„Stille Nacht”, „O Tannenbaum”, „Alle Jahre wieder” i „O du fröhliche” to cztery znane niemieckojęzyczne pieśni bożonarodzeniowe. Poniżej znajdziesz ich niemieckie teksty, własne polskie tłumaczenia, wskazówki wymowy oraz dwa nagrania do odsłuchania bezpośrednio na stronie. To propozycje na rodzinne śpiewanie, spotkanie świąteczne i naukę języka niemieckiego.
„Niemieckie kolędy” oznaczają tu utwory śpiewane po niemiecku — nie wszystkie powstały na terenie dzisiejszych Niemiec. „Stille Nacht” pochodzi z Austrii, a „O Tannenbaum” jest pieśnią o choince, bez bezpośredniego opisu narodzin Jezusa. O świątecznych zwyczajach przeczytasz w poradniku Boże Narodzenie w Niemczech.
Wybierz kolędę:
- Stille Nacht — tekst, tłumaczenie i nagranie
- O Tannenbaum — tekst, tłumaczenie i akompaniament
- Alle Jahre wieder — krótka kolęda dla początkujących
- O du fröhliche — tekst i znaczenie
- Jak ćwiczyć wymowę niemieckich kolęd?
- Źródła tekstów i prawa do nagrań
Polskie przekłady poniżej objaśniają sens niemieckich słów. Nie są tradycyjnymi polskimi tekstami kolęd ani wersjami dopasowanymi sylaba po sylabie do melodii. Przy śpiewaniu po niemiecku korzystaj z niemieckich zwrotek.
„Stille Nacht” — niemiecki tekst „Cichej nocy”, tłumaczenie i audio
Tekst napisał Joseph Mohr (1792–1848), a melodię Franz Xaver Gruber (1787–1863). Pieśń zabrzmiała w Oberndorfie pod Salzburgiem w 1818 roku. Oryginał ma sześć zwrotek; tutaj podajemy wybór zwrotek 1, 2 i 6, zgodnie z numeracją w autografie prezentowanym przez Stille-Nacht-Gesellschaft. Zachowujemy dawne słowo lockigten; dziś można też spotkać wariant lockigen („kręconych”).
Zwrotka 1 — po niemiecku
Stille Nacht! Heilige Nacht!
Alles schläft; einsam wacht
Nur das traute heilige Paar.
Holder Knab im lockigten Haar,
Schlafe in himmlischer Ruh!
Schlafe in himmlischer Ruh!
Znaczenie po polsku:
Cicha noc! Święta noc!
Wszystko śpi; samotnie czuwa
tylko bliska sobie, święta para.
Uroczy chłopcze o kręconych włosach,
śpij w niebiańskim spokoju!
Śpij w niebiańskim spokoju!
Zwrotka 2 — po niemiecku
Stille Nacht! Heilige Nacht!
Gottes Sohn! O wie lacht
Lieb’ aus deinem göttlichen Mund,
Da uns schlägt die rettende Stund’.
Jesus in deiner Geburt!
Jesus in deiner Geburt!
Znaczenie po polsku:
Cicha noc! Święta noc!
Synu Boży! Jakże miłość promienieje
uśmiechem z Twoich boskich ust,
gdy wybija dla nas godzina zbawienia —
Jezu, wraz z Twoim narodzeniem!
Jezu, wraz z Twoim narodzeniem!
Zwrotka 6 — po niemiecku
Stille Nacht! Heilige Nacht!
Hirten erst kundgemacht
Durch der Engel Alleluja,
Tönt es laut bei Ferne und Nah:
Jesus der Retter ist da!
Jesus der Retter ist da!
Znaczenie po polsku:
Cicha noc! Święta noc!
Najpierw pasterzom oznajmiona
przez anielskie „Alleluja”,
rozbrzmiewa głośno daleko i blisko:
Jezus, Zbawiciel, jest tutaj!
Jezus, Zbawiciel, jest tutaj!
