Przy przeprowadzce lub rozpoczęciu pracy w Niemczech trzeba ustalić, któremu systemowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegacie. Większość pracowników należy do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego (gesetzliche Krankenversicherung, GKV). Prywatne ubezpieczenie zdrowotne (private Krankenversicherung, PKV) jest dostępne w określonych sytuacjach. Sam polski paszport lub meldunek nie rozstrzygają, w którym kraju należy odprowadzać składki.

Ustawowe i prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech – czym się różnią?

Różnice dotyczą przede wszystkim sposobu ustalania składki, zakresu świadczeń i zasad ubezpieczenia członków rodziny. W praktyce wygląda to tak:

• GKV (gesetzliche Krankenversicherung) – ustawowe ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech: składki zależą od dochodów uwzględnianych w danym rodzaju członkostwa. Podstawowy zakres świadczeń wynika z przepisów, a kasy różnią się m.in. składką dodatkową i dodatkowymi usługami.
• PKV (private Krankenversicherung) – prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech: składka zależy od taryfy, wieku przy przystąpieniu i oceny ryzyka. Każdy członek rodziny zwykle potrzebuje własnej ochrony. Zakres i zasady zwrotu kosztów określa umowa.

Przejście na prywatne ubezpieczenie zdrowotne jest decyzją na lata. Sprawdźcie koszt dla całej rodziny, udział własny, świadczenia przy dłuższej chorobie i przewidywane wydatki na emeryturze. Powrót z PKV do ustawowego ubezpieczenia nie jest swobodną zmianą taryfy: trzeba ponownie znaleźć się w sytuacji powodującej obowiązek ubezpieczenia w GKV, np. podjąć odpowiednio wynagradzaną pracę albo – przy spełnieniu warunków – pobierać Arbeitslosengeld. Po ukończeniu 55 lat powrót jest szczególnie trudny, ponieważ przy spełnieniu ustawowych warunków dotyczących wcześniejszego ubezpieczenia i aktywności zawodowej obowiązek przystąpienia do GKV może już nie powstać mimo zmiany sytuacji zawodowej.

Dla kogo prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech może mieć sens?

Prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech może być interesujące przede wszystkim dla osób, które mogą legalnie wybrać system prywatny i mają stabilne dochody, np. części samozatrudnionych, urzędników państwowych oraz pracowników zarabiających powyżej progu obowiązkowego ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech. Przy ocenie nie patrzcie wyłącznie na dzisiejszą składkę. Znaczenie mają wiek, stan zdrowia, zakres świadczeń, udział własny, planowana liczba dzieci oraz to, ile polisa może kosztować za kilkanaście lub kilkadziesiąt lat.

Kiedy prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech może się nie opłacać?

Prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech bywa mniej korzystne dla osób planujących większą rodzinę, ponieważ małżonek i dzieci nie są automatycznie bezpłatnie współubezpieczeni tak jak w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech. Ostrożność jest wskazana również przy niestabilnych dochodach, chorobach przewlekłych, wyższym wieku przy przystępowaniu oraz wtedy, gdy zależy Wam na łatwej możliwości powrotu do systemu ustawowego. W prywatnym ubezpieczeniu składka nie zależy bezpośrednio od bieżących dochodów, dlatego ich spadek nie oznacza automatycznie niższej składki. Z wiekiem i wraz ze wzrostem kosztów leczenia składki mogą być podnoszone, a choroby istniejące już przy zawieraniu umowy mogą skutkować wyższą składką lub dodatkowymi warunkami. Trzeba też pamiętać, że powrót z prywatnego do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego nie zawsze jest możliwy, a po ukończeniu 55 lat jest w wielu sytuacjach szczególnie utrudniony. Ta decyzja powinna być oceniana długoterminowo, a nie tylko na podstawie bieżącej miesięcznej składki.

Jak przejść z prywatnego na ustawowe ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech?

