Niemiecki budżet coraz mocniej odczuje koszty zadłużenia. Według prognozy rządu federalnego wydatki na odsetki mają wzrosnąć z 41,9 mld euro w 2027 roku do 80,7 mld euro w 2030 roku. To niemal dwukrotny wzrost w ciągu zaledwie trzech lat.

Kwota 80,7 mld euro nie jest rachunkiem do zapłacenia już dziś. To prognoza na koniec dekady, która pokazuje jednak, jak szybko rosną koszty obsługi długu. Im więcej pieniędzy pochłaniają odsetki, tym mniej zostaje na transport, edukację, świadczenia czy inwestycje.

Odsetki wzrosną z 41,9 do 80,7 mld euro

W projekcie budżetu na 2027 rok zapisano 41,9 mld euro na obsługę zadłużenia. Rok później ma to być już 55,2 mld euro, w 2029 roku 68,1 mld euro, a w 2030 roku 80,7 mld euro. Do wyliczeń wliczono również odsetki związane ze specjalnym funduszem na infrastrukturę i neutralność klimatyczną.

Dla porównania: planowane na 2027 rok budżety resortów transportu oraz badań i technologii wynoszą łącznie około 48,4 mld euro. Same odsetki mają więc kosztować niewiele mniej niż oba te obszary razem.

Ponad 200 mld euro nowego długu w 2027 roku

Projekt federalnego budżetu na przyszły rok przewiduje wydatki w wysokości około 555 mld euro. Nowe zadłużenie w budżecie podstawowym ma sięgnąć prawie 119 mld euro. Po doliczeniu funduszy specjalnych łączna kwota nowych zobowiązań przekracza 200 mld euro.

Jednocześnie Niemcy muszą refinansować starsze obligacje na mniej korzystnych warunkach. Rentowność dziesięcioletnich obligacji federalnych wzrosła do około 3,4 proc., czyli poziomu niewidzianego od 2011 roku. Droższe finansowanie nie obciąża całego długu od razu, ale jego skutki narastają wraz z kolejnymi emisjami i zapadalnością starszych papierów.

Droższy dług ograniczy swobodę budżetową

Ekonomista Friedrich Heinemann z ZEW Mannheim wyliczył, że wzrost oprocentowania od ubiegłego roku może zwiększyć wydatki Niemiec na odsetki łącznie o około 58 mld euro do 2031 roku. Gdyby rentowności podniosły się o kolejny punkt procentowy, dodatkowy koszt mógłby wynieść około 71 mld euro. To symulacja, a nie oficjalna prognoza budżetowa.

Niemcy nadal mają najwyższy rating kredytowy, potwierdzony ostatnio przez agencje S&P i Scope. Wskaźnik długu publicznego wynosi około 65 proc. produktu krajowego brutto, więc kraj pozostaje daleko od sytuacji państw o największym zadłużeniu. Problemem staje się jednak malejące pole manewru: każda kolejna miliardowa kwota przeznaczona na odsetki nie może zostać wydana na inne zadania.

Projekt budżetu na 2027 rok trafił do Bundestagu i nie jest jeszcze ostatecznie uchwalony. Parlament ma zakończyć prace nad nim przed końcem roku.

Źródła: Deutscher Bundestag, Tagesschau, Deutschlandfunk

Niemieccy uczniowie uzyskali najsłabsze wyniki od początku udziału kraju w badaniu PISA. Rezultaty ogłoszone 8 września 2026 r. pokazują, że około jedna trzecia 15-latków nie osiąga podstawowego poziomu kompetencji w czytaniu i matematyce. W naukach przyrodniczych problem dotyczy mniej więcej co czwartej badanej osoby.

Co trzeci 15-latek poniżej podstawowego poziomu

Badanie PISA nie sprawdza ocen ani pamięciowego opanowania materiału. Mierzy, czy młodzi ludzie potrafią wykorzystać wiedzę w praktyce: zrozumieć dłuższy tekst, porównać ceny, odczytać informacje z wykresu lub rozwiązać problem matematyczny osadzony w codziennej sytuacji.

Niemcy uzyskały 486 punktów w naukach przyrodniczych, 465 w czytaniu i 464 w matematyce. We wszystkich trzech obszarach są to najniższe wartości od rozpoczęcia badań PISA w 2000 r. Wyniki są również słabsze niż w poprzedniej edycji z 2022 r.

Szczególnie niepokojący jest udział młodzieży, która nie osiąga drugiego poziomu kompetencji, uznawanego za podstawowy. Około jedna piąta badanych nie spełniła tego minimum w żadnym z trzech sprawdzanych obszarów. Jednocześnie tylko 3 proc. uczniów znalazło się w najwyższych grupach we wszystkich trzech dziedzinach.

