Niemiecki system emerytalny należy do najbardziej rozbudowanych w Europie. Dla Polaków, którzy mieszkają lub pracowali w Niemczech, ustalenie prawa do emerytury może być dodatkowo skomplikowane. Zastosowanie mają bowiem nie tylko przepisy niemieckie, ale również regulacje Unii Europejskiej, a w niektórych przypadkach polsko-niemiecka umowa o zabezpieczeniu społecznym z 1975 roku.
W praktyce najczęściej pojawiają się pytania: czy lata pracy w Polsce liczą się do niemieckiej emerytury, ile trzeba przepracować w Niemczech, kiedy można przejść na emeryturę, czy można jednocześnie otrzymywać świadczenie z Polski i Niemiec oraz od czego zależy jego wysokość.
W tym poradniku wyjaśniamy najważniejsze zasady niemieckiego systemu emerytalnego, w tym również wcześniejszą emeryturę, punkty emerytalne, okresy wychowywania dzieci, Grundsicherung, opodatkowanie emerytury, pracę po osiągnięciu wieku emerytalnego, rentę wdowią i zasady składania wniosku.
Jak działa niemiecki system emerytalny?
Podstawą systemu jest ustawowe ubezpieczenie emerytalne – gesetzliche Rentenversicherung – którym zarządza Deutsche Rentenversicherung (DRV).
Większość pracowników zatrudnionych w Niemczech podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu. Składki są odprowadzane od wynagrodzenia, przy czym część finansuje pracownik, a część pracodawca.
Niemiecki system nie działa jednak jak indywidualne konto oszczędnościowe, na którym przez całe życie odkładane są pieniądze konkretnego pracownika. Opiera się przede wszystkim na zasadzie solidarności pokoleń (Umlageverfahren). Składki osób obecnie pracujących służą więc do finansowania bieżących świadczeń emerytalnych.
Jednocześnie ubezpieczeni gromadzą punkty emerytalne (Entgeltpunkte), które mają kluczowe znaczenie przy późniejszym obliczaniu wysokości emerytury.
Warto wiedzieć: liczba przepracowanych lat nie jest jedynym czynnikiem decydującym o wysokości niemieckiej emerytury. Bardzo duże znaczenie mają również zarobki i liczba zgromadzonych punktów.
Niemiecka emerytura dla Polaków – które przepisy mają zastosowanie?
W przypadku osób, które pracowały zarówno w Polsce, jak i w Niemczech, szczególnie istotne jest ustalenie, jakie przepisy mają zastosowanie. W dużym uproszczeniu występują dwa podstawowe systemy, o których przeczytacie poniżej.
Polsko-niemiecka umowa z 1975 roku
Polsko-niemiecka umowa o zabezpieczeniu społecznym z 9 października 1975 r. może nadal mieć zastosowanie przede wszystkim do osób, które przeniosły miejsce zamieszkania do Niemiec przed 1 stycznia 1991 r. i od tego czasu nadal tam mieszkają.
W przypadku osób objętych tym systemem zastosowanie ma tzw. zasada integracji. Odpowiednie polskie okresy ubezpieczenia mogą zostać uwzględnione w niemieckim systemie tak, jak gdyby zostały przebyte w Niemczech.
Osoba mieszkająca w Niemczech może wówczas otrzymywać jedną emeryturę z Deutsche Rentenversicherung uwzględniającą również odpowiednie okresy przebyte w Polsce.
Trzeba jednak pamiętać, że system ten jest skomplikowany, a nie wszystkie polskie okresy ubezpieczenia muszą być traktowane jednakowo. Szczególne regulacje mogą dotyczyć m.in. rolników, służb mundurowych czy innych specjalnych systemów zabezpieczenia społecznego.
Przepisy Unii Europejskiej
Zdecydowana większość Polaków, którzy wyjechali do Niemiec w późniejszych latach, podlega zasadom koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązującym w Unii Europejskiej.
Najważniejsza zasada brzmi: nie istnieje jedna wspólna „europejska emerytura”.
Jeżeli ktoś pracował w Polsce i Niemczech, zasadniczo:
- ZUS oblicza świadczenie należne za polskie okresy ubezpieczenia,
- Deutsche Rentenversicherung oblicza świadczenie za niemieckie okresy ubezpieczenia,
- okresy ubezpieczenia z różnych państw UE mogą być sumowane przy sprawdzaniu, czy dana osoba spełnia warunki wymagane do uzyskania świadczenia.
