Przyszłe mamy w Niemczech mogą liczyć na dodatkowe wsparcie w okresie ciąży i po porodzie. Warto jednak wiedzieć, jak o nie zawnioskować, kto ma do niego prawo i od czego zależy jego wysokość.
Mutterschaftsgeld – co to jest?
Jeśli jesteś w ciąży i pracujesz w Niemczech, możesz otrzymać Mutterschaftsgeld, czyli zasiłek macierzyński. To świadczenie, które zastępuje wynagrodzenie w okresie, gdy ze względu na ciążę i poród nie możesz pracować.
Kiedy przysługuje Mutterschaftsgeld?
Okres wypłaty obejmuje:
- 6 tygodni przed terminem porodu (możesz pracować, jeśli chcesz)
- 8 tygodni po porodzie (zakaz pracy – obowiązkowy, niem. zwingendes Beschäftigungsverbot)
Ten czas wydłuża się do 12 tygodni po porodzie, jeżeli:
- urodzisz bliźniaki / trojaczki
- poród będzie przedwczesny
- dziecko urodzi się z niepełnosprawnością (na wniosek)
W przypadku poronienia po 12 tygodniu ciąży, kobieta objęta jest ochroną przed zwolnieniem.
Mutterschaftsgeld – ile wynosi?
Wysokość Mutterschaftsgeld różni się w zależności od sytuacji. Poniżej szczegółowe zestawienie możliwych scenariuszy:
| Grupa osób | Ile wynosi Mutterschaftsgeld | Uwagi / dopłaty |
|---|---|---|
| Pracownice (w tym uczennice i zatrudnione na Minijob) | 100% wynagrodzenia netto | Kasa chorych wypłaca do 13 € dziennie, a pracodawca dopłaca różnicę do pełnego wynagrodzenia netto. |
| Osoby prowadzące działalność gospodarczą | 70% dochodu podlegającego składkom | Mutterschaftsgeld jest wypłacany w wysokości zasiłku chorobowego (Krankengeld). |
| Kobiety na urlopie rodzicielskim (Elternzeit) | Do 13 € dziennie | Kasa chorych wypłaca maksymalnie 13 € dziennie, pracodawca nie wypłaca dopłaty w czasie nakładania się Elternzeit i nowego okresu ochronnego. |
| Kobiety otrzymujące zasiłek dla bezrobotnych (Arbeitslosengeld I) | Wysokość zasiłku dla bezrobotnych | Mutterschaftsgeld odpowiada kwocie Arbeitslosengeld I; przy pracy dodatkowej (Nebenjob) możliwa jest dodatkowa wypłata do 13 € dziennie z kasy chorych. |
| Beneficjentki Bürgergeld | Brak Mutterschaftsgeld | Bürgergeld zwiększa się od 13. tygodnia ciąży; możliwy jest również dodatek na pierwsze potrzeby w związku z ciążą i porodem. |
| Osoby na ubezpieczeniu rodzinnym z drobnym zatrudnieniem (Minijob bez prawa do Krankengeld) | Jednorazowo do 210 € | Zasiłek wypłacany jest przez Federalny Urząd ds. Zabezpieczenia Społecznego (Bundesamt für Soziale Sicherung – BAS). |
| Kobiety z prywatnym ubezpieczeniem zdrowotnym | Jednorazowo do 210 € | Zasiłek wypłacany jest przez Bundesamt für Soziale Sicherung (BAS); brak regularnego Mutterschaftsgeld z kasy chorych. |
Przykład: Pracownica zarabiała 2750 euro brutto w ciągu ostatnich trzech miesięcy przed urlopem macierzyńskim. Po potrąceniach otrzymuje 1776 euro netto. Miesięczne wynagrodzenie netto za ostatnie trzy miesiące przeliczane jest na dzień kalendarzowy i wynosi 59,20 euro: (1776 euro x 3) / 90 = 59,20 euro. W czasie urlopu macierzyńskiego pracownica otrzymuje 59,20 euro dziennie, czyli 13 euro z ubezpieczenia zdrowotnego jako zasiłek macierzyński i 46,20 euro od pracodawcy w formie dotacji.
Mutterschaftsgeld krok po kroku – wniosek o Mutterschaftsgeld
- Uzyskaj zaświadczenie lekarskie: Poproś lekarza lub położną o „zaświadczenie o przewidywanym terminie porodu” („Bescheinigung über den mutmaßlichen Entbindungstermin”). Dokument ten może zostać wystawiony najwcześniej 7 tygodni przed planowaną datą porodu.
- Złóż wniosek we właściwej instytucji: Kobiety ubezpieczone ustawowo: składają wniosek w swojej kasie chorych (np. AOK, Barmer, Knappschaft) przy użyciu formularza dostępnego w danej kasie (najczęściej online). Kobiety ubezpieczone rodzinnie lub prywatnie: składają wniosek bezpośrednio do Federalnego Urzędu ds. Zabezpieczenia Społecznego (BAS) – do pobrania TUTAJ. Polskie tłumaczenie od Dojczland.info do pobrania TUTAJ (służy jako pomoc w tłumaczeniu – należy wysłać wniosek ze strony BAS w języku niemieckim!).
- Prześlij wymagane dokumenty: Do wniosku dołącz zaświadczenie lekarskie i wyślij całość — najlepiej online (szybciej) lub pocztą.
