Za poważniejsze wykroczenia drogowe w Niemczech oprócz mandatu mogą zostać naliczone punkty w Fahreignungsregister (FAER), czyli niemieckim rejestrze oceny zdolności kierowców prowadzonym przez Kraftfahrt-Bundesamt (KBA) we Flensburgu. Dotyczy to również kierowców z polskim prawem jazdy. Poniżej wyjaśniamy, kiedy naliczane są 1, 2 lub 3 punkty, co dzieje się po osiągnięciu kolejnych progów, kiedy wpisy są usuwane oraz jak bezpłatnie sprawdzić swój stan punktów.
Czy Polacy mogą otrzymać punkty karne w Niemczech?
Tak. Kierowca z polskim prawem jazdy może otrzymać punkty w niemieckim FAER, jeżeli popełni w Niemczech wykroczenie lub przestępstwo, które zgodnie z niemieckimi przepisami podlega wpisowi do rejestru. Punkty są związane z konkretnym naruszeniem, a nie z narodowością kierowcy ani z tym, czy prawo jazdy zostało wydane w Niemczech.
Niemieckie punkty nie są automatycznie dopisywane do polskiego konta punktowego. Trzeba jednak traktować je poważnie: wpływają na ocenę uprawnień do prowadzenia pojazdów w Niemczech, a przy wysokim stanie punktów mogą prowadzić do działań niemieckiego organu wobec kierowcy.
Działa to również w drugą stronę: decyzje dotyczące wykroczeń popełnionych w Polsce ani polskie punkty nie są wpisywane do niemieckiego FAER. Mandat z innego państwa Unii Europejskiej może być dochodzony transgranicznie, ale nie oznacza to przeniesienia punktów między polskim i niemieckim rejestrem.
Czy zakaz prowadzenia pojazdów w Niemczech może objąć Polaka?
Tak. Niemiecki Fahrverbot, czyli czasowy zakaz prowadzenia pojazdów, może zostać nałożony również na kierowcę posiadającego polskie prawo jazdy. W okresie zakazu nie wolno prowadzić pojazdów na terytorium Niemiec. Fahrverbot jest sankcją za konkretne naruszenie i należy go odróżnić od środków stosowanych po osiągnięciu kolejnych progów punktowych.
Trzeba odróżnić czasowy zakaz od Entziehung der Fahrerlaubnis, czyli cofnięcia uprawnienia do kierowania. W przypadku zagranicznego prawa jazdy cofnięcie przez niemiecki organ oznacza przede wszystkim utratę prawa do korzystania z tego dokumentu w Niemczech. Nie jest to automatycznie równoznaczne z unieważnieniem polskiego prawa jazdy w Polsce.
Przy prawie jazdy wydanym w państwie Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego znaczenie ma również miejsce zwykłego pobytu kierowcy. Jeżeli kierowca mieszka w Niemczech, niemieckie przepisy przewidują możliwość zatrzymania dokumentu i przekazania go organowi, który go wydał. Dlatego po otrzymaniu decyzji o zakazie lub cofnięciu uprawnień należy sprawdzić dokładny zakres decyzji i terminy, zamiast zakładać, że sankcja dotyczy wyłącznie niemieckiego prawa jazdy.
Za jakie naruszenia naliczane są 1, 2 lub 3 punkty?
Liczba punktów zależy od wagi naruszenia. Szczegółowy katalog wynika z załącznika 13 do Fahrerlaubnis-Verordnung (FeV), czyli niemieckiego rozporządzenia o uprawnieniach do kierowania pojazdami. Naruszenie jest punktowane, jeżeli znajduje się w tym katalogu i w konkretnym przypadku zostało ukarane grzywną w wysokości co najmniej 60 euro albo zakazem prowadzenia pojazdów. W uproszczeniu system wygląda tak:
- 1 punkt – poważne wykroczenie wpływające na bezpieczeństwo ruchu;
- 2 punkty – szczególnie poważne wykroczenie albo przestępstwo bez cofnięcia uprawnień;
- 3 punkty – przestępstwo, po którym sąd cofa uprawnienie do kierowania.
