Zwolnienie z pracy w Niemczech to sytuacja stresująca dla wielu pracowników – niezależnie od tego, czy to pracodawca wypowiada umowę, czy też to pracownik decyduje się odejść. Wokół tematu narosło wiele mitów: o tym, że podczas choroby nie można zostać zwolnionym, że wypowiedzenie musi być „z powodów”, że minijob rządzi się innymi zasadami czy że pracownik zawsze ma prawo do odprawy. Prawo pracy w Niemczech działa jednak inaczej, niż wiele osób zakłada. Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady – w tym te, które najczęściej dotyczą Polaków pracujących w Niemczech.
Forma i ważność wypowiedzenia wypowiedzenia umowy o pracę w Niemczech
Wypowiedzenie w Niemczech musi być pisemne
W Niemczech wypowiedzenie umowy o pracę musi być złożone w formie pisemnej na papierze, z własnoręcznym podpisem (§ 623 BGB). To oznacza, że e-mail, SMS, WhatsApp, fax albo wypowiedzenie ustne są nieważne.
Dotyczy to zarówno wypowiedzeń pracodawcy, jak i pracownika.
Czy trzeba podać powód wypowiedzenia umowy o pracę w Niemczech?
- pracownik składając normalne wypowiedzenie nie musi podawać przyczyny
- przy wypowiedzeniu natychmiastowym (fristlose Kündigung) warto (a czasem trzeba) wskazać powód
Czy wypowiedzenie w Niemczech można wycofać?
Co do zasady nie, przynajmniej nie jednostronnie. W dniu doręczenia wypowiedzenia traktuje się je jako skuteczne. Jedyną drogą jest porozumienie obu stron (lub rzadkie przypadki błędu co do treści §119 BGB).
Okresy wypowiedzenia umowy o pracę w Niemczech
Zasada ogólna
Im dłużej trwa zatrudnienie, tym dłuższy jest ustawowy okres wypowiedzenia. Zgodnie z § 622 BGB pracownik może wypowiedzieć umowę z zachowaniem 4 tygodni do 15. dnia lub do końca miesiąca kalendarzowego.
Dla pracodawcy okresy są dłuższe i rosną wraz ze stażem (zgodnie z tabelą):
| Staż pracy | Okres wypowiedzenia |
|---|---|
| od 0 do 6 m-cy (okres próbny) | 2 tygodnie |
| od 7 m-cy do 2 lat | 4 tygodnie, do 15./końca miesiąca |
| 2 lata | 1 miesiąc do końca miesiąca |
| 5 lat | 2 miesiące do końca miesiąca |
| 8 lat | 3 miesiące do końca miesiąca |
| 10 lat | 4 miesiące do końca miesiąca |
| 12 lat | 5 miesięcy do końca miesiąca |
| 15 lat | 6 miesięcy do końca miesiąca |
| 20 lat | 7 miesięcy do końca miesiąca |
*§ 622 ust. 3 niemieckiego kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch, BGB)
Uwaga na zapisy umowy
- umowa o pracę może przewidywać dłuższe terminy
- nie może przewidywać krótszych dla pracodawcy niż dla pracownika
- układy zbiorowe (Tarifverträge) mogą modyfikować zasady
Minijob a wypowiedzenie
Minijob podlega tym samym zasadom co pełny etat – wypowiedzenie musi być pisemne, a okres wypowiedzenia zależy od umowy lub ustaw.
Okres próbny
W okresie próbnym (Probezeit) wypowiedzenie może nastąpić z 2-tygodniowym okresem wypowiedzenia, nawet w ostatnim dniu okresu próbnego.
Zwolnienie z pracy w Niemczech a choroba – fakty i mity
Czy w czasie choroby można zostać w Niemczech zwolnionym?
Tak. Wbrew powszechnemu przekonaniu choroba nie chroni przed wypowiedzeniem.
Można otrzymać wypowiedzenie podczas choroby, zwolnienia lekarskiego, a nawet leżąc w szpitalu.
Czy w Niemczech można zostać zwolnionym z powodu choroby?
