Wohnberechtigungsschein (WBS) w Niemczech – kto może go dostać?

Wohnberechtigungsschein (WBS) to urzędowe zaświadczenie, które potwierdza prawo do wynajęcia określonych mieszkań objętych publicznym dofinansowaniem i ograniczeniem czynszu. W praktyce chodzi przede wszystkim o mieszkania socjalne lub inne lokale z tzw. Belegungsbindung, czyli obowiązkiem wynajmowania ich osobom spełniającym ustawowe kryteria.

Sam WBS nie gwarantuje przydziału mieszkania. Pozwala dopiero ubiegać się o lokale, przy których właściciel wymaga odpowiedniego rodzaju zaświadczenia. Zasady, progi dochodowe, okres ważności i sposób składania wniosku różnią się między landami, dlatego nie należy opierać się na jednej ogólnoniemieckiej kwocie.

Kto może otrzymać Wohnberechtigungsschein w Niemczech?

WBS jest przeznaczony dla osób, które chcą prowadzić w Niemczech samodzielne gospodarstwo domowe przez dłuższy czas i których dochód gospodarstwa nie przekracza granicy obowiązującej w danym landzie lub programie mieszkaniowym. Pod uwagę bierze się nie tylko wnioskodawcę, lecz także osoby, które mają wspólnie zamieszkać.

Dla Polaka ważne jest to, że obywatel Polski jest obywatelem Unii Europejskiej. Nie musi więc przedstawiać pozwolenia na pobyt wymaganego od części obywateli państw trzecich. Urząd może natomiast wymagać kopii dowodu osobistego lub paszportu, informacji meldunkowych oraz dokumentów wszystkich osób ujętych we wniosku.

Nie istnieje jedna zasada mówiąca, że przed złożeniem zwykłego wniosku trzeba mieszkać w Niemczech przez dwa lata. Lokalny staż zamieszkania może mieć znaczenie przy szczególnych programach pierwszeństwa. Przykładowo w Berlinie co najmniej roczny pobyt w mieście jest jednym z warunków uznania szczególnej potrzeby mieszkaniowej, ale nie jest ogólnym warunkiem zwykłego WBS.

Jakie są limity dochodu do WBS?

Granicy dochodowej nie należy utożsamiać po prostu z wynagrodzeniem netto z ostatniego miesiąca. Urząd oblicza ustawowy dochód gospodarstwa według zasad danego landu: uwzględnia przewidywane dochody roczne, określone świadczenia i inne przychody, a następnie stosuje przewidziane prawem odliczenia i kwoty wolne.

Poniższa tabela pokazuje aktualne przykłady z kilku landów i systemów. Kwoty nie są bezpośrednio porównywalne, ponieważ landy stosują różne metody liczenia dochodu i różne poziomy dostępu do mieszkań finansowanych publicznie.

W Nordrhein-Westfalen od 2026 r. podstawowa granica wynosi 23 540 euro dla jednej osoby oraz 28 350 euro dla dwóch osób. Za każdą kolejną osobę dolicza się 6 530 euro, a za każde dziecko dodatkowe 860 euro. W Berlinie popularny WBS 140 ma niższe nominalne progi, ale istnieją także WBS 160, WBS 180 i WBS 220 dla mieszkań finansowanych w innych modelach.

Jeżeli dochód nieznacznie przekracza podstawowy próg, nie oznacza to automatycznie, że WBS nie ma sensu. W wielu landach istnieją mieszkania dostępne dla wyższych grup dochodowych. Dlatego przed rezygnacją warto sprawdzić lokalny kalkulator lub informacje właściwego urzędu mieszkaniowego.

Jak urząd oblicza dochód gospodarstwa domowego?

Do obliczeń mogą trafiać m.in. wynagrodzenie z pracy, dochód z Minijob, działalności gospodarczej, emerytury i renty, świadczenia zastępujące wynagrodzenie, przychody z wynajmu, kapitału lub alimentów. Zasady dotyczące poszczególnych świadczeń różnią się między landami. Przykładowo w Berlinie ustawowy Kindergeld nie jest zaliczany do dochodu przy obliczaniu WBS.

Polak pracujący lub uzyskujący dochody również w Polsce powinien wykazać zagraniczne przychody, jeżeli urząd wymaga ich w ramach obliczenia dochodu gospodarstwa. Dotyczy to na przykład wynagrodzenia z Polski, emerytury, dochodu z działalności lub wynajmu nieruchomości. W razie dokumentów wyłącznie po polsku urząd może zażądać dodatkowego wyjaśnienia lub tłumaczenia.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą powinny przygotować przede wszystkim aktualne dokumenty podatkowe i dokumenty pokazujące bieżącą sytuację firmy. BWA oznacza Betriebswirtschaftliche Auswertung, czyli bieżące zestawienie ekonomiczno-finansowe przedsiębiorstwa. Nie każdy urząd wymaga identycznego zestawu dokumentów, dlatego warto korzystać z listy załączników do konkretnego formularza.