Przykład
Pani Anna pracowała przez 18 lat w Polsce, a następnie przez 22 lata w Niemczech.
Po osiągnięciu odpowiedniego wieku emerytalnego ZUS może wypłacać jej świadczenie wynikające z polskich okresów ubezpieczenia, a Deutsche Rentenversicherung – świadczenie wynikające z okresów niemieckich.
Nie oznacza to więc przekazywania polskich składek do Niemiec ani niemieckich do Polski.
Co z przesiedleńcami?
Odrębne regulacje mogą dotyczyć osób posiadających status przesiedleńca (Spätaussiedler) oraz osób objętych przepisami Fremdrentengesetz (FRG).
W określonych przypadkach okresy pracy wykonywane wcześniej w Polsce mogą zostać uwzględnione w niemieckim systemie tak, jak gdyby zostały przebyte w Niemczech.
Jednocześnie funkcjonują przepisy zapobiegające podwójnemu uwzględnianiu tych samych okresów.
Ze względu na stopień skomplikowania takich przypadków warto zwrócić się bezpośrednio do Deutsche Rentenversicherung.
Ile trzeba przepracować w Niemczech, aby otrzymać emeryturę?
Jednym z najczęściej powtarzanych mitów jest twierdzenie, że wystarczy przepracować w Niemczech jeden rok, aby automatycznie otrzymać niemiecką emeryturę. To zbyt duże uproszczenie.
Podstawowym warunkiem uzyskania zwykłej emerytury jest spełnienie minimalnego okresu ubezpieczenia – Wartezeit. Dla zwykłej emerytury wynosi on zasadniczo 5 lat, czyli 60 miesięcy. Nie muszą to być jednak wyłącznie miesiące pracy na etacie.
Czym jest Wartezeit?
Wartezeit można przetłumaczyć jako minimalny okres ubezpieczenia wymagany do uzyskania określonego świadczenia. W niemieckim systemie występują różne okresy Wartezeit:
| Rodzaj świadczenia | Wymagany okres |
|---|
| zwykła emerytura | 5 lat |
| emerytura dla osób długotrwale ubezpieczonych | 35 lat |
| emerytura dla osób szczególnie długotrwale ubezpieczonych | 45 lat |
Pięciu, 35 i 45 lat nie należy ze sobą mylić. Pięcioletni okres ma znaczenie dla podstawowego prawa do zwykłej emerytury. Okresy 35 i 45 lat dotyczą natomiast szczególnych możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę.
Jakie okresy mogą zostać zaliczone do Wartezeit?
W zależności od rodzaju świadczenia uwzględniane mogą być m.in.:
- obowiązkowe składki z tytułu zatrudnienia,
- dobrowolne składki emerytalne,
- okresy wychowywania dzieci,
- okresy opieki nad osobami wymagającymi opieki,
- okresy pobierania zasiłku chorobowego,
- niektóre okresy bezrobocia,
- służba wojskowa lub zastępcza,
- określone okresy rehabilitacji,
- w niektórych przypadkach okresy nauki.
Nie wszystkie okresy liczą się jednak tak samo przy 5-, 35- i 45-letniej Wartezeit.
Czy lata pracy w Polsce można doliczyć do wymaganych 5 lat?
Tak – w ramach unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego okresy ubezpieczenia przebyte w innych państwach członkowskich mogą być uwzględniane przy sprawdzaniu, czy dana osoba spełnia wymagany minimalny okres ubezpieczenia.
Przykładowo osoba, która posiada kilka lat ubezpieczenia w Polsce i krótszy okres ubezpieczenia w Niemczech, nie musi automatycznie tracić prawa do niemieckiego świadczenia tylko dlatego, że w samych Niemczech nie osiągnęła pięciu lat.
Nie oznacza to jednak, że Niemcy zapłacą emeryturę za lata przepracowane w Polsce.
Czy wystarczy rok pracy w Niemczech, żeby dostać emeryturę?
Okres 12 miesięcy ma inne znaczenie niż pięcioletnia Wartezeit.
Jeżeli dana osoba posiada w Niemczech mniej niż 12 miesięcy okresów ubezpieczenia, zgodnie z zasadami koordynacji unijnej Niemcy co do zasady nie muszą wypłacać odrębnej emerytury za ten bardzo krótki okres. Okres ten nie przepada – może zostać uwzględniony przez inne właściwe państwo przy ustalaniu świadczenia.
