W Niemczech, a konkretnie we Frankfurcie nad Menem, doszło do kluczowego rozstrzygnięcia sądowego dotyczącego trwających od miesięcy zgromadzeń przed zamkniętym meczetem. Hessischer Verwaltungsgerichtshof (Wyższy Sąd Administracyjny Hesji) w Kassel podtrzymał decyzję niższej instancji i orzekł, że protesty oraz modlitwy odbywające się na chodniku i części jezdni przed budynkiem Imam-Ali-Moschee w dzielnicy Rödelheim stanowią faktyczne „zgromadzenia”, które podlegają ochronie wynikającej z niemieckiej konstytucyjnej wolności zgromadzeń (Art. 8 GG – Grundgesetz).
Decyzja sądu: chroniona wolność zgromadzeń
Sąd podkreślił, że zgromadzenia to nie tylko klasyczne marsze czy demonstracje z przemawianiem, ale także różne formy wspólnego działania – w tym modlitwy, śpiew i odmawianie religijnych tekstów, które mają wymiar komunikacyjny i wyrażają sprzeciw wobec pewnej decyzji państwa.
Sąd wyraźnie zaznaczył, że takie działania nie są ograniczone do debat słownych i że również niedosłowne wyrażenie przekonania może mieć charakter publicznej manifestacji opinii – jeśli jest związane z konkretnym tematem społecznym lub politycznym.
Decyzja ta jest ostateczna i nie podlega dalszemu zaskarżeniu w ramach administracyjnego postępowania sądowego.
Tło konfliktu: zamknięcie meczetu i codzienne zgromadzenia
W lipcu 2024 roku niemieckie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zakazało działalności stowarzyszenia „Zentrum der Islamischen Kultur” (ZIK), uznając je za część struktury powiązanej z zakazanym wcześniej Islamischem Zentrum Hamburg (IZH), co doprowadziło do zamknięcia meczetu Imam-Ali we Frankfurcie-Rödelheim.
Po tej decyzji samo otoczenie meczetu stało się miejscem regularnych zgromadzeń odbywanych dwa razy w tygodniu – w czwartki i piątki. Zgromadzenia te odbywają się pod hasłem:
„Religionsfreiheit verteidigen: Hände weg von unserer Moschee” („Bronimy wolności religijnej: ręce precz od naszego meczetu”).
W praktyce spotkania te polegają na wspólnej modlitwie, śpiewie i odmawianiu religijnych treści, często na jezdni. Ich obecność powoduje czasowe ograniczenia ruchu oraz konieczność zmiany tras autobusów, co wywołuje różne reakcje mieszkańców okolicy.
Spór prawny: co jest zgromadzeniem, a co modlitwą?
Władze miasta dążyły do zakazu tych zgromadzeń, klasyfikując je jako „gottesdienstähnliche Veranstaltungen” – czyli wydarzenia przypominające nabożeństwo, a nie demonstracje. Miasto argumentowało, że skoro działania mają charakter przede wszystkim religijny, to nie mieszczą się w ramy prawnej dotyczącej zgromadzeń i wymagają odrębnych zezwoleń.
Stanowisko sądu
Zarówno Verwaltungsgericht Frankfurt am Main (Sąd Administracyjny we Frankfurcie), jak i Hessischer VGH (Wyższy Sąd Administracyjny w Kassel) uznały, że spontaniczne modlitwy pełnią równocześnie funkcję publicznego protestu przeciw zamknięciu meczetu, a więc mają wymiar społeczny i polityczny – co sprawia, że w świetle prawa są zgromadzeniami objętymi ochroną konstytucyjną.
Sąd podkreślił, że ochrona ta obejmuje różne formy wspólnej aktywności publicznej, w tym takie, które nie polegają wyłącznie na werbalnej wymianie zdań. Wskazał również, że uczestnicy protestują poprzez swoje działania wykonawcze – modlitwę, śpiew i publiczne prezentowanie danych postaw – co ma na celu publiczne wyrażenie ich stanowiska wobec utraty prawa do korzystania z meczetu.
Reakcje społeczne i kontrowersje
Decyzja sądu wywołała mieszane reakcje wśród mieszkańców Frankfurtu i opinii publicznej:
- Część mieszkańców wyraża niezadowolenie z powodu blokowania jezdni i zakłóceń komunikacyjnych.
- Inni komentujący zwracają uwagę na to, że ochrona wolności zgromadzeń i religii jest fundamentem konstytucji i musi obowiązywać także w kontrowersyjnych przypadkach.
W mediach i debacie publicznej temat ten często łączy się z szerszymi kwestiami dotyczącymi integracji, granic wolności religijnej oraz bezpieczeństwa publicznego – co sprawia, że sprawa ma charakter nie tylko lokalny, ale też ogólnokrajowy.
Znaczenie wyroku w kontekście prawa niemieckiego
Ochrona konstytucyjna zgromadzeń
Orzeczenie to jest istotne nie tylko dla społeczności zgromadzonych przed meczetem, ale również w szerszym kontekście interpretacji konstytucyjnej wolności zgromadzeń w Niemczech. Pokazuje ono, że:
- publiczne wyrażanie sprzeciwu wobec decyzji władz, nawet poprzez modlitwy, może być traktowane jako forma demonstracji,
- granice między zgromadzeniem a praktyką religijną mogą być płynne, jeśli działania te służą przede wszystkim komunikowaniu stanowiska wobec decyzji państwa.
Prawny status protestów
Ponieważ decyzja sądu jest nieodwołalna w ramach procesu administracyjnego, zgromadzenia te mogą odbywać się nadal każdego czwartku i piątku aż do odwołania lub zmiany prawa.
Podsumowanie
Orzeczenie heskiego sądu administracyjnego w Niemczech stanowi ważne i precedensowe rozstrzygnięcie dotyczące granic wolności zgromadzeń oraz określenia, kiedy działania mające wydźwięk religijny i polityczny można postrzegać jako chronione zgromadzenia publiczne. Decyzja ta daje uczestnikom protestów przed zamkniętym meczetem we Frankfurcie formalne prawo do kontynuowania zgromadzeń, które łączą modlitwy ze sprzeciwem wobec decyzji o zamknięciu ich miejsca kultu.
źródło: tagesschau.de
