Po zakończeniu pracy w Niemczech zarejestruj się jako bezrobotny i złóż wniosek o zasiłek, nawet jeśli były pracodawca nie wysłał jeszcze dokumentu do urzędu pracy. Chodzi o Arbeitsbescheinigung – zaświadczenie z danymi o zatrudnieniu i zarobkach, które urząd wykorzystuje do rozpatrzenia wniosku. To nie jest Kündigung, czyli wypowiedzenie umowy. Brak zaświadczenia może opóźnić decyzję, ale możesz poprosić pracodawcę o wysyłkę, zgłosić zwłokę w Agentur für Arbeit i zapytać o wypłatę tymczasową.
Czym jest Arbeitsbescheinigung i czym różni się od świadectwa pracy?
Zaświadczenie zawiera między innymi rodzaj pracy, daty zatrudnienia i jego przerw, przyczynę zakończenia stosunku pracy oraz wynagrodzenie i inne świadczenia. Na tej podstawie urząd sprawdza warunki i oblicza zasiłek. Podstawą obowiązku pracodawcy jest § 312 trzeciej księgi niemieckiego kodeksu socjalnego (SGB III).
To nie jest Arbeitszeugnis, czyli świadectwo pracy służące przede wszystkim przy szukaniu nowego zatrudnienia. Świadectwo opisuje pracę i może oceniać jej jakość; nie zastępuje danych przesyłanych urzędowi. Osobno opisujemy niemieckie świadectwo pracy.
Kto musi wystąpić o zaświadczenie do niemieckiego urzędu pracy?
Pracownik powinien zażądać od byłego pracodawcy przekazania Arbeitsbescheinigung. Pracodawca ma obowiązek ją wystawić na żądanie pracownika albo Federalnej Agencji Pracy, nie automatycznie przy każdym zakończeniu umowy. Najlepiej zwrócić się do działu kadr na piśmie i zachować kopię wiadomości.
Możesz napisać: „Bitte übermitteln Sie meine Arbeitsbescheinigung für den Antrag auf Arbeitslosengeld elektronisch an die Agentur für Arbeit. Mein Arbeitsverhältnis endet/endete am [data]. Bitte bestätigen Sie mir die Übermittlung.” To prośba o elektroniczne przesłanie zaświadczenia do urzędu i potwierdzenie wysyłki. Podaj dane pozwalające firmie odnaleźć Twoją dokumentację, ale nie wysyłaj zbędnych danych w niezabezpieczonej wiadomości.
Przy internetowym wniosku o zasiłek możesz też wskazać, że urząd ma zwrócić się do danego pracodawcy po dokument. W części dotyczącej przebiegu zatrudnienia podaj jego prawidłowy adres. Jeśli miałeś kilku pracodawców w okresie istotnym dla wniosku, sprawdź, czy urząd potrzebuje dokumentu od każdego z nich.
Jak pracodawca przesyła Arbeitsbescheinigung?
W przypadku zatrudnienia zakończonego od 1 stycznia 2023 r. obowiązuje co do zasady przekaz elektroniczny przez system BEA („Bescheinigungen elektronisch annehmen”, czyli przyjmowanie zaświadczeń elektronicznych). Firma może użyć programu płacowego albo portalu do zgłoszeń ubezpieczeniowych. Zwykły skan przesłany Tobie e-mailem nie zastępuje tej procedury. Po otrzymaniu danych Federalna Agencja Pracy wysyła pracownikowi ich kopię.
Przy zatrudnieniu zakończonym przed 2023 r. elektroniczny przekaz jest dobrowolny i dostępne są również formularze papierowe. Istnieją też szczególne techniczne przypadki, w których BEA nie pozwala wystawić dokumentu; wtedy sposób przekazania trzeba uzgodnić z urzędem. Nie pobieraj starego formularza PDF dla typowej umowy zakończonej obecnie.
Co zrobić, jeśli pracodawca zwleka z Arbeitsbescheinigung?
Najpierw sprawdź w swoim profilu lub zapytaj Agentur für Arbeit, czy zaświadczenie faktycznie nie dotarło. Jeżeli nie, ponów pisemną prośbę do pracodawcy i podaj urzędowi nazwę firmy, adres oraz datę zakończenia pracy. Powiedz wyraźnie, że mimo żądania dokument nie został przekazany. Wewnętrzne wytyczne BA przewidują wtedy wezwanie pracodawcy przez urząd; pracownik nie musi sam rozstrzygać sporu z działem kadr, zanim zgłosi problem.
Gdy brak dokumentu opóźnia decyzję, zapytaj urząd o „Erklärung als vorläufiger Ersatz der Arbeitsbescheinigung”, czyli oświadczenie tymczasowo zastępujące zaświadczenie. Przygotuj umowę, wypowiedzenie i paski płacowe. Przykładowa lokalna instrukcja BA wskazuje kontakt po trzech tygodniach od końca zatrudnienia i kopie 12 rozliczeń płacowych, lecz nie jest to powszechny termin ustawowy: przy pilnej sprawie skontaktuj się ze swoją placówką wcześniej i zastosuj jej listę dokumentów.
Czy można złożyć wniosek o zasiłek bez Arbeitsbescheinigung?
Tak. Zarejestruj się w terminie jako osoba bezrobotna i wyślij wniosek, nawet jeśli pracodawca jeszcze nie przesłał zaświadczenia. Brakujący dokument może wydłużyć rozpatrywanie, ale nie jest powodem do opóźniania zgłoszenia bezrobocia. Datę i sposób rejestracji wyjaśniamy w poradniku rejestracja jako bezrobotny w Niemczech.
Jeśli urząd nie może jeszcze ostatecznie ustalić kwoty, choć prawo do zasiłku co do zasady istnieje, może sprawdzić możliwość zaliczki (Vorschuss). Gdy także samo prawo do świadczenia nie jest jeszcze ostatecznie wyjaśnione, możliwa jest decyzja tymczasowa. Zapytaj o te rozwiązania i przedstaw dostępne dowody zatrudnienia. Nie są one automatyczne; wypłacone kwoty mogą podlegać zwrotowi, jeśli ostateczna decyzja okaże się inna. Więcej o warunkach świadczenia znajdziesz w poradniku o ALG I w Niemczech.
Co sprawdzić po otrzymaniu kopii zaświadczenia?
Porównaj daty zatrudnienia, wynagrodzenie, przerwy oraz wskazany powód zakończenia umowy z własnymi dokumentami. Błąd zgłoś pisemnie pracodawcy i urzędowi, dołączając odpowiednie dowody. Sama prośba o poprawienie danych nie zastępuje odwołania od decyzji o zasiłku, jeśli urząd wydał już niekorzystny Bescheid – sprawdź termin i sposób odwołania w pouczeniu decyzji.
Źródła: Bundesagentur für Arbeit – Arbeitsbescheinigung, Bundesagentur für Arbeit – BEA, Bundesagentur für Arbeit – informacje o wniosku i zaliczce na Arbeitslosengeld, § 312 SGB III