- Po porodzie: Gdy dziecko się urodzi, należy zgłosić jego narodziny w ciągu jednego tygodnia w odpowiednim urzędzie stanu cywilnego (Standesamt). Urząd wystawia akt urodzenia, do czego potrzebne jest zaświadczenie o urodzeniu. Jeśli dziecko przyszło na świat w szpitalu, domu narodzin lub klinice położniczej, to placówka zazwyczaj sama zajmuje się zgłoszeniem narodzin do urzędu i uzyskaniem aktu urodzenia. Jeśli dziecko przyszło na świat w domu, to zaświadczenie o urodzeniu wystawia położna, który to dokument należy przedłożyć w urzędzie stanu cywilnego, aby otrzymać akt urodzenia. Akt urodzenia dziecka należy przesłać do kasy chorych lub do BAS, aby otrzymać świadczenie za okres po porodzie.
Czy zasiłek macierzyński w Niemczech jest opodatkowany?
Zasiłek macierzyński jest w Niemczech zasadniczo wolny od podatku dochodowego, jednak bezpośrednio wpływa na stawki podatkowe. Mowa tutaj o tzw. Progressionsvorbehalt – przy rozliczeniu rocznym podnosi stawkę podatku.
Wydłużenie przyjmowania zasiłku wychowawczego może w pewnym stopniu złagodzić ten efekt. Osoby pobierające zasiłek macierzyński nie ponoszą także opłat w ramach składek ustawowego ubezpieczenia emerytalnego oraz zdrowotnego i od utraty pracy, o ile nie posiadają innych dochodów podlegających składkom.
Jak wygląda rozliczenie Mutterschaftsgeld i Elterngeld?
Mutterschaftsgeld (w okresie ochronnym) oraz Elterngeld (po nim) to świadczenia zastępujące wynagrodzenie, które nie są wypłacane równolegle, lecz są ze sobą rozliczane: Mutterschaftsgeld ma pierwszeństwo i jest zaliczane na poczet Elterngeld. W praktyce okres pobierania Mutterschaftsgeld jest traktowany jak miesiące pobierania podstawowego Elterngeld (Basiselterngeld), przez co zmniejsza się liczba miesięcy Elterngeld do wykorzystania, ale świadczenie nie przepada – w razie potrzeby może zostać wyrównane/uzupełnione.
Urząd ds. Elterngeld rozlicza to co do dnia, aby upewnić się, że wysokość świadczenia nie przekracza kwoty Mutterschaftsgeld i że zostanie otrzymana przysługującą część Elterngeld.
- Miesiące poprzedzające: Miesiące, w których pobierany jest Mutterschaftsgeld (okres Mutterschutz), liczą się jako miesiące wykorzystanego Elterngeld.
- Jednoczesny pobór świadczeń: Nie można otrzymać jednocześnie pełnego Mutterschaftsgeld i pełnego Elterngeld. Mutterschaftsgeld jest zaliczane na poczet Elterngeld.
- Dopłata: Jeśli przysługujące Elterngeld jest wyższe niż Mutterschaftsgeld, urząd wypłaci różnicę jako Elterngeld.
- Rozliczenie co do dnia: Urząd ds. Elterngeld oblicza za każdy miesiąc, ile Mutterschaftsgeld otrzymano i rozlicza to co do dnia z przysługującym Elterngeld.
Własna działalność gospodarcza a zasiłek macierzyński
Kobiety prowadzące działalność gospodarczą i dobrowolnie ubezpieczone w ustawowej kasie chorych z reguły nie otrzymują Mutterschaftsgeld w okresie ochronnym (niem. Mutterschutzfrist). Wyjątek dotyczy kobiet, które w swoim ubezpieczeniu wybrały wariant z zasiłkiem chorobowym (Krankengeld) — obejmuje on również prawo do Mutterschaftsgeld — lub zdecydowały się na wariant z wyższą składką. Takie ustalenia trzeba jednak zawrzeć zanim zajdzie się w ciążę, ponieważ nie można ich aktywować wstecznie.
Wiele prywatnych ubezpieczalni w ogóle nie oferuje zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego. Niektóre przewidują jedynie jednorazową wypłatę w wysokości 210 euro.
W sytuacji trudności finansowych istnieje możliwość zwrócenia się o pomoc do urzędu socjalnego, składając wniosek o wsparcie w szczególnej sytuacji życiowej (niem. Antrag auf Hilfe in besonderen Lebenslagen). Wsparcie obejmuje wyłącznie podstawowe koszty utrzymania.
Od stycznia 2019 r. wprowadzono ważną zmianę dla samozatrudnionych z dobrowolnym ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym: jeżeli w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub chorobowego nie osiągają dochodu z pracy, nie muszą już płacić minimalnych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Rozwiązanie to wprowadziła ustawa o ulgach w ubezpieczeniach zdrowotnych.
Minijob a zasiłek macierzyński
Również matki, którym nie przysługuje zasiłek macierzyński, ale są zatrudnione np. w ramach tzw. „Minijob”, podlegają okresom ochronnym zgodnie z ustawą o macierzyństwie i z reguły otrzymują dodatek od pracodawcy. Jest on potrącany z Elterngeld. W przypadku matek, ubezpieczonych przez Künstler-Sozialklasse, to właśnie KSK przejmuje rolę pracodawcy i wypłaca też dodatek, o którym wcześniej pisaliśmy, podczas okresu ochronnego. W ramach obowiązkowego ubezpieczenia w ustawowej kasie chorych te matki otrzymają też zasiłek macierzyński podczas okresów ochronnych.