Niemcy spadły do średniego poziomu OECD

Po pierwszym „szoku PISA” Niemcy poprawiały rezultaty, a następnie przez pewien czas utrzymywały je na dobrym poziomie. Od około dziesięciu lat widoczny jest jednak stały spadek. W najnowszym badaniu kraj osiągnął już tylko średni poziom państw OECD. W naukach przyrodniczych po raz pierwszy od 2006 r. wynik Niemiec nie był wyższy od tej średniej.

Badacze zaznaczają, że pogorszenie nie ogranicza się do jednej grupy uczniów ani jednego przedmiotu. Spadek widać w całym rozkładzie wyników. Podobny trend występuje w wielu państwach, lecz w Niemczech jest szczególnie wyraźny.

Rodzinne warunki coraz mocniej wpływają na edukację

Wyniki ponownie pokazują silny związek między sytuacją społeczno-ekonomiczną rodziny a osiągnięciami ucznia. W naukach przyrodniczych wysoki poziom osiągnęło około 25 proc. młodzieży z uprzywilejowanych środowisk i zaledwie 2 proc. uczniów z rodzin znajdujących się w trudniejszej sytuacji.

Kierujący niemiecką częścią badania prof. Samuel Greiff ostrzega przed sprowadzaniem problemu wyłącznie do kwestii migracji. Według analizy najważniejszym czynnikiem pozostaje status społeczno-ekonomiczny rodziny.

Badacze wskazują, gdzie potrzebne są zmiany

Zespół PISA zaleca wcześniejsze rozpoznawanie problemów, obowiązkowe wsparcie językowe już przed rozpoczęciem szkoły oraz regularne sprawdzanie postępów. Szkoły z dużą liczbą dzieci z mniej uprzywilejowanych rodzin powinny otrzymywać pomoc dopasowaną do ich rzeczywistych potrzeb.

W niemieckiej części PISA 2025 uczestniczyło około 6700 uczniów z blisko 250 szkół. Na świecie przebadano około 760 tys. 15-latków w 91 państwach i regionach.

Źródła: Zentrum für internationale Bildungsvergleichsstudien (ZIB), Technische Universität München (TUM), OECD, Tagesschau

W środę, 9 września, mają rozpocząć się negocjacje płacowe w niemieckiej branży sprzątającej. IG BAU chce podwyżki o 2 euro brutto za godzinę we wszystkich grupach zaszeregowania. Dla osób z najniższej grupy oznaczałoby to 17 euro zamiast obecnych 15. Pracodawcy odrzucili żądanie, wskazując na słabą koniunkturę i rosnące koszty.

17 euro za sprzątanie, 20,40 euro za mycie szyb i elewacji

Związek ogłosił swoje postulaty już 15 czerwca. Teraz przychodzi czas na rozmowy przy stole negocjacyjnym. IG BAU proponuje układ na 12 miesięcy. Przyjęcie żądania podniosłoby także stawkę w grupie obejmującej mycie szyb i elewacji: z 18,40 do 20,40 euro brutto za godzinę.

Ulrike Laux z zarządu IG BAU uzasadnia kwotową podwyżkę przede wszystkim sytuacją najniżej opłacanych pracowników. Związek wskazuje na obciążenie domowych budżetów wydatkami na żywność, energię i czynsz.

Pracodawcy: klienci ograniczają zlecenia

Bundesinnungsverband des Gebäudereiniger-Handwerks (BIV), reprezentujący firmy w negocjacjach, już w czerwcowej odpowiedzi zdecydowanie odrzucił te oczekiwania. Dla najniższej grupy wzrost z 15 do 17 euro oznaczałby podwyżkę o około 13,3 proc.

Szef komisji taryfowej BIV Christian Kloevekorn zwraca uwagę na ograniczanie zamówień przez klientów z przemysłu, biur i administracji oraz odkładanie inwestycji. Pracodawcy obawiają się również dalszego wzrostu pozapłacowych kosztów zatrudnienia.

Ile trzeba płacić obecnie?

Według federalnego Ministerstwa Pracy od 1 stycznia 2026 r. branżowe minimum w grupie 1, obejmującej m.in. sprzątanie wnętrz i bieżące utrzymanie czystości, wynosi 15 euro brutto za godzinę. W grupie 6, obejmującej m.in. mycie szyb i elewacji, jest to 18,40 euro.

