Jeśli po wypadku lub ciężkiej chorobie nie będziecie mogli sami rozmawiać z urzędem, bankiem albo lekarzem, bliska osoba nie uzyska automatycznie prawa do załatwienia wszystkich spraw w Waszym imieniu. W Niemczech można wcześniej wskazać zaufaną osobę w pełnomocnictwie na wypadek utraty zdolności do działania (Vorsorgevollmacht). Dokument określa, kto i w jakim zakresie będzie Was reprezentować.
Czym jest Vorsorgevollmacht i kiedy się przydaje?
To pełnomocnictwo udzielane zawczasu na wypadek, gdy z powodu choroby, wypadku lub pogorszenia sprawności nie będziecie mogli samodzielnie prowadzić swoich spraw. Możecie powierzyć jednej osobie sprawy zdrowotne, kontakt z urzędami i ubezpieczycielami, zarządzanie pieniędzmi, korespondencją oraz sprawami mieszkaniowymi. Zakres wynika z treści dokumentu. Skuteczne i wystarczająco szerokie pełnomocnictwo może sprawić, że sąd nie będzie musiał wyznaczać opiekuna prawnego do tych samych zadań.
Pełnomocnictwo zwykle działa wobec osób trzecich już od jego udzielenia. Jeżeli chcecie, aby zaufana osoba użyła go dopiero w określonym przypadku, omówcie z nią ten warunek i sposób przechowywania oryginału; wpisany do dokumentu warunek może utrudnić bankowi lub urzędowi sprawdzenie, czy pełnomocnictwo już obowiązuje.
Czy małżonek albo dorosłe dziecko może działać bez pełnomocnictwa?
Samo pokrewieństwo nie daje ogólnego prawa do reprezentacji. Od 2023 r. istnieje ograniczone prawo małżonka do zastępstwa w nagłej sytuacji zdrowotnej (Ehegattennotvertretungsrecht). Dotyczy małżonków, którzy nie żyją w separacji, i określonych spraw związanych z leczeniem; trwa najwyżej sześć miesięcy od stwierdzenia przesłanek przez lekarza. Nie obejmuje ogólnego zarządzania majątkiem i kontem bankowym. Nie działa także m.in. wtedy, gdy lekarz wie o sprzeciwie pacjenta lub o pełnomocnictwie obejmującym te sprawy. Partner bez ślubu i dorosłe dziecko nie uzyskują tego ustawowego uprawnienia.
Jak sporządzić pełnomocnictwo krok po kroku?
Najpierw wybierzcie osobę, której naprawdę ufacie, i uzgodnijcie z nią zadania. Ministerstwo Sprawiedliwości udostępnia wzór Vorsorgevollmacht oraz dwujęzyczną wersję niemiecko-polską w broszurze o prawie opiekuńczym. Przy rozbieżnościach w formularzu rozstrzygająca jest wersja niemiecka. Formularz jest punktem wyjścia: zaznaczcie zakres uprawnień, wpiszcie dane, datę i podpiszcie dokument, gdy możecie jeszcze skutecznie podjąć taką decyzję. Strony formularza połączcie trwale.
Omówcie osobno dostęp do konta. Bank może oczekiwać własnego formularza pełnomocnictwa, dlatego warto załatwić je razem z przyszłym pełnomocnikiem bezpośrednio w banku. Przy nieruchomościach, kredytach, przedsiębiorstwie lub kilku pełnomocnikach zasięgnijcie indywidualnej porady o wymaganej formie i podziale obowiązków. W niektórych czynnościach potrzebne jest urzędowe poświadczenie podpisu lub akt notarialny; zwykła podpisana kartka nie wystarczy do każdej transakcji.
Pełnomocnictwo, dyspozycja pacjenta i wskazanie opiekuna: jaka jest różnica?
Vorsorgevollmacht wskazuje osobę, która może działać w Waszym imieniu. Dyspozycja dotycząca leczenia (Patientenverfügung) zapisuje Wasze życzenia co do konkretnych zabiegów na wypadek, gdy nie będziecie mogli ich wyrazić. Wskazanie opiekuna (Betreuungsverfügung) podpowiada sądowi, kogo ma powołać, jeśli opieka prawna okaże się konieczna. Dokumenty mogą się uzupełniać, ale każdy odpowiada na inne pytanie.
Gdzie przechowywać dokument i czy rejestracja jest obowiązkowa?
Oryginał powinien być dostępny wtedy, gdy będzie potrzebny. Powiedzcie pełnomocnikowi, gdzie się znajduje, albo przekażcie go zaufanej osobie na ustalonych zasadach. Możecie zgłosić fakt udzielenia pełnomocnictwa do Centralnego Rejestru Dyspozycji (Zentrales Vorsorgeregister) prowadzonego przez izbę notarialną. Rejestr pomaga sądowi ustalić, że wskazaliście pełnomocnika, ale nie przechowuje samego dokumentu. Rejestracja jest dobrowolna i płatna; według aktualnego cennika podstawowy przykład zgłoszenia online z jedną osobą i poleceniem zapłaty wynosi 24 euro jednorazowo. Bez dostępnego oryginału sam wpis w rejestrze nie zastąpi pełnomocnictwa.
Co zrobić, gdy pełnomocnik zawiedzie lub zmienicie zdanie?
Dopóki możecie skutecznie decydować, możecie zmienić albo odwołać pełnomocnictwo. Odbierzcie wtedy wydany oryginał, wymieńcie kopie, poinformujcie zainteresowane instytucje i zaktualizujcie wpis w rejestrze. Jeśli istnieje podejrzenie nadużycia wobec osoby, która sama nie może już zadbać o swoje interesy, można zwrócić się do sądu opiekuńczego (Betreuungsgericht) o rozważenie ustanowienia osoby kontrolującej pełnomocnika. Przy dużym majątku warto od początku określić obowiązek dokumentowania wydatków i wybrać sposób kontroli.
Źródła: Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości, § 1358 BGB, Centrale Konsumenckie, Zentrales Vorsorgeregister.