Nie można przejść z prywatnego do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech wyłącznie dlatego, że chcecie zmienić system. Musi zmienić się Wasza sytuacja w taki sposób, że zgodnie z przepisami ponownie powstaje obowiązek ustawowego ubezpieczenia.

Najczęściej dzieje się tak, gdy:

• jako pracownik macie regularne wynagrodzenie brutto nieprzekraczające ogólnego progu 77 400 euro rocznie – przy jednoczesnym przekroczeniu limitu Minijob wynoszącego w 2026 roku 603 euro miesięcznie. Taka sytuacja może powstać np. po zmianie pracy albo zmniejszeniu wymiaru etatu;
• kończycie główną działalność na własny rachunek i podejmujecie zatrudnienie, które podlega obowiązkowemu ustawowemu ubezpieczeniu według powyższych zasad;
• zaczynacie pobierać Arbeitslosengeld – co do zasady powoduje to obowiązek ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego. W określonych przypadkach osoba wcześniej prywatnie ubezpieczona może jednak wystąpić o zwolnienie z tego obowiązku.

Dla pracowników objętych szczególną zasadą przejściową — przede wszystkim osób, które 31 grudnia 2002 r. były już prywatnie ubezpieczone — w 2026 r. obowiązuje niższy próg 69 750 euro rocznie. Po ukończeniu 55 lat powrót do ustawowego ubezpieczenia może być natomiast wykluczony, jeżeli spełnione są dodatkowe warunki dotyczące wcześniejszego ubezpieczenia i okresów zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia albo głównej działalności na własny rachunek.

Jeżeli jedna z takich zmian rzeczywiście powoduje obowiązek ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech, możecie wybrać ustawową kasę chorych. Najpierw uzyskajcie potwierdzenie obowiązkowego członkostwa, a dopiero potem wypowiedzcie prywatną polisę. Po powstaniu obowiązku ustawowego ubezpieczenia przysługuje szczególne prawo wypowiedzenia prywatnej polisy ze skutkiem na początek obowiązkowego członkostwa.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech w 2026 roku

Pracownik i pracodawca dzielą po połowie zarówno składkę podstawową, jak i dodatkową od wynagrodzenia. Osobno dochodzi składka na ubezpieczenie pielęgnacyjne (Pflegeversicherung). W 2026 r. jej podstawowa stawka wynosi 3,6%. Co do zasady osoby bezdzietne po ukończeniu 23 lat płacą dodatkowo 0,6 punktu procentowego, czyli łącznie 4,2%; przepisy przewidują jednak wyjątki. Rodzice z co najmniej dwojgiem dzieci poniżej 25 lat mogą korzystać z obniżek. W Saksonii podział składki między pracownika i pracodawcę jest inny niż w pozostałych landach. Próg 77 400 euro nie jest tym samym co limit podstawy składki. Dla pracowników objętych szczególną zasadą przejściową, o której piszemy wyżej, próg wynosi w 2026 r. 69 750 euro rocznie.

Przykład: przy pensji 3000 euro brutto i przykładowej składce dodatkowej 2,9% część zdrowotna pracownika wynosi 262,50 euro miesięcznie: 3000 × (14,6% + 2,9%) ÷ 2. W rzeczywistości trzeba wstawić składkę dodatkową własnej kasy chorych. To przykład rachunkowy, bez składki pielęgnacyjnej i podatków.

Jak zapisać się do kasy chorych w Niemczech?

Procedura zależy od podstawy ubezpieczenia, ale w większości przypadków warto przejść przez kilka podstawowych kroków:

1. Sprawdźcie, jaki tytuł ubezpieczenia Was obejmuje: zatrudnienie, rodzina, studia, świadczenie z urzędu czy członkostwo dobrowolne.
2. Wybierzcie dostępną kasę i złóżcie wniosek. Przygotujcie dokument tożsamości, dane zamieszkania, informacje o pracy i wcześniejszym ubezpieczeniu.
3. Przekażcie pracodawcy nazwę wybranej kasy oraz uzupełnijcie dokumenty wymagane w Waszej sytuacji.
4. Potwierdźcie datę początku ochrony. Nie czekajcie z wyjaśnieniem statusu do pierwszej wizyty u lekarza.