Wymowa: Stille Nacht [ˈʃtɪlə naxt] — w przybliżeniu „sztyle nacht”; heilige [ˈhaɪlɪɡə] — „hajlige”. W schläft [ʃlɛːft] samogłoska jest długa, a w Ruh [ʁuː] końcowe h nie jest osobnym dźwiękiem. Dawne Knab to skrócone Knabe, czyli chłopiec.
Posłuchaj historycznego wykonania po niemiecku:
„Stille Nacht, heilige Nacht” — śpiew: Ernestine Schumann-Heink, nagranie z 1925 r., Victrola 6723. Źródło i opis nagrania: Wikimedia Commons. Nagranie oznaczone jako domena publiczna (Public Domain Mark 1.0). Na potrzeby odtwarzacza przekonwertowano OGG do MP3, bez zmiany wykonania. To nagranie archiwalne: słychać charakterystyczny szum, a dobór i kolejność śpiewanych zwrotek mogą różnić się od zestawu powyżej.
„O Tannenbaum” — niemiecka pieśń o choince z tłumaczeniem
Tannenbaum to dosłownie jodła; w świątecznym kontekście — choinka. Pierwszą zwrotkę przypisuje się Augustowi Zarnackowi (1777–1827), a drugą i trzecią Ernstowi Anschützowi (1780–1861). Poniżej trzy tradycyjne zwrotki w wariancie z wie grün sind deine Blätter, zamieszczonym w wydawniczym LIEDERPROJEKT. W innych śpiewnikach usłyszysz również wie treu sind deine Blätter — „jak wierne są twoje liście”, czyli jak niezmiennie pozostają zielone.
Zwrotka 1 — po niemiecku
O Tannenbaum, o Tannenbaum,
wie grün sind deine Blätter!
Du grünst nicht nur zur Sommerszeit,
nein, auch im Winter, wenn es schneit.
O Tannenbaum, o Tannenbaum,
wie grün sind deine Blätter!
Znaczenie po polsku:
O choinko, o choinko,
jak zielone są twoje liście!
Zielenisz się nie tylko latem,
lecz także zimą, kiedy pada śnieg.
O choinko, o choinko,
jak zielone są twoje liście!
Zwrotka 2 — po niemiecku
O Tannenbaum, o Tannenbaum,
du kannst mir sehr gefallen.
Wie oft hat nicht zur Weihnachtszeit
ein Baum von dir mich hoch erfreut.
O Tannenbaum, o Tannenbaum,
du kannst mir sehr gefallen.
Znaczenie po polsku:
O choinko, o choinko,
tak bardzo mi się podobasz.
Ileż razy w Boże Narodzenie
drzewko takie jak ty sprawiało mi wielką radość.
O choinko, o choinko,
tak bardzo mi się podobasz.
Zwrotka 3 — po niemiecku
O Tannenbaum, o Tannenbaum,
dein Kleid will mich was lehren:
Die Hoffnung und Beständigkeit
gibt Trost und Kraft zu jeder Zeit.
O Tannenbaum, o Tannenbaum,
dein Kleid will mich was lehren.
Znaczenie po polsku:
O choinko, o choinko,
twoja szata chce mnie czegoś nauczyć:
nadzieja i stałość
dają pociechę i siłę w każdym czasie.
O choinko, o choinko,
twoja szata chce mnie czegoś nauczyć.
Wymowa: O Tannenbaum [oː ˈtanənbaʊm] — w przybliżeniu „o tanenbałm”. Blätter [ˈblɛtɐ] ma otwarte „e”, a końcówka nie brzmi jak mocne polskie „ter”. Grün [ɡʁyːn] wymaga ü: ułóż usta jak do „u”, lecz spróbuj powiedzieć „i”. Słowo Blätter oznacza liście; w tej pieśni odnosi się do zielonego igliwia.