Kto należy do gospodarstwa domowego przy WBS?

Zaświadczenie może obejmować kilka osób, jeśli mają wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe i spełniają zasady przewidziane w danym landzie. Zwykle będą to małżonkowie, partnerzy i dzieci. W niektórych systemach konieczne jest dodatkowe oświadczenie partnerów, zwłaszcza gdy nie są małżeństwem.

Zwykła Wohngemeinschaft, czyli wspólne mieszkanie niezależnych współlokatorów, nie zawsze jest traktowana jak jedno gospodarstwo domowe. Przykładowo Berlin nie pozwala po prostu połączyć kilku indywidualnych WBS w jeden wspólny dokument dla WG. W takiej sytuacji trzeba sprawdzić warunki konkretnego lokalu.

Jak duże mieszkanie można wynająć z WBS?

Na WBS urząd wskazuje liczbę pomieszczeń albo dopuszczalną powierzchnię mieszkania dla danego gospodarstwa. Podstawą jest liczba osób, ale szczególne potrzeby zdrowotne, niepełnosprawność, praca wymagająca dodatkowego pokoju albo przewidywane powiększenie rodziny mogą uzasadniać większy lokal.

W Berlinie zasadą jest jeden pokój na osobę, a osoba samotna może co do zasady ubiegać się również o mieszkanie 1,5- lub 2-pokojowe do 50 m². W Hamburgu jako odpowiednie przyjmuje się zwykle do 50 m² dla jednej osoby, 60 m² dla dwóch, 75 m² dla trzech i 90 m² dla czterech osób; przy większym gospodarstwie powierzchnia zwiększa się zasadniczo o 15 m² na kolejną osobę.

Czy istnieją różne rodzaje WBS?

Tak, ale nie ma jednego ogólnoniemieckiego podziału na „typ A” i „typ B”. Nazwy oraz progi zależą od landu i programu finansowania. Stary podział spotykany w niektórych materiałach nie powinien być przenoszony na całe Niemcy.

Berlin stosuje m.in. WBS 100, 140, 160, 180 i 220. Numer wskazuje, jak dana granica dochodowa odnosi się do podstawowego progu ustawowego i do jakich mieszkań można się zgłaszać. Hamburg rozróżnia natomiast m.in. 1., 2. i 3. Förderweg, czyli różne ścieżki finansowania przeznaczone dla gospodarstw o różnych poziomach dochodu.

Podobnie w Nordrhein-Westfalen część mieszkań jest przeznaczona dla różnych grup dochodowych. Dlatego przy ogłoszeniu trzeba patrzeć nie tylko na samo słowo „WBS”, lecz także na dokładny rodzaj dokumentu lub grupę dochodową wymaganą dla konkretnego mieszkania.

Jak złożyć wniosek o Wohnberechtigungsschein?

Wniosek składa się w urzędzie właściwym dla mieszkalnictwa, najczęściej Wohnungsamt, Bürgeramt albo innym urzędzie wskazanym przez gminę lub land. Coraz częściej procedurę można załatwić online. Berlin pozwala złożyć wniosek przez internet lub pocztą, a Hamburg udostępnia usługę online i obsługę przez właściwy Bezirksamt.

W praktyce najlepiej wykonać następujące kroki:

1. Sprawdź stronę urzędu dla miejscowości, w której mieszkasz lub do której chcesz się przeprowadzić.
2. Sprawdź aktualny próg dochodowy i rodzaj WBS właściwy dla Twojego gospodarstwa.
3. Pobierz formularz albo rozpocznij wniosek online i przygotuj dokumenty wszystkich osób.
4. Dołącz dowody dochodu oraz dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej lub mieszkaniowej, jeśli mają znaczenie.
5. Po otrzymaniu WBS sprawdzaj w ogłoszeniach, jakiego dokładnie zaświadczenia wymaga wynajmujący.

Jeśli dopiero planujesz przeprowadzkę do innego landu, nie zakładaj, że dokument z obecnego miejsca automatycznie wystarczy. Najpierw sprawdź zasady regionu docelowego.

Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku o WBS?

Dokładna lista zależy od urzędu oraz sytuacji gospodarstwa, ale najczęściej trzeba przygotować dokument tożsamości, formularz dochodowy i dowody potwierdzające podane przychody. Przy wspólnym wniosku dokumenty dochodowe składa się dla wszystkich pełnoletnich osób, których dochód jest uwzględniany.

• Kopię polskiego dowodu osobistego lub paszportu wszystkich osób wskazanych we wniosku.
• Zaświadczenie od pracodawcy i/lub paski wynagrodzenia za okres wymagany przez urząd.
• Decyzje dotyczące emerytury, renty, zasiłku dla bezrobotnych, Krankengeld, Elterngeld lub innych świadczeń, jeżeli podlegają wykazaniu.
• Dokumenty podatkowe i bieżące dane finansowe w przypadku działalności gospodarczej.
• Dowody dochodów z Polski lub innych państw, jeśli dotyczą członków gospodarstwa.
• Dokumenty dotyczące dzieci, małżeństwa, wspólnej opieki lub partnerstwa, jeżeli są potrzebne do ustalenia gospodarstwa.
• Mutterpass, czyli kartę ciąży, albo dokumentację dotyczącą niepełnosprawności, gdy ma to wpływ na wielkość mieszkania lub pierwszeństwo.