Lista dokumentów zależy od sytuacji; niemieckie konto bankowe nie jest uniwersalnym warunkiem samego prawa do ubezpieczenia. Przy składkach pobieranych poleceniem zapłaty kasa poprosi o odpowiednie dane płatnicze.

Bezpłatne ubezpieczenie rodzinne w Niemczech

W ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech pod określonymi warunkami można objąć ochroną małżonka, zarejestrowanego partnera i dzieci. Partner w nieformalnym związku nie uzyskuje tego prawa wyłącznie przez wspólne zamieszkanie.

W 2026 r. ogólny limit regularnego miesięcznego dochodu uwzględnianego przy ubezpieczeniu rodzinnym wynosi 565 euro. Przy kwalifikującym się Minijob stosowany jest limit 603 euro. Ocena obejmuje odpowiednie źródła dochodu, a nie tylko jedną wypłatę. Główna działalność na własny rachunek i inne tytuły ubezpieczenia mogą wykluczać wspólną ochronę.

Dzieci są co do zasady objęte ochroną do 18 lat, a pod dodatkowymi warunkami do 23 lub 25 lat; przy niepełnosprawności możliwe są wyjątki. Gdy drugi rodzic jest ubezpieczony prywatnie, znaczenie mogą mieć jego dochody i relacja do dochodu rodzica w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech. Poproście kasę o ocenę zamiast zakładać automatyczne przyjęcie dziecka.

Polskie tłumaczenie wniosku o ubezpieczenie rodzinne w Niemczech

Poniżej możecie pobrać przykładowy wniosek o ubezpieczenie rodzinne w Niemczech oraz jego polskie tłumaczenie przygotowane przez redakcję Dojczland.info. Polskie tłumaczenie ułatwia zrozumienie pól formularza; przed złożeniem wniosku sprawdźcie, czy Wasza kasa chorych nie udostępnia nowszej wersji własnego formularza.

• Niemiecki formularz AOK o ubezpieczenie rodzinne
• Polskie tłumaczenie formularza AOK o ubezpieczenie rodzinne – przygotowane przez redakcję Dojczland.info
• NFZ – praca w państwach UE/EFTA i właściwy system ubezpieczenia
• Minijob-Zentrale – krótkoterminowe zatrudnienie

Co z ubezpieczeniem zdrowotnym w Niemczech, jeśli nie mam pracy?

Brak dochodu nie oznacza automatycznie zerowej składki. Jeżeli jesteście dobrowolnie ubezpieczeni w ustawowej kasie chorych i nie macie własnego dochodu albo zarabiacie mniej niż ustawowe minimum, kasa nie oblicza składki od faktycznych 0 euro. Stosuje tzw. minimalną podstawę wymiaru składki, czyli kwotę, którą przyjmuje do obliczeń tak, jakby stanowiła Wasz miesięczny dochód. W 2026 r. ta podstawa wynosi 1318,33 euro miesięcznie. Oznacza to, że nawet osoba bez pracy i bez własnych dochodów może zapłacić składkę obliczoną właśnie od 1318,33 euro. Przy stawce 14% bez prawa do Krankengeld i przykładowej średniej składce dodatkowej 2,9% sama część zdrowotna wynosi około 222,80 euro miesięcznie. Do tego dochodzi składka na ubezpieczenie pielęgnacyjne. Faktyczna kwota zależy od składki dodatkowej wybranej kasy.

Po utracie pracy nie zakładajcie, że urząd automatycznie przejmie składki od drugiego miesiąca. Zależy to m.in. od prawa do świadczenia, wcześniejszego ubezpieczenia i ewentualnego zawieszenia wypłat. Skontaktujcie się z kasą oraz Agentur für Arbeit lub Jobcenter i potwierdźcie ciągłość ochrony. Osoby wcześniej ubezpieczone prywatnie mogą podlegać innym zasadom.