Te dolne stawki są jednolite w całych Niemczech i obowiązują pracodawców oraz pracowników objętych zakresem przepisów branżowych. Nie chodzi o powszechną ustawową płacę minimalną dla wszystkich zatrudnionych ani o cenę usługi sprzątania dla klienta.

Dwa euro więcej za godzinę dałyby przy przykładowych 160 godzinach pracy dodatkowe 320 euro brutto. To wyliczenie pokazujące skalę postulatu, a nie zapowiedź wypłaty konkretnej kwoty: podwyżka nie została jeszcze uzgodniona. Obecny układ płacowy kończy się z końcem 2026 r.

Źródła: IG BAU, Bundesinnungsverband des Gebäudereiniger-Handwerks (BIV), Bundesministerium für Arbeit und Soziales (BMAS)

Turecka Wspólnota w Niemczech (TGD) chce zniesienia ograniczeń przemieszczania się osób ubiegających się o azyl. Po zwycięstwie AfD w Saksonii-Anhalt jej współprzewodniczący Gökay Sofuoğlu argumentuje, że nikt nie powinien być zmuszany do pozostania tam, gdzie może stać się celem skrajnej prawicy. Jego apel przytoczyła we wtorek, 8 września, agencja dpa.

TGD domaga się ochrony mieszkańców zagrożonych przemocą

Już w poniedziałkowym komunikacie organizacja wezwała władze federalne i landowe do konkretnych działań ochronnych. Według TGD wynik wyborów budzi obawy nie tylko wśród migrantów, lecz także muzułmanów, Żydów i osób LGBT.

Współprzewodnicząca Mehtap Çağlar podkreślała, że za debatą o procentach stoją codzienne sprawy: bezpieczeństwo na ulicy, droga dzieci do szkoły i poczucie, że nadal jest się u siebie. Organizacja przedstawiła te obawy jako powód do działania władz, a nie do oczekiwania na kolejne akty przemocy.

Wśród jej żądań znalazły się trwałe finansowanie poradnictwa, pomocy osobom zagrożonym oraz programów zapobiegania przemocy. TGD zaapelowała też do demokratycznych ugrupowań w nowym landtagu o utrzymanie odmowy współpracy z AfD.

Czym jest ograniczenie przemieszczania się azylantów?

Tak zwana Residenzpflicht to terytorialne ograniczenie pobytu. Zgodnie z § 56 niemieckiej ustawy azylowej zezwolenie na pobyt na czas postępowania jest zasadniczo ograniczone do okręgu urzędu ds. cudzoziemców, w którym znajduje się właściwy ośrodek przyjmowania.

Nie oznacza to jednak, że każdy azylant przez cały czas postępowania podlega identycznym ograniczeniom. § 59a przewiduje zasadniczo ich wygaśnięcie po trzech miesiącach nieprzerwanego dozwolonego, tolerowanego lub dopuszczonego pobytu w Niemczech. Wyjątek dotyczy okresu, w którym nadal obowiązuje nakaz mieszkania we właściwym ośrodku przyjmowania.

Apel TGD nie zmienia tych przepisów. Jest postulatem organizacji, a nie decyzją rządu o zwolnieniu azylantów z dotychczasowych obowiązków.

Źródła: Deutsche Presse-Agentur za WELT, Türkische Gemeinde in Deutschland, Gesetze im Internet — Asylgesetz (§ 56 i § 59a)

Markus Bauer z SPD, starosta powiatu Salzlandkreis w Saksonii-Anhalt, wzywa partie do rozmów z AfD po jej zwycięstwie wyborczym. W rozmowie z t-online sprzeciwił się wykluczaniu zwycięzcy z negocjacji. Chce, by ugrupowania sprawdziły możliwości stworzenia koalicji, zamiast z góry odmawiać kontaktu.

„Nie wolno jej teraz ignorować i wykluczać”

Tak Bauer mówił o AfD w materiale zaktualizowanym przez t-online 8 września. Argumentował, że partia została demokratycznie wybrana i jest zdecydowanie najsilniejszym ugrupowaniem. Politycy mają jego zdaniem obowiązek uszanować decyzję wyborców oraz zapewnić sprawne działanie władz.

Rozmowy tak, ale z wyraźnymi granicami

Bauer proponuje odejście od zasady izolowania AfD, nazywanej w Niemczech „Brandmauer”. Nie oznacza to jednak akceptacji każdego jej postulatu. Granicami mają być wspólne wartości, prawa podstawowe oraz odrzucenie pogardy wobec ludzi i naruszania prawa.

