Emeryci w Niemczech, którzy pobierają Grundsicherung im Alter (podstawowe zabezpieczenie dla osób w starszym wieku) lub inne świadczenia socjalne, mogą w wielu niemieckich miastach kupić Deutschlandticket po znacznie niższej cenie. W Hamburgu kosztuje on 27,50 euro, w Hanowerze 35,40 euro, a w Hesji 44 euro. Osoby bez odpowiedniej decyzji o świadczeniu płacą pełną cenę, czyli 63 euro miesięcznie.
Problem polega na tym, że między pełną ceną a biletem socjalnym nie ma żadnego płynnego przejścia. Nie ma też ogólnoniemieckiej ulgi dla seniorów ani specjalnej regulacji dla osób, których emerytura jest tylko nieznacznie wyższa od minimum socjalnego.
Najbardziej dotyka to emerytów, którzy mają „za dużo” na pomoc społeczną, ale za mało, by bez problemu opłacić codzienne wydatki.
Emerytura wyższa o 70 euro, ale mniej pieniędzy w portfelu
System działa prosto: kto ma decyzję o przyznaniu świadczenia, np. Grundsicherung, Bürgergeld albo Wohngeld, może dostać tańszy bilet. Kto takiej decyzji nie ma, płaci pełną cenę.
W praktyce prowadzi to do absurdalnych sytuacji. Emerytka z rentą w wysokości 980 euro i prawem do Grundsicherung może jeździć po całych Niemczech za 27,50 euro miesięcznie. Jej sąsiadka z emeryturą 1050 euro, czyli tylko o 70 euro wyższą, musi zapłacić 63 euro za ten sam bilet. Po opłaceniu biletu może mieć więc mniej pieniędzy niż osoba z niższą emeryturą.
„Za bogaci” na pomoc, za biedni na bilet za 63 euro
Przykładem jest 72-letnia Helga M. z Essen. Otrzymuje 1060 euro emerytury, a jej czynsz z ogrzewaniem wynosi 580 euro. Po odliczeniu czynszu, prądu i ubezpieczeń zostaje jej około 320 euro na jedzenie, ubrania, leki, telefon i inne wydatki.
Deutschlandticket za 63 euro pochłonąłby prawie jedną piątą tej kwoty. Helga M. nie ma prawa do Grundsicherung, ponieważ jej emerytura przekracza wyliczony próg o około 40 euro. Nie ma też decyzji o Wohngeld, bo jej dochód w Essen jest minimalnie powyżej granicy. Efekt: nie dostaje biletu socjalnego i często rezygnuje z mobilności.
Miliony seniorów z niskimi świadczeniami
Średnia emerytura kobiet w Niemczech wynosi 801 euro miesięcznie. Ponad 10 milionów emerytów w Niemczech otrzymuje mniej niż 1100 euro. Wielu z nich znajduje się w luce systemowej: mają zbyt wysokie dochody na Grundsicherung, ale zbyt niskie, by bez ograniczeń pokrywać codzienne koszty.
Standardowa stawka Grundsicherung wynosi 563 euro. Po doliczeniu czynszu z ogrzewaniem i ubezpieczeń realny próg zapotrzebowania dla osoby samotnej wynosi często od 1000 do 1250 euro, zależnie od miasta.
Hamburg i Meklemburgia-Pomorze Przednie pokazują inne rozwiązanie
Od 1 maja 2026 roku mieszkańcy Hamburga od 67. roku życia mogą kupić Deutschlandticket za 49 euro miesięcznie. Bez sprawdzania dochodów, bez decyzji z urzędu i bez dodatkowej biurokracji. Warunki są dwa: wiek i miejsce zamieszkania w Hamburgu.
Miasto dopłaca różnicę do regularnej ceny 63 euro. Koszt dla Hamburga to około 9 milionów euro rocznie. Osoby korzystające dodatkowo z hamburskiego rabatu socjalnego płacą tylko 27,50 euro.
Podobny model obowiązuje w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. Tam seniorzy od 65. roku życia mogą kupić Deutschlandticket za 43 euro, również bez sprawdzania dochodów.