Przyjechałam do męża w Niemczech – jak się ubezpieczyć?

Jeżeli przeprowadzacie się z Polski do małżonka mieszkającego w Niemczech, najpierw sprawdźcie, w jakim systemie jest on ubezpieczony. Jeśli ma ustawowe ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech, małżonek bez własnego obowiązkowego ubezpieczenia może w wielu przypadkach zostać objęty bezpłatnym ubezpieczeniem rodzinnym. Warunkiem jest m.in. miejsce zamieszkania lub zwykły pobyt w Niemczech oraz dochód nieprzekraczający obowiązującego limitu. Kasa sprawdzi także, czy nie macie innego tytułu do ubezpieczenia.

Do wniosku mogą być potrzebne dokumenty potwierdzające małżeństwo, adres i dochody. Przy polskim akcie małżeństwa zapytajcie kasę, czy wystarczy dokument wielojęzyczny lub unijny formularz pomocniczy, zanim zamówicie tłumaczenie. Jeśli małżonek jest ubezpieczony prywatnie, bezpłatna Familienversicherung w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech nie działa w ten sam sposób i trzeba ustalić własny tytuł ubezpieczenia.

Czy możliwe jest leczenie w Niemczech bez ubezpieczenia zdrowotnego?

W Niemczech obowiązuje powszechny obowiązek posiadania ubezpieczenia zdrowotnego. Brak aktywnej karty ubezpieczenia nie oznacza, że w nagłym przypadku lekarz odmówi pomocy, ale koszty leczenia mogą zostać naliczone bezpośrednio pacjentowi. Dlatego nie warto pozostawać bez wyjaśnionego statusu ubezpieczeniowego.

Jeżeli nie wiecie, gdzie powinniście być ubezpieczeni, skontaktujcie się z ostatnią niemiecką kasą chorych albo – jeśli wcześniej byliście prywatnie ubezpieczeni – z prywatnym ubezpieczycielem. Przy przeprowadzce z Polski trzeba dodatkowo ustalić, który kraj jest właściwy zgodnie z unijnymi zasadami koordynacji. W nagłym zagrożeniu zdrowia najpierw szukajcie pomocy medycznej, a formalności wyjaśniajcie równolegle.

Jakie są konsekwencje braku ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech?

Brak ubezpieczenia nie sprawia, że obowiązek składkowy po prostu znika. Jeżeli powinniście być ubezpieczeni, po ponownym zgłoszeniu mogą powstać zaległe składki za wcześniejszy okres. Przy ustawowym ubezpieczeniu kasa może dochodzić zaległości i naliczać dodatkowe opłaty. Przy dłuższych zaległościach zakres świadczeń może zostać ograniczony przede wszystkim do leczenia ostrych chorób i bólu, ciąży oraz macierzyństwa, dopóki sytuacja nie zostanie uregulowana.

Jeśli wcześniej byliście prywatnie ubezpieczeni, powrót do ochrony również może wiązać się z dodatkowymi kosztami za okres bez ubezpieczenia. Dlatego problem najlepiej wyjaśnić jak najszybciej z właściwą kasą lub ubezpieczycielem i zapytać o możliwość rozłożenia zaległości na raty zamiast czekać do momentu, gdy potrzebne będzie leczenie.

W jaki sposób bezrobotni w Niemczech są objęci ubezpieczeniem zdrowotnym?

Osoby pobierające Arbeitslosengeld są co do zasady objęte obowiązkowym ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym, a składki opłaca Agentur für Arbeit. Przy Grundsicherungsgeld, czyli świadczeniu Jobcenter, które od 1 lipca 2026 roku zastąpiło Bürgergeld, składki do ustawowej kasy chorych opłaca zwykle Jobcenter. Jeśli nie pobieracie żadnego z tych świadczeń, trzeba sprawdzić możliwość bezpłatnego ubezpieczenia rodzinnego albo dalszego członkostwa dobrowolnego w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech.