Konkretne przykłady kar i punktów za prędkość, czerwone światło, telefon czy inne wykroczenia znajdziecie w artykule Mandaty w Niemczech.
Co dzieje się przy 4, 5, 6, 7 i 8 punktach?
KBA sumuje aktywne punkty, a urząd właściwy dla prawa jazdy podejmuje działania po osiągnięciu kolejnych progów. Obowiązują trzy etapy:
- 1–3 punkty – wpis jest odnotowany, bez dodatkowego środka w systemie progowym;
- 4–5 punktów – urząd wysyła pisemne upomnienie (Ermahnung);
- 6–7 punktów – kierowca otrzymuje ostrzeżenie (Verwarnung);
- 8 punktów lub więcej – kierowca jest uznawany za niezdolnego do prowadzenia pojazdów i następuje cofnięcie uprawnienia do kierowania w Niemczech.
W przypadku polskiego prawa jazdy ostatni etap oznacza utratę prawa do korzystania z niego na terytorium Niemiec. Sankcja przy 8 punktach może zostać zastosowana tylko wtedy, gdy kierowca wcześniej otrzymał przewidziane w systemie upomnienie i ostrzeżenie. Jeżeli urząd nie zastosował wcześniejszego etapu, przepisy przewidują odpowiednie obniżenie stanu uwzględnianego w systemie.
Jak odzyskać uprawnienia po osiągnięciu 8 punktów?
Po utracie uprawnień z powodu 8 punktów wniosek o ich ponowne nadanie można złożyć najwcześniej po sześciu miesiącach. Fahrerlaubnisbehörde, czyli urząd właściwy w sprawach prawa jazdy, z reguły wymaga wtedy pozytywnej medizinisch-psychologische Untersuchung (MPU), czyli oceny medyczno-psychologicznej potwierdzającej zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów.
Posiadacz polskiego prawa jazdy powinien wystąpić do niemieckiego urzędu o ponowne uznanie prawa do korzystania z dokumentu w Niemczech. Sam upływ sześciu miesięcy nie przywraca tego prawa automatycznie.
Kiedy punkty karne w Niemczech są usuwane?
Każdy wpis ma własny termin usunięcia. Nowe naruszenie nie uruchamia od nowa terminu dla wcześniejszych punktów. Podstawowe okresy wynoszą:
- wpis z 1 punktem – 2 lata i 6 miesięcy;
- wpis z 2 punktami – 5 lat;
- wpis z 3 punktami – 10 lat.
Po osiągnięciu tzw. Tilgungsreife, czyli momentu, od którego wpis podlega usunięciu, część danych pozostaje jeszcze przez rok w ramach Überliegefrist. W tym okresie ich wykorzystanie jest prawnie ograniczone; mechanizm służy m.in. prawidłowemu rozliczeniu wcześniejszych naruszeń.
Od kiedy liczy się termin usunięcia punktu?
Sam punkt powstaje według Tattagsprinzip, czyli zasady dnia popełnienia czynu. Może jednak zostać wpisany do rejestru i wykorzystany do zastosowania kolejnego środka dopiero po prawomocnym stwierdzeniu naruszenia. Termin usunięcia wpisu zaczyna się natomiast wraz z prawomocnością decyzji o wykroczeniu albo wyroku sądu, a nie po prostu w dniu kontroli drogowej. Jeżeli kierowca wnosi sprzeciw od Bußgeldbescheid, czyli formalnej decyzji o grzywnie, początek tego terminu może więc przypadać znacznie później niż data samego wykroczenia.
Przykład: jeżeli decyzja za naruszenie warte 1 punkt staje się prawomocna 23 maja 2025 r., okres 2 lat i 6 miesięcy kończy się 23 listopada 2027 r. Następnie działa jeszcze roczny okres przejściowy, więc pełne usunięcie danych z rejestru następuje zasadniczo po 23 listopada 2028 r. Ten dodatkowy rok nie oznacza jednak, że punkt przez cały ten czas jest normalnie liczony do bieżącego stanu punktów.