Tak – ale pod pewnymi warunkami. Wymagane jest:
- częsta lub długotrwała niezdolność do pracy
- negatywna prognoza na przyszłość
- obciążenie zakładu pracy (organizacyjne lub finansowe)
Przykład z życia:
- jednorazowa grypa → nie powinna prowadzić do zwolnienia
- przewlekłe choroby pleców przy pracy fizycznej → mogą
Przykłady z orzecznictwa
- jednorazowe urazy (złamany palec, stłuczenie etc.) → nie muszą się powtarzać → brak podstaw do zwolnienia
- choroba przewlekła + praca obciążająca organizm → prognoza negatywna → możliwe zwolnienie
Kto jest chroniony?
Przed wypowiedzeniem z powodu choroby chronieni są m.in.:
✔ kobiety w ciąży i po porodzie (Mutterschutz)
✔ pracownicy z niepełnosprawnością (§168 SGB IX – wymagana zgoda Integrationsamt)
Choroba w okresie próbnym
Choroba w okresie próbnym nie daje ochrony przed wypowiedzeniem, chyba że chodzi o grupy szczególnie chronione.
Zwykłe vs. nadzwyczajne zwolnienie w Niemczech
Zwykłe rozwiązanie umowy (ordentliche Kündigung)
→ z zachowaniem okresu wypowiedzenia
→ najczęstsza forma
Zwolnienie nadzwyczajne (fristlose Kündigung)
→ bez okresu wypowiedzenia
→ możliwe tylko „z ważnego powodu”
→ musi nastąpić w ciągu 2 tygodni od powzięcia informacji o przyczynie
Powody po stronie pracownika
Mogą to być m.in.:
- kradzież lub defraudacja
- poważne naruszenia zasad bezpieczeństwa
- molestowanie / przemoc / mobbing
- poważne oszustwa w czasie pracy
- przywłaszczenie napiwków (orzeczenie Siegburg)
- publikowanie szkodliwych treści o firmie
- zażywanie narkotyków w pracy
- symulowanie choroby
Powody po stronie pracodawcy
Mogą to być m.in.:
- uporczywe opóźnienia z wypłatą
- przestępstwa przełożonego
- poważne naruszenia godności
- mobbing
- zagrożenie zdrowia lub życia
Wyjątkowe sytuacje kończące stosunek pracy w Niemczech
Praca dodatkowa a wypowiedzenie umowy o pracę w Niemczech
W Niemczech praca dodatkowa obok głównego zatrudnienia jest zasadniczo dozwolona.
Jednak w wielu umowach znajduje się obowiązek zgłoszenia zamiaru podjęcia drugiego zajęcia.
Brak zgłoszenia może skutkować problemami, szczególnie gdy:
- praca dodatkowa wpływa negatywnie na wykonywanie obowiązków,
- narusza zakaz konkurencji,
- koliduje z grafikami i dyspozycyjnością,
- powoduje nadmierne obciążenie pracownika.
W skrajnych przypadkach sądy uznawały to za podstawę wypowiedzenia.
Jeżeli w umowie nie ma obowiązku zgłoszenia, a praca dodatkowa nie jest konkurencyjna i nie wpływa na zdolność do pracy, zwykle nie ma konsekwencji.
Spóźnienia jako przyczyna zwolnienia z pracy w Niemczech
Jednorazowe spóźnienie nie powinno prowadzić do zwolnienia.
Problemem jest regularność i umyślność naruszenia.
Przykład praktyczny:
- 5–10 minut dziennie przez kilka tygodni = godziny płatnej, ale niewykonanej pracy → pracodawca może zareagować
Zanim dojdzie do rozwiązania umowy, zwykle wymagane jest pisemne upomnienie (Abmahnung). Mit o „trzech upomnieniach” jest błędny – jedno może wystarczyć.
Oszustwa w zakresie czasu pracy
Chodzi o sytuacje, gdy pracownik:
- świadomie zaniża czas pracy,
- ewidencjonuje nieprzepracowane godziny,
- wcześniej wychodzi bez zgłoszenia,
- „ustawia” system stemplowania.
Sądy kwalifikują to często jako poważne naruszenie obowiązków → możliwa fristlose Kündigung.
Przywłaszczenie napiwków – przykład z orzecznictwa
Sąd pracy w Siegburgu potwierdził, że przywłaszczenie pieniędzy z puszki na napiwki może uzasadniać zwolnienie bez wypowiedzenia, jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. Wyrok nie był prawomocny, ale wpisuje się w linię, w której kradzież mienia pracodawcy lub współpracowników = ryzyko natychmiastowego wypowiedzenia.
Odprawa i świadczenia po zakończeniu pracy w Niemczech
Czy w Niemczech należy się odprawa?
Wbrew mitom – nie zawsze. Odprawa przysługuje głównie przy:
- zwolnieniach z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy (betriebsbedingt),
- ugodach,
- rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron (Aufhebungsvertrag),
- sytuacjach, w których pracodawca chce uniknąć procesu.
Często stosowanym punktem orientacyjnym jest:
- 0,5 miesięcznego wynagrodzenia brutto za każdy rok zatrudnienia
Nie wynika to jednak z ustawy, lecz z praktyki.
Zasiłek dla bezrobotnych i blokada (Sperrzeit)
Jeżeli pracownik sam wypowie umowę, urząd pracy (Agentur für Arbeit) może nałożyć blokadę ALG I do 12 tygodni. Wyjątki dotyczą „ważnych powodów”, takich jak:
- mobbing / molestowanie,
- poważne problemy zdrowotne,
- przeciążenie pracą,
- przeprowadzka do partnera/rodziny.
Dlatego przed złożeniem wypowiedzenia warto rozważyć Aufhebungsvertrag lub konsultacje z prawnikiem – konsekwencje finansowe mogą być poważne.
Niewykorzystany urlop a wypowiedzenie umowy o pracę w Niemczech
Po wypowiedzeniu stosunku pracy pracownik ma prawo do wykorzystania niewykorzystanego urlopu albo do ekwiwalentu. Zasady zależą od tego:
- kiedy złożono wypowiedzenie (pierwsza / druga połowa roku),
- czy pracownik pracował od początku roku,
- czy są przesłanki do proporcjonalnego naliczenia.
Przy odmowie udzielenia urlopu → pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny.
Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę w Niemczech
Samo wypowiedzenie umowy o pracę jest w Niemczech trudniejsze lub niemożliwe w przypadku:
✔ kobiet w ciąży (Mutterschutz)
✔ młodych matek (4 miesiące po porodzie)
✔ pracowników na urlopie rodzicielskim (Elternzeit – wymagana zgoda urzędu)
✔ pracowników z ciężką niepełnosprawnością (Integrationsamt)
✔ przedstawicieli rady zakładowej (Betriebsrat)
W tych przypadkach zwykłe wypowiedzenie często będzie nieskuteczne, a nadzwyczajne – możliwe tylko w wyjątkach.
Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia umowy o pracę w Niemczech?
Najważniejsze kroki:
- Nic nie podpisuj pochopnie
- Sprawdź terminy – na odwołanie są 3 tygodnie (Kündigungsschutzklage)
- Zgłoś się do urzędu pracy – najpóźniej 3 dni po informacji o wypowiedzeniu
- Sprawdź opcje odprawy lub ugody
- Zweryfikuj umowę i staż pracy (wpływa na terminy i prawa)
- Sprawdź, czy obowiązuje Cię zakaz konkurencji
- Skonsultuj się, jeśli sytuacja jest niejednoznaczna – w DE to często się opłaca
Wypowiedzenie umowy o pracę po niemiecku – wzór do pobrania
Oto przykładowe wypowiedzenie umowy o pracę po niemiecku. Poniżej znajduje się plik do pobrania, który można edytować na swoim komputerze.
Kündigung des Arbeitsverhältnisses vom ….. (data zawarcia umowy o pracę)
Sehr geehrte Frau Witte (albo alternatywnie Sehr geehrte Damen und Herren, jeśli nie wiemy do końca, kto będzie przyjmował wypowiedzenie),
hiermit kündige ich das mit Ihnen bestehende Arbeitsverhältnis vom ….. (tutaj wpisujemy datę zawarcia umowy o pracę) ordentlich und fristgerecht zum nächstmöglichen Zeitpunkt.
Bitte bestätigen Sie mir den Erhalt dieser Kündigung und das Aufhebungsdatum des Arbeitsvertrages schriftlich.
Ich bitte Sie, mir ein qualifiziertes berufsförderndes Arbeitszeugnis auszustellen.
Für die Zusammenarbeit bedanke ich mich recht herzlich und verbleibe
Mit freundlichen Grüßen
(w tym miejscu składamy własnoręczny podpis)
Sabine Jahn
Plik do pobrania: Wzór wypowiedzenia umowy o pracę po niemiecku