Samo zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna nie oznacza w każdej sytuacji, że urząd przejął już składki. Jeśli decyzja o świadczeniu jeszcze nie zapadła albo występuje okres bez wypłaty, potwierdźcie status bezpośrednio w kasie chorych.

Kto płaci ubezpieczenie zdrowotne przy Arbeitslosengeld?

Jeżeli macie prawo do Arbeitslosengeld i jesteście objęci ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym w Niemczech, składki na ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne opłaca Agentur für Arbeit. Nie musicie przekazywać ich samodzielnie z wypłaconego zasiłku.

Kto płaci ubezpieczenie zdrowotne przy Grundsicherungsgeld?

Przy Grundsicherungsgeld osoby ustawowo ubezpieczone mają składki opłacane przez Jobcenter. Jeżeli przed otrzymaniem świadczenia byliście prywatnie ubezpieczeni, zasady są inne: zazwyczaj pozostajecie przy prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech, a Jobcenter wypłaca dopłatę do składki w ustawowo określonym zakresie.

Co z ubezpieczeniem zdrowotnym podczas Sperrzeit?

Sperrzeit to okres, w którym Agentur für Arbeit czasowo nie wypłaca Arbeitslosengeld, np. po rozwiązaniu umowy o pracę z własnej inicjatywy bez uznanego ważnego powodu. Mimo braku wypłaty zasiłku ochrona zdrowotna może nadal istnieć. Bundesagentur für Arbeit wskazuje, że przy Sperrzeit ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne obowiązuje od początku okresu zawieszenia, najwcześniej od początku bezrobocia. W praktyce warto jednak od razu potwierdzić status w swojej kasie chorych, zwłaszcza jeśli między końcem zatrudnienia a rejestracją w urzędzie powstała przerwa.

Jak wygląda sytuacja osób ubezpieczonych prywatnie w Niemczech, które straciły pracę?

Utrata pracy może zmienić status osoby prywatnie ubezpieczonej. Przy pobieraniu Arbeitslosengeld często powstaje obowiązek ubezpieczenia w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech, ale istnieją wyjątki. Osoba, która przed bezrobociem przez ostatnie pięć lat nie była ustawowo ubezpieczona i nadal chce pozostać przy prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech, może w określonych warunkach wystąpić o zwolnienie z obowiązku przystąpienia do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech. Taki wniosek o zwolnienie z obowiązku przystąpienia do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech trzeba złożyć do ustawowej kasy chorych w ciągu 3 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczenia. Zwolnienie jest co do zasady nieodwołalne dla danego przypadku, dlatego decyzja o pozostaniu przy prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech może mieć długofalowe skutki.

Jeżeli nie powstaje obowiązek ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech, Agentur für Arbeit może przejąć składki do prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego i pielęgnacyjnego tylko do określonego limitu. Przy Grundsicherungsgeld osoby wcześniej prywatnie ubezpieczone co do zasady pozostają przy prywatnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech, a Jobcenter wypłaca dopłatę do składki. Szczególnie po 55. roku życia powrót do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech może być bardzo ograniczony.

Jak długo po zakończeniu pracy w Niemczech obowiązuje ubezpieczenie zdrowotne?

Po zakończeniu obowiązkowego członkostwa w ustawowej kasie chorych może działać tzw. nachgehender Leistungsanspruch, czyli prawo do świadczeń jeszcze maksymalnie przez miesiąc, jeśli nie podejmujecie w tym czasie pracy i nie powstaje inny tytuł ubezpieczenia. Bezpłatne ubezpieczenie rodzinne ma pierwszeństwo przed tym rozwiązaniem.

