienie. Także przy zadaniowym modelu opartym na zaufaniu, Vertrauensarbeitszeit, trzeba udokumentować rzeczywistą pracę i godziny przestoju.
Co z nadgodzinami i kontem czasu pracy?
Arbeitszeitkonto to konto, na którym zapisuje się nadwyżki i niedobory godzin. Przed finansowaniem przestoju urząd sprawdza możliwość wykorzystania zgromadzonego czasu. Nie oznacza to jednak obowiązku wyzerowania każdego salda u każdego pracownika bez wyjątku.
§ 96 ust. 4 SGB III chroni określone salda, m.in. przeznaczone na konkretne ustawowo wskazane cele, a także niektóre długotrwale utrzymywane lub szczególne oszczędności czasu. Minusy można uwzględniać tylko w granicach dopuszczonych obowiązującą regulacją konta. Sam fakt, że część załogi ma nadwyżki, nie wyklucza automatycznie pomocy dla całego zakładu.
Wcześniej wypracowane nadgodziny nie znikają wraz z Kurzarbeit. Ustal ich odbiór lub zapłatę i sprawdź umowne albo taryfowe terminy dochodzenia roszczeń. Nie istnieje jeden wspólny dla wszystkich umów termin „od trzech miesięcy do trzech lat”.
Nowa dodatkowa praca musi być rzeczywiście wykazana. Pilna naprawa lub nieprzewidziane zamówienie może uzasadniać zmianę grafiku, ale nie wolno jednocześnie rozliczać tych samych godzin jako przestoju. Regularne nadgodziny mogą podważać nieunikniony charakter utraty pracy. Wynagrodzenie za faktyczną dodatkową pracę wpływa na rozliczenie Kug; nie ma zasady, że wystarczy wyzerować saldo na koniec miesiąca, aby każda sytuacja była prawidłowa. Nieprawidłowości mogą prowadzić do korekt, zwrotu pomocy i odpowiedzialności za nadużycia.
Jak Kurzarbeit wpływa na urlop i wynagrodzenie urlopowe?
Urlop można brać także podczas Kurzarbeit. Przy ograniczeniu liczby dni z obowiązkiem pracy roczny wymiar urlopu może wymagać przeliczenia. Federalny Sąd Pracy potwierdził to w wyroku z 30 listopada 2021 r., 9 AZR 225/21. Nie jest już aktualne stwierdzenie, że niemieckie orzecznictwo nie rozstrzygnęło tej kwestii.
Samo skrócenie każdego dnia z ośmiu do czterech godzin, przy zachowaniu liczby dni pracy, nie zmniejsza z tego powodu liczby dni urlopu. Inaczej jest przy całkowicie wolnych dniach wynikających z Kurzarbeit. Nie odejmuje się jednak mechanicznie jednego dnia urlopu za każdy dzień przestoju; potrzebne jest przeliczenie okresów i dni pracy, z uwzględnieniem korzystniejszych postanowień.
Urlaubsentgelt to zwykłe wynagrodzenie za czas urlopu. Jego ustawową podstawę stanowią zasadniczo ostatnie 13 tygodni przed urlopem, przy czym obniżki zarobku wskutek Kurzarbeit pozostają poza obliczeniem. Nie należy więc automatycznie liczyć wypłaty urlopowej od obniżonej pensji z przestoju.
Urlaubsgeld, czyli dodatkowy dodatek urlopowy, jest odrębnym świadczeniem. Prawo i wysokość zależą od podstawy jego przyznania; nie są zawsze dowolną decyzją szefa. Szczegóły opisuje poradnik o dodatku urlopowym w Niemczech.
Urlop wykorzystuje się, aby ograniczyć możliwy do uniknięcia przestój, ale pierwszeństwo mają uprawnione plany urlopowe pracowników. Nie ma obowiązku natychmiastowego wykorzystania całego rocznego urlopu. Zaległy urlop należy uwzględnić przed jego wygaśnięciem; zaplanowany urlop z bieżącego roku zasadniczo bierze się w ustalonym terminie. Nie odwołuj go wyłącznie po to, by rozliczyć te dni jako Kurzarbeit.
Czy wolno dorabiać podczas Kurzarbeit?
Co do zasady tak, z uwzględnieniem obowiązków wobec pracodawcy, zakazu konkurencji i łącznych limitów czasu pracy. Zgłoś nową pracę lub działalność oraz dochód głównemu pracodawcy.
Jeśli dodatkowe zajęcie było wykonywane już przed rozpoczęciem Kurzarbeit i jest kontynuowane, dochód zasadniczo nie pomniejsza Kug. Jeśli rozpoczniesz je w trakcie pobierania świadczenia, zarobek co do zasady zwiększa rzeczywiste wynagrodzenie przy jego obliczaniu. Dotyczy to również nowego Minijob i działalności. Nie jest to automatyczne potrącenie jednego euro świadczenia za każde euro dodatkowego dochodu, lecz ponowne obliczenie różnicy stanowiącej podstawę Kug.
Nie obowiązuje już ogólne pandemiczne wyłączenie zarobków z nowej pracy w branżach „istotnych dla systemu”. Agencja pracy może proponować odpowiednie dodatkowe zatrudnienie. Nie ignoruj jej wezwań; przed odmową wyjaśnij obowiązki i ewentualne skutki wskazane w pouczeniu, zamiast zakładać automatycznie identyczne sankcje jak przy zasiłku dla bezrobotnych.
Home office i dostępność podczas skróconego czasu pracy
Praca z domu jest możliwa, jeżeli została uzgodniona. Trzeba zapisywać rzeczywiste godziny tak samo jak w zakładzie. Odpowiadanie klientom, przygotowanie ofert czy obsługa służbowej poczty mogą być pracą także wtedy, gdy nie wychodzisz z mieszkania. Nie traktuj służbowych zadań jako „nieistotnych kilku maili” w dniu zgłoszonym jako całkowity przestój.