Jeżeli natomiast niemiecki okres ubezpieczenia wynosi co najmniej 12 miesięcy i spełnione zostaną pozostałe warunki, Deutsche Rentenversicherung może obliczyć własne świadczenie.
Dlatego stwierdzenie „wystarczy przepracować rok w Niemczech, żeby dostać niemiecką emeryturę” jest nieprecyzyjne.
Wiek emerytalny w Niemczech
Ustawowy wiek emerytalny zależy od roku urodzenia.
| Rok urodzenia | Ustawowy wiek emerytalny |
|---|
| do 1946 | 65 lat |
| 1947 | 65 lat i 1 miesiąc |
| 1948 | 65 lat i 2 miesiące |
| 1949 | 65 lat i 3 miesiące |
| 1950 | 65 lat i 4 miesiące |
| 1951 | 65 lat i 5 miesięcy |
| 1952 | 65 lat i 6 miesięcy |
| 1953 | 65 lat i 7 miesięcy |
| 1954 | 65 lat i 8 miesięcy |
| 1955 | 65 lat i 9 miesięcy |
| 1956 | 65 lat i 10 miesięcy |
| 1957 | 65 lat i 11 miesięcy |
| 1958 | 66 lat |
| 1959 | 66 lat i 2 miesiące |
| 1960 | 66 lat i 4 miesiące |
| 1961 | 66 lat i 6 miesięcy |
| 1962 | 66 lat i 8 miesięcy |
| 1963 | 66 lat i 10 miesięcy |
| od 1964 | 67 lat |
Dla osób urodzonych od 1964 roku ustawowy wiek emerytalny wynosi więc 67 lat.
Czy w Niemczech można przejść na emeryturę wcześniej?
Tak, ale samo ukończenie 63 lat nie oznacza automatycznie prawa do wcześniejszej emerytury.
Znaczenie mają:
- rok urodzenia,
- długość okresów ubezpieczenia,
- rodzaj zaliczonych okresów,
- ewentualna niepełnosprawność.
Najważniejsze możliwości dotyczą osób posiadających 35 lub 45 lat okresów ubezpieczenia oraz osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Emerytura w Niemczech po 35 latach ubezpieczenia
Altersrente für langjährig Versicherte (emerytura dla osób z długim stażem ubezpieczeniowym) jest przeznaczona dla osób posiadających co najmniej 35 lat uwzględnianych okresów. Możliwe jest wcześniejsze rozpoczęcie pobierania świadczenia, ale wiąże się to z trwałym potrąceniem.
Obniżka wynosi 0,3 proc. za każdy miesiąc wcześniejszego przejścia na emeryturę.
| Wcześniejsze przejście | Obniżka |
|---|
| 12 miesięcy | 3,6% |
| 24 miesiące | 7,2% |
| 36 miesięcy | 10,8% |
Potrącenie obowiązuje przez całe życie.
Do 35 lat może zostać zaliczony stosunkowo szeroki katalog okresów, m.in. zatrudnienie, wychowywanie dzieci, określone okresy nauki, choroby, bezrobocia, opieki nad bliskimi czy dobrowolne składki.
Emerytura w Niemczech po 45 latach ubezpieczenia
Osoby szczególnie długotrwale ubezpieczone mogą skorzystać z Altersrente für besonders langjährig Versicherte (Emerytura dla osób ze szczególnie długim stażem ubezpieczeniowym).
Wymagane jest 45 lat odpowiednich okresów ubezpieczenia. Po osiągnięciu przewidzianego dla danego rocznika wieku świadczenie może być pobierane bez potrąceń.
Dla osób urodzonych od 1964 roku odpowiedni wiek wynosi 65 lat.
Katalog okresów zaliczanych do 45 lat jest jednak bardziej restrykcyjny niż przy 35 latach.
Uwzględniane mogą być m.in.:
- obowiązkowe składki z pracy,
- wychowywanie dzieci,
- opieka nad osobami wymagającymi opieki,
- służba wojskowa lub zastępcza,
- określone okresy choroby i rehabilitacji.
Nie wszystkie okresy bezrobocia są natomiast uwzględniane. Co do zasady nie zalicza się również okresów pobierania Grundsicherung czy dawnego Arbeitslosengeld II.