Nie należy jednak traktować tego miesiąca jako uniwersalnego „darmowego ubezpieczenia po pracy”. W wielu przypadkach członkostwo przechodzi następnie automatycznie w dobrowolne ubezpieczenie, które wiąże się ze składkami. Dlatego po zakończeniu zatrudnienia od razu poinformujcie kasę, czy zaczynacie nową pracę, pobieracie świadczenie, możecie wejść do ubezpieczenia rodzinnego albo musicie kontynuować ubezpieczenie samodzielnie.

Studia i ubezpieczenie zdrowotne w Niemczech

Przy studiach w Niemczech ustalcie, czy nadal wystarcza uprawnienie wynikające z polskiego ubezpieczenia, czy potrzebna jest niemiecka ochrona. EKUZ, czyli Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, może mieć zastosowanie w określonych sytuacjach, ale nie jest uniwersalnym rozwiązaniem po podjęciu pracy.

Studencka taryfa w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech zasadniczo kończy się z końcem semestru, w którym kończycie 30 lat; możliwe są wyjątki. Dawny limit 14 semestrów nie jest już ogólną regułą. W 2026 roku podstawowa miesięczna składka zdrowotna dla studentów wynosi 87,38 euro plus indywidualna składka dodatkowa wybranej kasy. Do tego dochodzi składka na ubezpieczenie pielęgnacyjne, której wysokość zależy m.in. od wieku i sytuacji rodzinnej.

Praca w Niemczech a NFZ, EKUZ i formularz S1

NFZ to Narodowy Fundusz Zdrowia, a S1 jest dokumentem potwierdzającym prawo do leczenia w kraju zamieszkania na koszt właściwej instytucji zagranicznej. Zwykle właściwy jest system kraju wykonywania pracy, ale oddelegowanie i praca w kilku państwach mogą zmieniać tę zasadę. Przy mieszkaniu w Polsce i pracy w Niemczech dokument S1 może pozwalać korzystać z leczenia w kraju zamieszkania na koszt właściwego systemu. Dotyczyć może to również członków rodziny mieszkających w Polsce, jeżeli spełniają warunki objęcia ochroną zgodnie z unijnymi zasadami koordynacji; w praktyce zakres i wymagane dokumenty trzeba potwierdzić w niemieckiej kasie chorych oraz w NFZ. EKUZ służy natomiast potrzebnemu leczeniu podczas pobytu czasowego, na zasadach danego państwa; nie zastępuje każdej formalności przy przeprowadzce.

Przed zmianą kraju pracy lub zamieszkania potwierdźcie swoją sytuację z właściwą kasą, NFZ albo ZUS. Nie rezygnujcie z dotychczasowej ochrony wyłącznie na podstawie nowego meldunku.

Praca sezonowa w Niemczech a ubezpieczenie zdrowotne

Przy pracy sezonowej nie decyduje sama długość umowy, lecz to, któremu ustawodawstwu ubezpieczeniowemu podlega pracownik. Jeśli podpisujecie umowę bezpośrednio z niemieckim pracodawcą i zatrudnienie podlega składkom, co do zasady od początku obejmuje Was niemiecki system, a zgłoszenia dokonuje pracodawca. Krótki okres pracy nie oznacza automatycznie, że wystarczy polska karta EKUZ.

Wyjątkiem może być zatrudnienie zakwalifikowane jako kurzfristige Beschäftigung, czyli krótkoterminowa praca zwolniona ze składek społecznych. Taka umowa sama w sobie nie daje członkostwa w niemieckiej kasie chorych. Pracodawca powinien ustalić, czy pracownik ma inną ochronę zdrowotną, a pracownik musi zadbać o ważne ubezpieczenie na cały okres pobytu. Zwolnienie ze składek nie oznacza więc, że można pozostać bez ubezpieczenia.