Obywatele państw spoza UE mogą dodatkowo potrzebować dokumentu potwierdzającego prawo pobytu. Polskiego obywatela jako obywatela UE ten wymóg dotyczący Aufenthaltstitel co do zasady nie dotyczy.

Jak długo jest ważny WBS i gdzie można go użyć?

Nie należy przyjmować, że każdy Wohnberechtigungsschein jest ważny przez identyczny okres i w całych Niemczech. Federalny § 27 Wohnraumförderungsgesetz przewiduje co do zasady roczny okres, ale przepisy i praktyka landów mogą się różnić.

W Berlinie WBS jest z reguły ważny przez rok i pozwala ubiegać się o odpowiednie mieszkania w Berlinie. Hamburg wskazuje natomiast, że tamtejszy WBS jest zwykle ważny przez dwa lata. Przy przeprowadzce do innego landu najlepiej przed rozpoczęciem poszukiwań sprawdzić, czy trzeba złożyć nowy wniosek.

Ile kosztuje Wohnberechtigungsschein?

Opłata nie jest jednolita w całych Niemczech. Berlin obecnie nie pobiera opłaty za wydanie WBS. W Hamburgu urząd podaje koszt zależny od przypadku w granicach około 9–20 euro. W innych gminach obowiązują własne stawki, dlatego przed wysłaniem wniosku warto sprawdzić stronę właściwego urzędu.

Nie należy więc kierować się dawną ogólną informacją, że wniosek zawsze kosztuje 5–40 euro. Wysokość opłaty, a czasem jej brak, zależy od miejsca złożenia wniosku.

Czym jest WBS ze szczególną potrzebą mieszkaniową?

Zwykły WBS i pierwszeństwo w dostępie do części mieszkań to dwie różne kwestie. Nie istnieje jeden ogólnoniemiecki system „stopni 1–6” wpisywanych na każdy WBS. Landy i miasta stosują własne rozwiązania dla osób w szczególnie trudnej sytuacji.

W Berlinie można w określonych przypadkach uzyskać uznanie besonderer Wohnbedarf, czyli szczególnej potrzeby mieszkaniowej. Może to dotyczyć m.in. zagrożenia utratą mieszkania, bardzo trudnych warunków mieszkaniowych, niepełnosprawności lub szczególnej sytuacji rodzinnej. Hamburg stosuje z kolei Dringlichkeitsschein dla pilnych przypadków mieszkaniowych.

Jeśli sytuacja jest naprawdę nagląca, warto we wniosku nie ograniczać się do informacji o niskim dochodzie. Trzeba dołączyć dowody potwierdzające problem, np. wypowiedzenie najmu, dokumentację medyczną, potwierdzenie pobytu w lokalu tymczasowym albo inne dokumenty wymagane przez lokalny urząd.

Czy WBS gwarantuje mieszkanie socjalne?

Nie. WBS potwierdza wyłącznie, że gospodarstwo spełnia warunki do wynajęcia określonej kategorii mieszkań objętych ograniczeniami. Nadal trzeba samodzielnie znaleźć lokal, złożyć dokumenty u wynajmującego i przejść jego procedurę wyboru najemcy.

W ogłoszeniu warto szukać określeń takich jak „WBS erforderlich”, „nur mit WBS” albo konkretnego numeru lub grupy dochodowej. Przydatne serwisy i sposoby szukania lokalu opisujemy również w poradniku gdzie szukać mieszkania w Niemczech.

Co zrobić, jeśli urząd odmówi wydania WBS?

Najpierw sprawdź, czy odmowa wynika z przekroczenia progu dochodowego, brakujących dokumentów, składu gospodarstwa czy niespełnienia warunku pobytowego. Jeżeli brakuje dokumentów albo urząd przyjął błędne dane o dochodzie, trzeba możliwie szybko przedstawić prawidłowe dowody i poprosić o ponowne sprawdzenie wyliczenia.

Formalna decyzja odmowna powinna zawierać Rechtsbehelfsbelehrung, czyli pouczenie o przysługującym środku prawnym i terminie jego wniesienia. Nie należy zakładać, że procedura odwoławcza jest identyczna w każdym landzie. Trzeba zastosować dokładnie środek i termin wskazany w otrzymanej decyzji.

Oficjalne źródła:
§ 27 WoFG – Wohnberechtigungsschein
Berlin – WBS i aktualne progi dochodowe
Hamburg – WBS i mieszkania socjalne
Nordrhein-Westfalen – aktualne granice dochodowe
Brandenburg – Wohnberechtigungsschein