Emerytura dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności
Osoby posiadające uznany stopień niepełnosprawności wynoszący co najmniej 50 mogą – po spełnieniu pozostałych warunków, w tym odpowiedniego okresu ubezpieczenia – skorzystać ze specjalnej emerytury.
Dla osób urodzonych od 1964 r. świadczenie może zasadniczo przysługiwać:
- bez potrąceń od 65 lat,
- z potrąceniami od 62 lat.
Maksymalna obniżka może wynosić 10,8 proc.
Od czego zależy wysokość niemieckiej emerytury?
Nie istnieje jedna stała „niemiecka emerytura”. Na wysokość świadczenia wpływają przede wszystkim:
- zarobki,
- długość okresów ubezpieczenia,
- liczba zgromadzonych punktów emerytalnych,
- moment rozpoczęcia pobierania emerytury,
- rodzaj świadczenia,
- aktualna wartość punktu emerytalnego.
Dlatego dwie osoby, które pracowały przez dokładnie tyle samo lat, mogą otrzymywać bardzo różne świadczenia.
Jak obliczana jest emerytura w Niemczech?
Podstawą jest wzór:
Emerytura = Entgeltpunkte × Zugangsfaktor × Rentenartfaktor × Aktueller Rentenwert (Punkty emerytalne × współczynnik uprawnienia × współczynnik rodzaju emerytury × aktualna wartość emerytury)
Najważniejszym elementem dla większości ubezpieczonych są punkty emerytalne.
Czym są punkty emerytalne w Niemczech?
Jeżeli ubezpieczony w danym roku osiągnie wynagrodzenie odpowiadające przeciętnemu wynagrodzeniu przyjmowanemu do obliczeń emerytalnych, otrzymuje około jednego punktu.
W uproszczeniu:
| Zarobki w stosunku do średniej | Punkty |
|---|
| 50% | 0,5 |
| 100% | 1,0 |
| 150% | 1,5 |
| 200% | ok. 2,0* |
* Liczba możliwych do uzyskania punktów jest ograniczona przez górną granicę podstawy wymiaru składek (Beitragsbemessungsgrenze).
Punkty nie są pieniędzmi zgromadzonymi na koncie. Stanowią jednostkę służącą do obliczenia późniejszej emerytury.
Czym jest Rentenwert?
Każdy punkt emerytalny ma określoną wartość pieniężną – Aktueller Rentenwert.
Wartość ta jest okresowo aktualizowana. Dlatego jeżeli ktoś zgromadził np. 40 punktów, jego emerytura przy standardowych współczynnikach odpowiada w uproszczeniu 40-krotności aktualnej wartości punktu.
Zmiana Rentenwert powoduje więc waloryzację świadczeń.
Czy punkty emerytalne otrzymuje się tylko za pracę?
Nie. Na konto emerytalne mogą wpływać również m.in.:
- wychowywanie dzieci,
- opieka nad osobą wymagającą opieki,
- określone okresy rehabilitacji,
- niektóre świadczenia zastępcze.
Dlatego przerwa w aktywności zawodowej nie zawsze oznacza całkowitą „dziurę” w historii emerytalnej.
„Mütterrente” – emerytura w Niemczech za wychowywanie dzieci
Określenie Mütterrente jest nazwą potoczną. Nie istnieje odrębna emerytura wypłacana matkom. Chodzi przede wszystkim o Kindererziehungszeiten, czyli okresy wychowywania dzieci uwzględniane przez Deutsche Rentenversicherung. Z rozwiązania mogą korzystać również ojcowie.
W przypadku dzieci urodzonych od 1992 roku uwzględniane są zasadniczo trzy lata okresów wychowywania. Dla dzieci urodzonych wcześniej zastosowanie mają odrębne regulacje.
Oprócz Kindererziehungszeiten istnieją również Berücksichtigungszeiten związane z wychowywaniem dziecka, które mogą obejmować okres do ukończenia przez dziecko 10. roku życia i mieć znaczenie dla określonych uprawnień emerytalnych.
Okresy związane z wychowywaniem dzieci warto sprawdzić podczas Kontenklärung, aby upewnić się, że zostały prawidłowo zapisane na koncie emerytalnym.
Czy w Niemczech można dobrowolnie opłacać składki emerytalne?