Inaczej może być przy czasowym oddelegowaniu z Polski. Jeżeli ZUS wydał ważne zaświadczenie A1, polskie przepisy ubezpieczeniowe mogą nadal mieć zastosowanie. Wtedy EKUZ potwierdza prawo do leczenia niezbędnego podczas pobytu czasowego, na zasadach obowiązujących osoby ubezpieczone w Niemczech. Karta nie pokrywa jednak każdego kosztu, nie służy planowanemu leczeniu i nie zastępuje ubezpieczenia turystycznego, na przykład w zakresie transportu medycznego do Polski.

Przy pracy równocześnie w kilku państwach właściwego systemu nie wybiera się samodzielnie — ustala go odpowiednia instytucja, w Polsce ZUS. Przed wyjazdem poproście więc pracodawcę o pisemną informację, gdzie zostaniecie zgłoszeni. Jeśli pozostajecie w polskim systemie, zabierzcie A1 i EKUZ; jeżeli podlegacie ubezpieczeniu niemieckiemu, dopilnujcie zgłoszenia do wybranej kasy chorych.

Jak zakończyć niemieckie ubezpieczenie zdrowotne przy powrocie do Polski?

Jeżeli na stałe wyprowadzacie się z Niemiec do Polski i jednocześnie kończy się Wasz niemiecki tytuł do ubezpieczenia — np. zatrudnienie lub działalność podlegająca niemieckim składkom — poinformujcie kasę chorych o planowanym wyjeździe i poproście o potwierdzenie daty zakończenia członkostwa. Przy trwałym wyjeździe kasa może wymagać dokumentów potwierdzających zmianę miejsca zamieszkania, np. niemieckiego zaświadczenia o wymeldowaniu, potwierdzenia zameldowania w Polsce, umowy o pracę w Polsce albo innego dokumentu pokazującego, że od danej daty właściwy będzie polski system.

Nie zakładajcie jednak, że samo wymeldowanie z Niemiec zawsze automatycznie kończy niemieckie ubezpieczenie. Jeśli nadal pracujecie w Niemczech, jesteście pracownikami transgranicznymi, pobieracie niemieckie świadczenie albo znajdujecie się w innej sytuacji objętej unijną koordynacją zabezpieczenia społecznego, Niemcy mogą nadal pozostać krajem właściwym dla ubezpieczenia. W takim przypadku mogą mieć zastosowanie m.in. formularz S1 albo inne zasady transgraniczne.

Osoby ubezpieczone dobrowolnie powinny dodatkowo sprawdzić, czy kasa wymaga formalnego wypowiedzenia. Najbezpieczniej jest przed wyjazdem przekazać kasie datę przeprowadzki, wskazać Polskę jako nowe państwo zamieszkania i poprosić pisemnie o informację, jakie dokumenty są potrzebne oraz od jakiego dnia niemieckie członkostwo zostanie zakończone. Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której po wyjeździe nadal naliczane są składki.

Jak zmienić ustawową kasę chorych w Niemczech?

Zmiana ustawowej kasy chorych w Niemczech jest dziś stosunkowo prosta. W większości przypadków nie trzeba samodzielnie wypowiadać członkostwa w starej kasie.

1. Wybierzcie nową kasę chorych. Porównajcie przede wszystkim wysokość składki dodatkowej, dodatkowe świadczenia, programy bonusowe i sposób obsługi.
2. Złóżcie wniosek o członkostwo w nowej kasie. Zazwyczaj można zrobić to online albo przez formularz kasy.
3. Nowa kasa poinformuje dotychczasową kasę o zmianie. Od 2021 r. przy zwykłej zmianie nie trzeba osobno wysyłać wypowiedzenia do starej kasy.
4. Poinformujcie pracodawcę o wyborze nowej kasy. Wystarczy przekazać jej nazwę; dalsze potwierdzenia są przekazywane elektronicznie.
5. Sprawdźcie datę rozpoczęcia członkostwa. Co do zasady po wyborze kasy obowiązuje 12-miesięczny okres związania, a przy zwykłej zmianie stosuje się termin dwóch pełnych miesięcy kalendarzowych.