W pozostałych landach takiego rozwiązania nie ma. W Nadrenii Północnej-Westfalii, Bawarii, Hesji, Badenii-Wirtembergii, Dolnej Saksonii czy Saksonii osoby bez decyzji o świadczeniu muszą płacić pełne 63 euro.
„Trik” z Wohngeld działa, ale nie wszędzie
Jednym ze sposobów na tańszy bilet może być wniosek o Wohngeld, czyli dodatek mieszkaniowy. W niektórych regionach decyzja o przyznaniu Wohngeld otwiera dostęp do biletu socjalnego.
Przykłady:
- w Berlinie Wohngeld uprawnia do Berlin-Ticket S za 27,50 euro,
- w Hesji Hessenpass mobil daje dostęp do Deutschlandticket za 44 euro,
- w Hanowerze bilet socjalny kosztuje 35,40 euro,
- w części gmin NRW Wohngeld może uprawniać do biletu socjalnego, ale zależy to od lokalnych zasad.
I właśnie tu pojawia się problem. W NRW każda gmina decyduje sama. Emerytka w Aachen może z decyzją o Wohngeld kupić Mobil-Ticket za 42 euro, podczas gdy osoba w sąsiedniej gminie z takim samym dochodem może nadal płacić 63 euro.
Ponad 200 różnych biletów socjalnych
Według analizy Paritätischer Gesamtverband system ulg komunikacyjnych w Niemczech przypomina „flickenteppich”, czyli niejednolity patchwork. Trzy landy — Hamburg, Hesja i Nadrenia Północna-Westfalia — oraz 28 gmin oferują tańszą wersję Deutschlandticket.
Ceny wahają się od 15 euro w Würzburgu do 53 euro w związku komunikacyjnym VRR. Łącznie istnieje ponad 200 lokalnych i regionalnych wariantów biletów socjalnych, z różnymi cenami, zasadami dostępu i obszarami obowiązywania.
Paritätischer Gesamtverband postuluje wprowadzenie jednolitego biletu socjalnego w całych Niemczech za 25 euro miesięcznie — dla osób pobierających świadczenia socjalne, w tym Grundsicherung, Wohngeld i Kinderzuschlag. Takiej regulacji jednak nadal nie ma.
Wielu seniorów nie składa wniosków, choć ma do tego prawo
Według Niemieckiego Instytutu Badań Gospodarczych około 60 procent osób uprawnionych do Grundsicherung im Alter nie pobiera tego świadczenia. To około 625 tysięcy gospodarstw domowych, które co miesiąc rezygnują z pieniędzy, które im przysługują.
Powody to niewiedza, wstyd, strach przed biurokracją oraz obawa, że urząd zażąda pieniędzy od dzieci. W praktyce dzieci muszą partycypować w kosztach dopiero wtedy, gdy ich roczny dochód brutto przekracza 100 000 euro.
Dla biletu socjalnego ma to bezpośrednie znaczenie: kto nie złoży wniosku o Grundsicherung albo Wohngeld, nie ma decyzji. A kto nie ma decyzji, często nie dostanie tańszego biletu.
Co powinni sprawdzić emeryci z niską emeryturą?
Seniorzy w Niemczech z niewielkimi dochodami powinni sprawdzić przede wszystkim trzy rzeczy: czy mają prawo do Grundsicherung im Alter, czy mogą otrzymać Wohngeld oraz czy ich lokalny przewoźnik lub związek komunikacyjny akceptuje decyzję o Wohngeld jako podstawę do zakupu biletu socjalnego.
Informacji można szukać w Sozialamt, Wohngeldstelle, u organizacji takich jak VdK lub SoVD, a także na stronie lokalnego związku komunikacyjnego pod hasłami „Deutschlandticket Sozial” albo „Sozialticket”.
W wielu przypadkach jeden wniosek może oznaczać nie tylko dopłatę do mieszkania, ale także niższą cenę Deutschlandticket — nawet 27,50 euro zamiast 63 euro miesięcznie.