Starosta odwołał się do pracy swojej rady powiatu. Jak wyjaśnił, wnioski są tam omawiane i oceniane według treści, niezależnie od tego, która partia je zgłasza. Ostrzegł też, że odmawianie rozmów pogłębia podziały społeczne.

Apel starosty nie oznacza porozumienia z AfD

AfD wygrała niedzielne wybory w Saksonii-Anhalt, ale nie zdobyła większości pozwalającej jej rządzić samodzielnie. Pozostałe partie w nowym landtagu przed głosowaniem wykluczały koalicję z nią. Regionalna AfD jest uznawana przez krajowy urząd ochrony konstytucji za ugrupowanie o potwierdzonym charakterze prawicowo-ekstremistycznym.

Wypowiedź Bauera jest więc apelem polityka SPD o zmianę podejścia do rozmów, a nie ogłoszeniem koalicji czy nowej decyzji władz jego partii.

Źródła: t-online, dpa, Tagesschau

Markus Söder domaga się zmiany sposobu rządzenia w Berlinie po zwycięstwie AfD w Saksonii-Anhalt. Premier Bawarii i szef CSU ocenił w poniedziałkowym programie ARD „Brennpunkt”, że wyborcy wystawili politykom wyjątkowo surowy rachunek. Jego apel dotyczy także kanclerza Friedricha Merza, choć Söder nie kwestionuje jego pozostania na stanowisku.

Söder chce zmiany polityki, nie kanclerza

W rozmowie wyemitowanej 7 września Söder określił wybory jako prawdopodobnie największe ostrzeżenie ze strony wyborców w historii Republiki Federalnej.

„Potrzebna jest wyraźna zmiana” — powiedział. Według szefa CSU rząd w Berlinie musi przyspieszyć, prowadzić bardziej zrozumiałą politykę i realizować reformy. Wynik głosowania nazwał wyzwaniem również dla samego Merza, ale zaznaczył, że pozycja kanclerza nie jest zagrożona.

Ostrzeżenie pod adresem SPD: nie wycofywać reform

Żądanie zmiany nie oznacza w jego przypadku rezygnacji z reform. Söder skrytykował głosy poszczególnych polityków SPD, którzy po wyborach chcieliby się z nich wycofać. Sprzeciwił się całkowitemu odwróceniu planowanego kursu.

Söder: AfD ma teraz szukać większości

W sprawie tworzenia władz Saksonii-Anhalt Söder przekonywał, że wynik należy uszanować. Nie powinno się za wszelką cenę budować minimalnej większości tylko po to, by zablokować zwycięzcę.

Teraz, jego zdaniem, AfD musi pokazać, z kim chce rządzić, jak zamierza zdobyć większość i kogo proponuje na ministrów. Jednocześnie wykluczył współpracę i koalicję swojej partii z AfD. Uznanie wyniku wyborów nie było więc zapowiedzią wspólnych rządów.

Źródła: ARD „Brennpunkt”, Tagesschau, Apollo News

Hendrik Wüst chce powołania grupy roboczej, która zbada AfD i możliwe konsekwencje prawne jej działalności. Premier Nadrenii Północnej-Westfalii zabrał głos po zwycięstwie partii w Saksonii-Anhalt.

Najpierw analiza, nie decyzja o zakazie

Według WELT polityk CDU przedstawił propozycję 7 września w Berlinie. Wynik analizy miałby pozostać otwarty: zakaz działalności to jedna z możliwości, a nie przesądzony cel. Nie chodzi o złożony wniosek do trybunału.

Kto może zdelegalizować partię w Niemczech?

O zakazie działalności partii rozstrzyga wyłącznie Federalny Trybunał Konstytucyjny. Jak wyjaśnia Bundeswahlleiterin, wniosek mogą złożyć Bundestag, Bundesrat lub rząd federalny. Rząd landowy ma takie uprawnienie tylko wtedy, gdy organizacja danej partii ogranicza się do jego landu.

Sama polityczna niechęć do ugrupowania ani jego wynik wyborczy nie wystarczają. Warunkiem zakazu jest dążenie do celów sprzecznych z konstytucją oraz przynajmniej możliwość ich osiągnięcia. Wypowiedź premiera nie zastępuje więc postępowania przed trybunałem.

Wüst wcześniej przestrzegał przed pochopnym wnioskiem

Już 4 maja 2025 roku w wywiadzie dla WDR Wüst mówił, że ewentualna procedura musi opierać się na solidnych podstawach prawnych. Podkreślał przy tym, że sprawa może trwać latami, a samo postępowanie nie zastąpi lepszej polityki, która przekona wyborców do odejścia od AfD.

Źródła: WELT, WDR, Bundeswahlleiterin