Jeżeli kasa podwyższa składkę dodatkową, może przysługiwać szczególne prawo zmiany bez czekania na zakończenie 12-miesięcznego okresu związania. Osobne zasady mogą dotyczyć niektórych taryf specjalnych. Jeżeli natomiast nie zmieniacie jednej ustawowej kasy na inną, lecz przechodzicie do prywatnego ubezpieczenia albo wyjeżdżacie z Niemiec, trzeba osobno potwierdzić warunki zakończenia dotychczasowego ubezpieczenia i ciągłość ochrony.

Dopłaty do leczenia i zaległości składkowe

Ustawowe ubezpieczenie nie oznacza braku wszystkich dopłat. W Niemczech działa jednak roczna granica obciążenia dopłatami. Co do zasady ustawowo ubezpieczona osoba nie powinna w ciągu roku zapłacić więcej niż 2 proc. rocznych dochodów brutto przeznaczonych na utrzymanie gospodarstwa domowego. Dla osób spełniających warunki ciężkiej choroby przewlekłej granica wynosi 1 proc..

Do limitu wliczają się nie tylko dopłaty do leków, ale również m.in. ustawowe dopłaty do leczenia szpitalnego, środków leczniczych czy domowej opieki medycznej. Po osiągnięciu swojej granicy możecie złożyć w kasie chorych wniosek o zwolnienie z dalszych ustawowych dopłat do końca roku. Zachowujcie więc potwierdzenia wszystkich dopłat.

Kiedy osoba przewlekle chora może korzystać z limitu 1 proc.?

Nie wystarczy sama informacja, że choroba trwa długo. Przy obniżonym limicie obowiązują dodatkowe warunki. BMG wskazuje m.in. na leczenie tej samej poważnej choroby co najmniej raz na kwartał przez co najmniej rok oraz spełnienie jednego z dodatkowych kryteriów, np. odpowiedniego stopnia niepełnosprawności lub potrzeby opieki. Ostatecznie spełnienie warunków potwierdza kasa chorych.

Nieuregulowany status może prowadzić do zaległych składek i ograniczeń świadczeń. Nie zakładajcie, że urząd pomocy społecznej automatycznie pokryje każdy rachunek. Przy problemie z ubezpieczeniem skontaktujcie się z ostatnią kasą lub poradnią pomagającą osobom bez ochrony; w nagłym zagrożeniu zdrowia trzeba szukać pomocy medycznej.

Porównajcie oferty kas chorych w Niemczech

W formularzu wybierzcie obecną kasę, podajcie kod pocztowy, status zawodowy i wynagrodzenie zgodnie z opisem pól. Porównajcie składkę dodatkową, potrzebne świadczenia i obsługę. Najtańsza kasa nie musi być najlepsza dla każdej sytuacji rodzinnej.

Źródła:

BMG – składki w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech, BMG – osoby ubezpieczone, vdek – ubezpieczenie rodzinne, Your Europe – ubezpieczenie transgraniczne, TK – zmiana kasy chorych, TK – ubezpieczenie studentów, § 5 SGB V – obowiązek ubezpieczenia m.in. przy zatrudnieniu i bezrobociu, § 6 SGB V – wyjątki i zasady po 55. roku życia, § 8 SGB V – zwolnienie z obowiązku ustawowego ubezpieczenia w określonych przypadkach, § 19 SGB V – świadczenia po zakończeniu członkostwa, Bundesagentur für Arbeit – Arbeitslosengeld i ubezpieczenie, BMG – przejście między ustawowym a prywatnym ubezpieczeniem zdrowotnym w Niemczech, Bundesagentur für Arbeit – ubezpieczenie podczas bezrobocia i Sperrzeit, Verbraucherzentrale – minimalna podstawa składki przy dobrowolnym ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym w Niemczech, Verbraucherzentrale – brak ubezpieczenia i zaległości składkowe, BMG – składki na ubezpieczenie pielęgnacyjne.