Akompaniament fortepianowy — bez śpiewu:
„Oh Christmas Tree” — Kevin MacLeod (incompetech.com), wykonanie fortepianowe tradycyjnej melodii. Źródło nagrania: Wikimedia Commons. Licensed under Creative Commons: Attribution 2.0 / CC BY 2.0. Konwersja OGG do MP3 bez zmiany aranżacji. Nagranie pomaga ćwiczyć melodię, nie niemiecką wymowę; nie jest wokalnym wykonaniem tekstu powyżej.
„Alle Jahre wieder” — krótka niemiecka kolęda dla dzieci i początkujących
Tytuł znaczy „Każdego roku na nowo”. Krótkie wersy i powtarzalny rytm ułatwiają naukę. Autorem tekstu jest Wilhelm Hey (1789–1854), a znanej melodii Friedrich Silcher (1789–1860). Podajemy trzy tradycyjne zwrotki, z pisownią dass zamiast dawnego daß.
Zwrotka 1 — po niemiecku
Alle Jahre wieder
kommt das Christuskind
auf die Erde nieder,
wo wir Menschen sind.
Znaczenie po polsku:
Każdego roku na nowo
Dzieciątko Jezus przychodzi
na ziemię,
gdzie jesteśmy my, ludzie.
Zwrotka 2 — po niemiecku
Kehrt mit seinem Segen
ein in jedes Haus,
geht auf allen Wegen
mit uns ein und aus.
Znaczenie po polsku:
Ze swoim błogosławieństwem
zagląda do każdego domu,
towarzyszy nam na wszystkich drogach,
kiedy wchodzimy i wychodzimy.
Zwrotka 3 — po niemiecku
Ist auch mir zur Seite
still und unerkannt,
dass es treu mich leite
an der lieben Hand.
Znaczenie po polsku:
Jest też przy moim boku,
ciche i nierozpoznane,
aby wiernie mnie prowadzić,
trzymając mnie za kochającą dłoń.
Wymowa: Alle Jahre wieder [ˈalə ˈjaːʁə ˈviːdɐ] — w przybliżeniu „ale jaare wiida”. Niemieckie w w wieder brzmi jak polskie „w”. W Jahre i wieder samogłoski są długie. Christuskind [ˈkrɪstʊsˌkɪnt] zaczyna się od „kr”, a końcowe d słychać jak „t”.
Ćwiczenie rodzinne: dorosły czyta jeden niemiecki wers, dziecko go powtarza, a potem wspólnie wskazujecie jego znaczenie po polsku. Dopiero po zrozumieniu zwrotki połączcie słowa z melodią. Na początek wystarczy pierwsza zwrotka.
„O du fröhliche” — tekst niemieckiej kolędy i polskie znaczenie
Pierwszą zwrotkę napisał Johannes Daniel Falk (1768–1826), a dwie kolejne Heinrich Holzschuher (1798–1847). Pieśń wykorzystuje tradycyjną melodię „O sanctissima”. Powracające Freue, freue dich to wezwanie „Raduj się, raduj się”. Poniżej bożonarodzeniowa wersja trzech zwrotek.
Zwrotka 1 — po niemiecku
O du fröhliche, o du selige,
gnadenbringende Weihnachtszeit!
Welt ging verloren, Christ ist geboren:
Freue, freue dich, o Christenheit!
Znaczenie po polsku:
O radosny, o błogosławiony,
niosący łaskę czasie Bożego Narodzenia!
Świat był zgubiony, Chrystus się narodził:
raduj się, raduj się, wspólnoto chrześcijan!
Zwrotka 2 — po niemiecku
O du fröhliche, o du selige,
gnadenbringende Weihnachtszeit!
Christ ist erschienen, uns zu versühnen:
Freue, freue dich, o Christenheit!
Znaczenie po polsku:
O radosny, o błogosławiony,
niosący łaskę czasie Bożego Narodzenia!
Chrystus się objawił, aby nas pojednać:
raduj się, raduj się, wspólnoto chrześcijan!