Tak. Niektóre osoby mogą korzystać z freiwillige Versicherung, czyli dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego.
Może to być interesujące szczególnie dla osób, którym brakuje określonej liczby miesięcy do spełnienia minimalnej Wartezeit albo które chcą zwiększyć przyszłe świadczenie.
W określonych przypadkach możliwe jest również dokonanie dodatkowych wpłat mających zrekompensować potrącenia związane z planowanym wcześniejszym przejściem na emeryturę.
Czy w Niemczech opłaca się przejść na emeryturę później?
Odłożenie rozpoczęcia pobierania zwykłej emerytury po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego może zwiększyć świadczenie.
Za każdy miesiąc odroczenia może zostać zastosowana premia wynosząca 0,5 proc., czyli 6 proc. za pełny rok.
Dodatkowo dalsza aktywność zawodowa i odpowiednie składki mogą prowadzić do zdobywania kolejnych punktów.
Jak sprawdzić swoją przyszłą emeryturę?
Najważniejsze informacje znajdują się w dokumentach Deutsche Rentenversicherung. Szczególne znaczenie mają:
Renteninformation – regularna informacja zawierająca m.in. prognozowaną wysokość świadczenia.
Rentenauskunft – bardziej szczegółowe zestawienie dotyczące przyszłych uprawnień.
Jeżeli w historii ubezpieczenia brakuje okresów zatrudnienia, wychowywania dzieci czy innych istotnych danych, warto przeprowadzić Kontenklärung, czyli wyjaśnienie i uzupełnienie konta ubezpieczeniowego.
Nie warto czekać z tym do momentu składania wniosku o emeryturę.
Oprócz tego możecie skorzystać z naszego darmowego kalkulatora niemieckiej emerytury: kalkulator niemieckiej emerytury.
Czy niemiecka emerytura jest przyznawana automatycznie?
Nie. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego i spełnienie wszystkich warunków nie powoduje automatycznego rozpoczęcia wypłaty. Trzeba złożyć wniosek. Deutsche Rentenversicherung zaleca zasadniczo, aby zrobić to około trzech miesięcy przed planowanym rozpoczęciem emerytury. W przypadku osób posiadających okresy ubezpieczenia w Polsce lub innych państwach procedurę warto rozpocząć wcześniej.
Gdzie można złożyć wniosek o niemiecką emeryturę?
Wniosek o emeryturę w Niemczech można złożyć:
- online,
- osobiście w punkcie doradczym Deutsche Rentenversicherung,
- w formie papierowej.
Doradztwo świadczone przez DRV jest bezpłatne.
Jakie dokumenty mogą być potrzebne?
Zakres dokumentacji zależy od konkretnej sytuacji. Najczęściej potrzebne są:
- Rentenversicherungsnummer,
- dowód osobisty lub paszport,
- Steuer-ID,
- IBAN,
- informacje o ubezpieczeniu zdrowotnym,
- dokumenty dotyczące brakujących okresów zatrudnienia lub ubezpieczenia.
Osoby, które pracowały w Polsce, powinny zachować m.in. świadectwa pracy, dokumenty ZUS, stare legitymacje ubezpieczeniowe i inne dowody potwierdzające zatrudnienie.
Co zrobić, jeśli pracowało się również w Polsce?
W przypadku osoby podlegającej unijnej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie trzeba składać całkowicie niezależnych wniosków w każdym państwie.
Instytucje ubezpieczeniowe współpracują ze sobą i wymieniają informacje dotyczące przebytych okresów.
W praktyce warto jednak posiadać dokumenty potwierdzające polskie okresy zatrudnienia, szczególnie jeśli dotyczą one starszych lat lub w historii ubezpieczenia występują braki.
Jak wygląda procedura po złożeniu wniosku?
Deutsche Rentenversicherung sprawdza historię ubezpieczenia i zgromadzone okresy oraz – jeśli jest to konieczne – kontaktuje się z instytucjami zagranicznymi.
Po zakończeniu postępowania wydawany jest Rentenbescheid.
Decyzja zawiera m.in.:
- termin rozpoczęcia wypłaty,
- wysokość emerytury brutto,
- informacje o potrącanych składkach,
- informacje istotne podatkowo,
- pouczenie dotyczące możliwości odwołania.
Warto dokładnie sprawdzić decyzję, szczególnie wykazane okresy ubezpieczenia.