Kurzarbeit nie jest urlopem wypoczynkowym, ale nie oznacza też automatycznej całodobowej gotowości do natychmiastowego powrotu. Stosuj zasady kontaktu i wyprzedzenia wynikające z porozumienia. Wyjazd planuj z uwzględnieniem powrotu do pracy oraz ewentualnych obowiązków wobec agencji pracy. Zatwierdzony urlop i dni bez obowiązku pracy z powodu Kurzarbeit mają różny charakter.
Co ze składkami i podatkiem od Kurzarbeitergeld?
Zatrudnienie ubezpieczeniowe trwa. Od rzeczywiście zarobionej pensji składki nalicza się na zwykłych zasadach. Dla utraconego wynagrodzenia stosuje się dodatkową podstawę wynoszącą zasadniczo 80% różnicy między wynagrodzeniem bez przestoju i rzeczywistym; odpowiednie składki zdrowotne, pielęgnacyjne i emerytalne finansuje pracodawca. To 80% podstawy, a nie obniżenie stawek składek do 80%. Dawny powszechny pandemiczny zwrot wszystkich tych kosztów firmie nie jest obecną regułą.
Kug jest zwolnione z niemieckiego podatku dochodowego, ale podlega Progressionsvorbehalt: wpływa na stawkę podatku od pozostałych opodatkowanych dochodów. Może zatem przyczynić się do dopłaty w rozliczeniu rocznym.
Gdy łączna kwota świadczeń zastępujących wynagrodzenie objętych tą zasadą przekroczy 410 euro w roku, pracownik co do zasady musi złożyć deklarację. Sprawdź dane przekazane przez firmę w zaświadczeniu podatkowym, zwykle w pozycji 15. Procedurę opisujemy w poradniku o rozliczeniu podatku w Niemczech. Przy zamieszkaniu i opodatkowaniu w Polsce zweryfikuj osobno zasady transgraniczne.
Kiedy kończy się Kurzarbeit i jak wrócić do normalnej pracy?
Podstawą powrotu są obowiązujące porozumienia, ich okres oraz rzeczywista sytuacja firmy. Pracodawca powinien jasno przekazać nowy grafik i dotrzymać przewidzianego wyprzedzenia. Zakończenie finansowania przez urząd i zakończenie porozumienia o skróceniu pracy to dwie kwestie, które trzeba sprawdzić osobno.
Jeżeli nie możesz wrócić z powodu choroby lub opieki nad dzieckiem, zgłoś konkretną przeszkodę i ustal właściwą podstawę nieobecności, urlop albo uzgodnioną pracę z domu. Sama obawa przed zakażeniem lub przynależność do grupy ryzyka nie daje automatycznego prawa do pozostania w domu.
Pracodawca nadal musi zapewniać bezpieczne warunki, a pracownik przestrzegać zgodnych z prawem zasad ochrony. Środki bezpieczeństwa nie usprawiedliwiają dowolnego monitoringu i przetwarzania danych. Dawne pandemiczne normy i szczególne ograniczenia z 2020 r. nie powinny być przedstawiane jako obecny, powszechny obowiązek.
Czy podczas Kurzarbeit można dostać wypowiedzenie?
Tak, Kurzarbeit nie jest bezwzględną ochroną przed zwolnieniem. Przy wypowiedzeniu z przyczyn zakładowych trzeba jednak odróżnić przejściowy brak pracy, któremu służy Kurzarbeit, od trwałego zaniku możliwości zatrudnienia. Sam chwilowy spadek zamówień nie uzasadnia automatycznie trwałej redukcji stanowiska.
Po wypowiedzeniu nie są już spełnione standardowe warunki dalszej wypłaty Kug dla tej osoby. Sprawdź wynagrodzenie w okresie wypowiedzenia; nie zakładaj, że firma może nadal wypłacać wyłącznie dotychczasowe świadczenie. Przy sporze o zwolnienie pamiętaj o zasadniczym terminie trzech tygodni od doręczenia pisemnego wypowiedzenia na pozew. Szczegóły znajdziesz w poradniku o wypowiedzeniu umowy w Niemczech.
Co zrobić, gdy firma nie płaci lub urząd odmawia Kug?
Poproś pracodawcę o pisemne wyjaśnienie oraz sprawdzenie rozliczenia, zgłoszenia i decyzji agencji pracy. Zbierz porozumienie o Kurzarbeit, umowę, grafiki, rzeczywiste godziny, odcinki wypłaty oraz informacje o dodatkowych zarobkach i dziecku. Nie podpisuj nieprawdziwej ewidencji czasu pracy.
Odmowa świadczenia nie przesądza automatycznie, że tracisz również roszczenie o wynagrodzenie wobec firmy. Zależy ono m.in. od skuteczności porozumienia i przyczyny odmowy. Skorzystaj z rady zakładowej, związku zawodowego lub prawnika; w sprawach płacowych istotne mogą być krótkie umowne terminy dochodzenia należności.
Postępowanie o Kug prowadzi zasadniczo pracodawca, więc wyjaśnij, kto jest adresatem decyzji i kto powinien ją zaskarżyć. Przy własnej decyzji sprawdź pouczenie o odwołaniu; nie zastępuj go samą rozmową z działem płac. Spór z urzędem i dochodzenie pensji od pracodawcy mogą wymagać różnych działań.
Źródła
Informacje zweryfikowano 28 października 2026 r. Podstawą są aktualne materiały urzędowe, przepisy i orzecznictwo:
