8,5 miliona Niemców było do 1945 roku członkami NSDAP. Ich kartoteki są teraz ogólnodostępne w sieci. Jednak wyszukiwanie jest bardziej skomplikowane niż się wydaje.
Obszerne zbiory archiwalne po raz pierwszy dostępne bez ograniczeń
W przeciwieństwie do Niemiec, Stany Zjednoczone umożliwiają dostęp do pełnej cyfrowej kopii mikrofilmowanego centralnego rejestru NSDAP oraz rejestru lokalnych grup NSDAP. Dzięki temu ponad 16 milionów obiektów cyfrowych, takich jak zdjęcia, na ponad 5000 zdigitalizowanych rolkach mikrofilmowych jest dostępnych bezpłatnie dla każdego użytkownika internetu.
Zawierają one dane milionów Niemców, którzy do 1945 roku byli członkami Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej (NSDAP). Według danych Niemieckiego Muzeum Historycznego w 1945 roku „co piąty dorosły Niemiec był jednym z łącznie 8,5 miliona członków partii” i tym samym, przynajmniej na papierze, wspierał ten niesprawiedliwy system.
Nie jest niczym niezwykłym, że takie zbiory znajdują się w Archiwum Narodowym Stanów Zjednoczonych i są tam dostępne w formie cyfrowej – mówi historyk Martin Winter z Uniwersytetu w Lipsku. „Ma to transatlantycką historię – dokumenty te zostały wykorzystane po wojnie do denazyfikacji i procesów sądowych”.
Również w Archiwum Federalnym w Berlinie znajdują się cyfrowe kopie tych materiałów. Jednak ze względów prawnych ich wykorzystanie jest znacznie bardziej ograniczone.
W danych archiwalnych można znaleźć Hitlera, Himmlera i Hessa
Trzonem amerykańskiej kolekcji jest tak zwany „Master File”, który łączy kilka głównych kartotek. Należy do niego kartoteka grup lokalnych zawierająca około 6,6 miliona kart członkowskich, zawierających szczegółowe dane, takie jak imię i nazwisko, data urodzenia, zawód, data przystąpienia do partii oraz miejsce zamieszkania. Uzupełnieniem jest kartoteka centralna zawierająca około 4,3 miliona kart, które zostały utworzone w latach 1929–1943 i obejmują również czołowych funkcjonariuszy nazistowskich, takich jak Adolf Hitler, Heinrich Himmler i Rudolf Hess.
Do tego dochodzi ponad 200 000 kwestionariuszy członków NSDAP z aglomeracji berlińskiej oraz materiały dotyczące organizacji powiązanych, takich jak przykładowo Narodowosocjalistyczny Związek Nauczycieli czy Izba Lekarska Rzeszy.
Dyrektor fabryki papieru ratuje materiały dowodowe przed zniszczeniem
To, że skrupulatnie sporządzone przez nazistów kartoteki członków partii w ogóle jeszcze istnieją, zawdzięczamy Hannsowi Huberowi, dyrektorowi fabryki papieru na północ od Monachium. Tuż przed końcem II wojny światowej sprzeciwił się rozkazowi zniszczenia łącznie 65 ton papieru. W ten sposób uratował obszerny materiał dowodowy przed zniszczeniem.
Monachijski Centralny Instytut Historii Sztuki określa to z perspektywy czasu jako „odważną decyzję o znaczeniu politycznym”. Jesienią 1945 roku amerykański rząd wojskowy w końcu dostrzegł znaczenie kart i akt, które piętrzyły się w ogromnych stosach w fabryce papieru, i umieścił je w nowo utworzonym Berlin Document Center (BDC).
Historyk: To nie jest „wyszukiwarka nazistów”
Badacze, a także osoby prywatne mogą teraz korzystać z archiwum online. Historyk Winter podkreśla, że chodzi o dostęp do bardzo obszernych zbiorów archiwalnych: „To nie jest prosta »wyszukiwarka nazistów«, w której wpisuje się nazwisko i od razu znajduje się wszystko”.
Takie duże zbiory danych są bardzo pomocne na przykład dla historyków, ponieważ można wyszukiwać nazwiska, ale dzięki innym hasłom wyszukiwania można również znaleźć nowe osoby, na które w innym przypadku w ogóle by się nie natrafiło – mówi Winter, który prowadzi badania na
Uniwersytecie w Lipsku prowadzi badania na temat „Kultury korporacyjnej, pracy przymusowej i mordowania Żydów w lipskim koncernie zbrojeniowym HASAG”.
Tak działa wyszukiwanie w bazie danych
Kto chce znaleźć członków NSDAP na stronie internetowej (LINK) Archiwum Narodowego Stanów Zjednoczonych, musi najpierw aktywować wyszukiwanie na stronie głównej („Search within this Series”). Wówczas użytkownik uzyska dostęp do dokumentów.
Podobnie jak w przypadku wyszukiwania w Google, choć nieco bardziej skomplikowanie, należy zawęzić wyniki – a robi się to w ten sposób: jeśli na przykład wyszukuje się tylko „Müller”, wyświetla się prawie 200 wyników. Pomocne jest zawężenie wyszukiwania według schematu: nazwisko, imię i, najlepiej, ówczesne miejsce zamieszkania. Najlepsze wyniki zapewnia wprowadzenie dodatkowej daty urodzenia bez podawania stulecia – na przykład 10.06.18.
Kto w idealnym przypadku ma tylko jeden wynik, i tak jest daleki od celu: za dokumentem często kryje się kilka tysięcy stron zdigitalizowanego mikrofilmu. Historyk Winter opisuje następujący proces przeglądania jako „znacznie bardziej żmudny, niż się wydaje”. W idealnym przypadku powinna wyświetlić się lista wyników wyszukiwania w obrębie mikrofilmu. Może to być pomocne: karty zaznaczone na zielono powinny zawierać wyszukiwane hasła.
O znaczeniu: członkostwo i jego konsekwencje
Jeśli znajdzie się nazwisko w archiwum, nie należy wyciągać pochopnych wniosków. Członkostwo w partii wskazuje na razie tylko, że ktoś do niej wstąpił, i niewiele mówi o tym, jak dana osoba zachowywała się w czasach nazizmu – wyjaśnia Winter i podkreśla: „Jednak przystąpienie do partii w każdym razie oznaczało wyrażenie zgody”. Z drugiej strony nie oznacza to jednak, że osoba, której nie ma w archiwum, nie miała nic wspólnego z nazizmem.
Czy mimo wszystko może to stać się tematem rozmów przy rodzinnym stole? Byłby to „pozytywny impuls, ponieważ istnieje pewna odpowiedzialność za zmierzenie się z własną historią rodzinną” – uważa Winter. Jednocześnie historyk podkreśla: „Nikt nie musi dziś brać na siebie moralnej odpowiedzialności za czyny swojego pradziadka”.
źródło: rp-online.de