Czy można mieszkać w Polsce i pobierać niemiecką emeryturę?
W większości standardowych przypadków tak. Niemiecka emerytura może być wypłacana osobie mieszkającej w Polsce. Możliwe jest również przekazywanie świadczenia na polski rachunek bankowy.
Przed przeprowadzką należy jednak poinformować DRV i sprawdzić konsekwencje dotyczące m.in. podatków i ubezpieczenia zdrowotnego. Szczególne zasady mogą dotyczyć osób objętych polsko-niemiecką umową z 1975 roku.
Czy niemiecką emeryturę można otrzymywać poza UE?
W wielu przypadkach tak. Dokładne zasady zależą jednak od państwa zamieszkania, rodzaju emerytury oraz podstawy prawnej świadczenia. Dlatego przed przeprowadzką poza Unię Europejską warto skontaktować się z DRV.
Czy w Niemczech można pracować i jednocześnie pobierać emeryturę?
Tak. Od 2023 roku nie obowiązuje już limit dodatkowych zarobków w przypadku wcześniejszych emerytur z tytułu wieku.
Można więc pobierać Altersrente i jednocześnie pracować na pełny etat, część etatu albo prowadzić działalność gospodarczą.
Nie oznacza to jednak, że dodatkowe dochody są obojętne podatkowo.
Czy praca po osiągnięciu wieku emerytalnego zwiększy emeryturę?
Może ją zwiększyć. Znaczenie ma m.in. to, czy od wynagrodzenia nadal odprowadzane są odpowiednie składki emerytalne.
Po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego obowiązują szczególne zasady dotyczące składek. W określonych sytuacjach pracownik może zdecydować się na dalsze opłacanie własnej części składki, aby zwiększać swoje uprawnienia.
Czy umowa o pracę automatycznie wygasa po osiągnięciu wieku emerytalnego?
Nie zawsze. Zależy to przede wszystkim od umowy o pracę, układu zbiorowego oraz innych regulacji obowiązujących u pracodawcy.
Jeżeli dotychczasowy stosunek pracy ma się zakończyć po osiągnięciu wieku emerytalnego, nie oznacza to automatycznie zakazu dalszej pracy. Pracownik i pracodawca mogą uzgodnić dalsze zatrudnienie.
Czy od niemieckiej emerytury trzeba płacić podatek?
Niemiecka emerytura zasadniczo podlega przepisom dotyczącym podatku dochodowego, ale nie oznacza to, że każdy emeryt rzeczywiście zapłaci podatek.
Znaczenie mają m.in.:
- wysokość świadczenia,
- rok rozpoczęcia pobierania emerytury,
- pozostałe dochody,
- przysługujące odliczenia,
- kwota wolna od podatku.
Istotne są m.in. Rentenfreibetrag (kwota wolna od podatku emerytalnego) oraz Grundfreibetrag (podstawowa kwota wolna od podatku).
Urząd skarbowy w Niemczech bierze przy tym pod uwagę nie tylko ustawową emeryturę, ale również – w zależności od sytuacji – inne źródła dochodów, np. wynagrodzenie, najem, emeryturę zakładową czy działalność gospodarczą.
Co z podatkiem po przeprowadzce do Polski?
Sytuacja osób mieszkających w Polsce może być bardziej skomplikowana.
Znaczenie mają zarówno przepisy krajowe, jak i polsko-niemiecka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. Sposób opodatkowania może zależeć od rodzaju świadczenia i indywidualnej sytuacji.
Dlatego nie należy automatycznie zakładać, że każda niemiecka emerytura osoby mieszkającej w Polsce jest rozliczana w identyczny sposób.
Czy od emerytury potrącane są składki na ubezpieczenie zdrowotne?
Emeryci objęci niemieckim ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym mogą nadal podlegać składkom na:
- Krankenversicherung,
- Pflegeversicherung.
Składki są w odpowiednich przypadkach potrącane bezpośrednio z emerytury.
Ich wysokość zależy od sytuacji ubezpieczonego i obowiązujących stawek.
Co jeśli niemiecka emerytura jest bardzo niska?
Niska emerytura nie oznacza automatycznie, że Deutsche Rentenversicherung podwyższy ją do określonej minimalnej wysokości.
Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej mogą natomiast, po spełnieniu warunków, ubiegać się o Grundsicherung im Alter und bei Erwerbsminderung (Zabezpieczenie podstawowe w podeszłym wieku oraz w przypadku ograniczonej zdolności do pracy).
Nie jest to emerytura, lecz świadczenie socjalne finansowane z podatków.
Kto może otrzymać Grundsicherung?
Pod uwagę brane są przede wszystkim:
- dochody,
- majątek,
- koszty mieszkania i ogrzewania,
- sytuacja rodzinna.
Świadczenie może przysługiwać osobom, które osiągnęły odpowiedni wiek lub są trwale całkowicie niezdolne do pracy i nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów utrzymania.
Nie jest przyznawane automatycznie.
Czy oszczędności mają znaczenie przy Grundsicherung?
Tak. Urząd analizuje nie tylko bieżące dochody, ale również majątek. Znaczenie mogą mieć środki na rachunkach, papiery wartościowe, nieruchomości i inne składniki majątku.
Istnieją jednak ustawowe kwoty chronione i wyjątki.
Czy dzieci muszą płacić za Grundsicherung rodziców?
Co do zasady dzieci nie są zobowiązane do pokrywania kosztów świadczeń socjalnych rodziców, jeżeli ich roczny dochód brutto nie przekracza 100 000 euro.
Dzięki temu zdecydowana większość rodzin nie musi obawiać się automatycznego obciążenia kosztami Grundsicherung pobieranej przez rodzica.
Co dzieje się z emeryturą w Niemczech po rozwodzie?
W niemieckim prawie funkcjonuje Versorgungsausgleich, czyli wyrównanie praw emerytalnych pomiędzy rozwodzącymi się małżonkami.
Nie oznacza to, że były małżonek automatycznie „dostaje połowę emerytury”.
Podziałowi podlegają przede wszystkim prawa emerytalne nabyte podczas małżeństwa.
Uwzględniane mogą być m.in.:
- prawa z gesetzliche Rentenversicherung,
- emerytury zakładowe,
- systemy urzędnicze,
- określone prywatne zabezpieczenia emerytalne.
W praktyce dochodzi zazwyczaj do odpowiedniej korekty praw zapisanych dla każdego z małżonków.
Czy Versorgungsausgleich przeprowadzany jest zawsze?
Nie.
Wyjątki mogą dotyczyć m.in. bardzo krótkich małżeństw, odpowiednich umów między małżonkami czy szczególnych przypadków, w których standardowy podział prowadziłby do rażąco niesprawiedliwego rezultatu.
Ostatecznie kwestie te rozstrzyga sąd rodzinny.
Co dzieje się z emeryturą w Niemczech po śmierci współmałżonka?
Niemiecki system przewiduje świadczenia dla osób owdowiałych.
Najważniejsze to:
- kleine Witwen-/Witwerrente,
- große Witwen-/Witwerrente.
Nie są one przyznawane automatycznie.
Znaczenie mają m.in. okresy ubezpieczenia zmarłego, długość i okoliczności małżeństwa, wiek osoby owdowiałej, wychowywanie dzieci, stan zdrowia oraz własne dochody.
Czy własna emerytura wpływa na rentę wdowią?
Może wpływać.
Przy ustalaniu wysokości renty rodzinnej uwzględniane mogą być własne dochody wdowy lub wdowca, w tym własna emerytura czy wynagrodzenie.
Nie oznacza to jednak automatycznej utraty całego świadczenia.
Ponowne zawarcie małżeństwa może natomiast doprowadzić do wygaśnięcia prawa do renty wdowiej, przy czym w określonych przypadkach mogą istnieć inne uprawnienia.
Jak zwiększyć przyszłą niemiecką emeryturę?
Możliwości zależą od indywidualnej sytuacji, ale znaczenie mogą mieć m.in.:
- dłuższa aktywność zawodowa,
- wyższe wynagrodzenie i związana z nim większa liczba punktów,
- dobrowolne składki,
- uzupełnienie brakujących okresów w historii ubezpieczenia,
- prawidłowe zgłoszenie Kindererziehungszeiten,
- dalsza praca po osiągnięciu wieku emerytalnego,
- w określonych przypadkach dodatkowe wpłaty rekompensujące potrącenia związane z wcześniejszą emeryturą.