Zwrotka 3 — po niemiecku
O du fröhliche, o du selige,
gnadenbringende Weihnachtszeit!
Himmlische Heere jauchzen dir Ehre:
Freue, freue dich, o Christenheit!
Znaczenie po polsku:
O radosny, o błogosławiony,
niosący łaskę czasie Bożego Narodzenia!
Niebiańskie zastępy radośnie oddają Ci cześć:
raduj się, raduj się, wspólnoto chrześcijan!
Wymowa: fröhliche [ˈfʁøːlɪçə] zawiera długie ö — usta zaokrąglij jak do „o”, ale język ułóż jak przy „e”. Końcowe ch jest miękkie, jak w niemieckim ich, a nie jak polskie „sz”. Weihnachtszeit [ˈvaɪnaxtsˌtsaɪt] można w przybliżeniu podzielić na „waj-nachts-cajt”; freue [ˈfʁɔʏə] ma połączenie samogłosek zbliżone do „oj”.
Jak ćwiczyć wymowę niemieckich kolęd?
Zapis polskimi literami jest tylko przybliżeniem. Nie oddaje dokładnie niemieckich ü, ö, miękkiego ch ani długości samogłosek. Zapis w nawiasach kwadratowych to IPA, czyli międzynarodowy alfabet fonetyczny; przedstawia wymowę mówioną. W śpiewie samogłoski bywają wydłużane i końcówki mogą brzmieć wyraźniej.
- Ei brzmi jak „aj”: heilige, Weihnachtszeit.
- Eu brzmi w przybliżeniu jak „oj”: freue, treu.
- Sch brzmi jak „sz”: schläft, Schnee.
- St na początku niemieckiego wyrazu zwykle brzmi jak „szt”: Stille.
- Z brzmi jak polskie „c”: Zeit. Nie wymawiaj go jak polskiego „z”.
- H może tylko oznaczać długość samogłoski: w Jahre i Ruh nie dodawaj po niej osobnego „h”.
Najpierw przeczytaj dwie linijki bez melodii, sprawdź ich znaczenie i powtórz trudne słowa. Następnie zaśpiewaj krótką frazę. Przy rodzinnym spotkaniu łatwiej zacząć od „Alle Jahre wieder” albo pierwszej zwrotki „O Tannenbaum” niż od wszystkich zwrotek naraz.
Jeśli potrzebujesz także tekstu na kartkę, wiadomość lub świąteczny e-mail, zobacz życzenia bożonarodzeniowe po niemiecku z tłumaczeniem.
Źródła tekstów niemieckich kolęd i prawa do audio
Przytoczone teksty są historycznymi utworami autorów zmarłych w XIX wieku, należącymi do domeny publicznej. W „Alle Jahre wieder” uwspółcześniono pisownię daß na dass; w pozostałych tekstach ujednolicono zapis wielkich liter i interpunkcję. Polskie tłumaczenia opracowano na potrzeby tego poradnika. Domena publiczna tekstu lub melodii nie oznacza, że dowolne współczesne nagranie można swobodnie kopiować — dlatego każdy odtwarzacz ma osobny opis wykonania i podstawy wykorzystania.
- Stille-Nacht-Gesellschaft — oryginalne sześć zwrotek i historia tekstu oraz melodii „Stille Nacht”.
- LIEDERPROJEKT / Carus-Verlag — tradycyjny tekst „O Tannenbaum”, wariant „wie grün” i autorzy.
- Kinder wollen singen — historyczny tekst „Alle Jahre wieder” i autorzy.
- Katholisch.de — bożonarodzeniowy tekst „O du fröhliche”; EKD — historia pieśni.
- § 64 niemieckiej ustawy o prawie autorskim — podstawowy termin ochrony utworu: 70 lat po śmierci autora. Źródła i oznaczenia praw do konkretnych nagrań znajdują się bezpośrednio pod odtwarzaczami.