Czy punkty z okresu próbnego mają inne terminy?
Sam fakt bycia w Probezeit, czyli okresie próbnym po uzyskaniu pierwszego prawa jazdy, nie oznacza, że wszystkie punkty czekają z usunięciem do jego zakończenia. Wpisy w FAER podlegają zasadniczo zwykłym terminom opisanym wyżej.
Okres próbny ma natomiast własny system konsekwencji. Poważne naruszenie kategorii A albo dwa mniej poważne naruszenia kategorii B mogą prowadzić m.in. do obowiązku udziału w szkoleniu dla początkujących kierowców i przedłużenia okresu próbnego. Dlatego kierowca w Probezeit powinien sprawdzić nie tylko liczbę punktów, lecz także kategorię popełnionego naruszenia.
Czy rowerzysta lub pieszy może otrzymać punkty?
Tak. Do FAER mogą trafić również niektóre poważne naruszenia popełnione przez rowerzystów lub pieszych. System ocenia bowiem naruszenia istotne dla bezpieczeństwa ruchu, a nie wyłącznie wykroczenia popełnione za kierownicą samochodu.
Jak sprawdzić punkty w Niemczech?
Informację z Fahreignungsregister można uzyskać bezpłatnie w Kraftfahrt-Bundesamt. Dostępne są trzy drogi: online, listownie oraz osobiście w KBA we Flensburgu.
Najszybsza jest usługa internetowa. Do identyfikacji można wykorzystać obsługiwany elektroniczny dokument tożsamości lub konto dostępne w niemieckiej usłudze administracyjnej, a wynik można pobrać w formie elektronicznej. Osoba, która nie może skorzystać z identyfikacji online, może wysłać wniosek pocztą. KBA wymaga wtedy dokumentów pozwalających potwierdzić tożsamość, np. czytelnej kopii paszportu albo urzędowego potwierdzenia podpisu zgodnie z instrukcją na formularzu.
W praktyce dla Polaka mieszkającego poza Niemcami wniosek listowny bywa najprostszą alternatywą, jeżeli niemiecka identyfikacja elektroniczna nie jest dostępna. Wniosek online lub osobisty daje wynik bezpośrednio, a odpowiedź na wniosek pocztowy zwykle wymaga kilku dni.
Wyciąg z KBA pokazuje dane zapisane w rejestrze w chwili jego sporządzenia, ale nie musi uwzględniać świeżego wykroczenia, którego postępowanie jeszcze się nie zakończyło albo którego nie przekazano do rejestru. Z tego powodu informacja o stanie punktów nie daje gwarancji, że nie pojawi się późniejszy wpis dotyczący wcześniej popełnionego czynu.
Czy w Niemczech można zmniejszyć liczbę punktów?
Tak, w Niemczech można zmniejszyć liczbę punktów karnych, ale tylko przy niskim stanie konta. Kierowca mający od 1 do 5 punktów może dobrowolnie ukończyć Fahreignungsseminar, czyli szkolenie poprawiające bezpieczeństwo i zachowanie kierowcy. Pozwala ono odjąć 1 punkt.
Z tej możliwości można skorzystać tylko raz na pięć lat. Aby punkt został odjęty, zaświadczenie o ukończeniu szkolenia trzeba przedłożyć właściwemu organowi w wymaganym terminie; ustawa przewiduje na to dwa tygodnie od zakończenia seminarium. Przy 6 lub 7 punktach udział w szkoleniu może nadal mieć wartość edukacyjną, ale nie prowadzi już do odjęcia punktu.
Źródła: Straßenverkehrsgesetz (StVG), czyli niemiecka ustawa o ruchu drogowym: § 4 – system punktowy i progi, § 25 – zakaz prowadzenia pojazdów oraz § 29 – terminy usuwania wpisów; Strafgesetzbuch (StGB), czyli niemiecki kodeks karny: § 69b – zagraniczne prawa jazdy; załącznik 13 FeV – wykroczenia i punkty; Federalne Ministerstwo Transportu – system FAER; Bundesportal – informacja z FAER.