Najczęstsze błędy przyszłych emerytów
Do najczęstszych problemów należą:
- przekonanie, że emerytura zostanie przyznana automatycznie,
- zbyt późne złożenie wniosku,
- brak Kontenklärung,
- niezgłoszone okresy wychowywania dzieci,
- brak dokumentów dotyczących pracy w Polsce,
- błędne przekonanie, że „rok pracy w Niemczech wystarczy”,
- utożsamianie 35-letniej i 45-letniej Wartezeit,
- założenie, że każdy może przejść na emeryturę w wieku 63 lat,
- nieuwzględnienie trwałych potrąceń przy wcześniejszej emeryturze,
- brak sprawdzenia konsekwencji podatkowych przeprowadzki do innego kraju.
Najczęściej zadawane pytania
Czy lata pracy w Polsce liczą się do niemieckiej emerytury?
Mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia. W standardowych przypadkach objętych prawem UE Polska i Niemcy wypłacają jednak własne świadczenia za odpowiednie okresy ubezpieczenia.
Czy mogę jednocześnie pobierać emeryturę z Polski i Niemiec?
Tak. Jest to normalna sytuacja w przypadku osób objętych unijną koordynacją systemów emerytalnych.
Czy rok pracy w Niemczech wystarczy?
Sam rok nie oznacza automatycznego prawa do emerytury. Należy uwzględnić m.in. pięcioletnią Wartezeit oraz możliwość sumowania okresów ubezpieczenia z innych państw UE.
Czy mogę mieszkać w Polsce i otrzymywać niemiecką emeryturę?
W większości standardowych przypadków tak. Szczególną uwagę powinny jednak zachować osoby objęte umową polsko-niemiecką z 1975 roku.
Czy emerytura może wpływać na podatek?
Tak. Niemiecka emerytura podlega zasadom podatkowym, ale samo otrzymywanie emerytury nie oznacza automatycznie obowiązku zapłaty podatku.
Czy mogę pracować po przejściu na emeryturę?
Tak. Można łączyć emeryturę z dalszą aktywnością zawodową.
Czy emerytura jest przyznawana automatycznie?
Nie. Trzeba złożyć wniosek.
Czy niemiecka emerytura jest dziedziczona?
Nie w takim znaczeniu jak majątek. Po śmierci ubezpieczonego lub emeryta członkowie rodziny mogą jednak w określonych przypadkach uzyskać rentę rodzinną.
Czy mogę otrzymywać emeryturę na polskie konto?
Tak. Deutsche Rentenversicherung może wypłacać niemiecką emeryturę również na rachunek prowadzony w Polsce.
Czy niemiecka emerytura jest waloryzowana?
Tak. Wartość świadczeń jest regularnie dostosowywana m.in. poprzez zmianę aktualnej wartości punktu emerytalnego.
Podsumowanie
Dla większości Polaków pracujących współcześnie w Niemczech najważniejsza jest zasada unijnej koordynacji systemów emerytalnych: okresy ubezpieczenia z różnych państw mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia, ale każde państwo zasadniczo odpowiada za własną część emerytury.
Do zwykłej niemieckiej emerytury potrzebna jest zasadniczo pięcioletnia Wartezeit, przy czym w określonych przypadkach można uwzględnić okresy ubezpieczenia z innych państw UE. Zasady dotyczące 12 miesięcy ubezpieczenia w Niemczech nie powinny być mylone z pięcioletnim minimalnym okresem.
Wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od zgromadzonych punktów emerytalnych. Znaczenie mają zarobki, długość ubezpieczenia, okresy wychowywania dzieci i opieki oraz moment rozpoczęcia pobierania emerytury.
Osoby posiadające 35 lub 45 lat odpowiednich okresów ubezpieczenia mogą mieć możliwość wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale zasady obu świadczeń są zupełnie inne.
Warto również pamiętać, że niemiecka emerytura nie jest przyznawana automatycznie. Przed jej rozpoczęciem należy sprawdzić historię ubezpieczenia, uzupełnić brakujące okresy i z odpowiednim wyprzedzeniem złożyć wniosek.
W przypadku osób, które pracowały w Polsce i Niemczech, posiadają status Spätaussiedler, podlegają umowie z 1975 roku albo planują przeprowadzkę do Polski po przejściu na emeryturę, sytuacja może być bardziej skomplikowana. W takich przypadkach warto skorzystać z bezpłatnego doradztwa Deutsche Rentenversicherung.
