Jobcenter może w określonych sytuacjach zażądać od osoby pobierającej Bürgergeld wyciągów bankowych obejmujących znacznie dłuższy okres niż standardowe trzy miesiące. W jednym z postępowań urząd domagał się od matki trojga małoletnich dzieci pełnych wyciągów z wybranych kont aż od sierpnia 2020 roku. Kobieta nie przedstawiła wymaganych dokumentów w całości. W rezultacie Jobcenter wstrzymał wypłatę przyznanych jej świadczeń. Sprawa trafiła do sądu, a Landessozialgericht Berlin-Brandenburg w dużej mierze przyznał rację urzędowi. Jednocześnie sąd wyznaczył ważną granicę: świadczeń nie można było odebrać za okres, który już upłynął.
Jobcenter zażądał wyciągów aż od 2020 roku
Matka trojga małoletnich dzieci miała przyznane świadczenie Bürgergeld do lipca 2026 roku. W sierpniu 2025 roku Jobcenter dowiedział się jednak o prowadzonym wobec niej postępowaniu karnym. Informacje, które znalazły się w dokumentacji, wzbudziły podejrzenia dotyczące sytuacji majątkowej i dochodów kobiety. Pojawiły się między innymi wskazówki sugerujące prowadzenie działalności handlowej. Dodatkowo chodziło o leasingowany samochód, skrytkę depozytową oraz kolejne rachunki bankowe, do których kobieta miała mieć dostęp. Jobcenter zwrócił się następnie o informacje dotyczące rachunków i zażądał licznych dokumentów. W przypadku dwóch kont urząd domagał się kompletnych wyciągów bankowych za okres od 1 sierpnia 2020 roku do 20 września 2025 roku. W przypadku pozostałych rachunków wymagane okresy były krótsze – od kilku miesięcy do ponad dwóch lat. Urząd zażądał również dokumentów dotyczących samochodu oraz informacji na temat skrytki depozytowej.
Zwykle wystarczą trzy miesiące, ale są wyjątki
Sprawa jest istotna, ponieważ standardowo przy składaniu wniosku o świadczenie urząd oczekuje wyciągów bankowych z ostatnich trzech miesięcy. Nie oznacza to jednak, że trzy miesiące stanowią absolutną granicę. Jeżeli Jobcenter ma konkretne podstawy, aby podejrzewać, że informacje dotyczące dochodów lub majątku są niepełne albo nieprawdziwe, może przeprowadzić znacznie szerszą kontrolę. W tym przypadku urząd powoływał się właśnie na konkretne okoliczności, które wzbudziły wątpliwości dotyczące majątku i dochodów rodziny. Należy przy tym odróżnić dwie kwestie: zakres okresu, za jaki urząd może żądać dokumentów, oraz to, jakie informacje na wyciągach bankowych mogą pozostać widoczne, a jakie można zgodnie z przepisami zasłonić.
Sąd uznał żądanie za uzasadnione
Landessozialgericht Berlin-Brandenburg w postanowieniu z 27 stycznia 2026 roku uznał, że w opisanej sytuacji żądanie przedstawienia wyciągów za tak długi okres było dopuszczalne. Sprawa nosi sygnaturę L 1 AS 1363/25 B ER. Sąd rozpatrywał jednak w tym postępowaniu przede wszystkim wniosek rodziny o tymczasową ochronę przed wstrzymaniem świadczeń. Nie oznacza to więc ostatecznego rozstrzygnięcia całego sporu dotyczącego decyzji Jobcenter. Zdaniem sądu istniejące postępowanie karne dawało konkretne podstawy do przypuszczenia, że wcześniejsze informacje dotyczące dochodów i majątku mogły być nieprawidłowe. Nie można było również wykluczyć, że rodzina nie spełniała warunków do otrzymywania świadczenia także w okresie, za który zostało ono przyznane. W takiej sytuacji kompletne wyciągi z rachunków uznano za odpowiedni środek pozwalający wyjaśnić sytuację finansową rodziny.
Brak dokumentów może doprowadzić do wstrzymania całego świadczenia
Kobieta mimo wielokrotnych wezwań nie przedstawiła wszystkich wymaganych dokumentów. Dotyczyło to między innymi dwóch rachunków, dla których Jobcenter zażądał wyciągów obejmujących pełne pięć lat. Urząd zdecydował w związku z tym o wstrzymaniu wcześniej przyznanych świadczeń. Początkowo Sozialgericht Berlin nakazał wstrzymanie wykonania tej decyzji. Jobcenter odwołał się jednak od tego rozstrzygnięcia. Landessozialgericht Berlin-Brandenburg w postępowaniu odwoławczym w zdecydowanej większości przyznał rację urzędowi.
Co mówi § 66 SGB I?
Podstawą działania Jobcenter był § 66 niemieckiej księgi prawa socjalnego SGB I. Przepis ten pozwala w określonych okolicznościach całkowicie lub częściowo wstrzymać świadczenie, jeżeli osoba zobowiązana do współpracy nie wykonuje wymaganych obowiązków, a przez to ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności staje się znacznie trudniejsze. Nie oznacza to jednak, że urząd może automatycznie odebrać świadczenie. Przed zastosowaniem takiego rozwiązania urząd musi między innymi pisemnie poinformować zainteresowaną osobę o możliwych konsekwencjach braku współpracy i wyznaczyć odpowiedni termin na dostarczenie wymaganych informacji. Decyzja o wstrzymaniu świadczenia musi również uwzględniać charakter konkretnej sprawy. W opisanym postępowaniu sąd uznał, że warunki te zostały spełnione w odniesieniu do przyszłych wypłat.
To nie jest zwykła sankcja za niewypełnienie obowiązku
Istotne jest również to, że wstrzymanie świadczenia z powodu braku wymaganych dokumentów różni się od typowej sankcji związanej na przykład z niewykonaniem określonego obowiązku wobec urzędu. Nie chodzi tutaj o procentowe zmniejszenie podstawowego świadczenia. Problem polega na tym, że bez wymaganych dokumentów Jobcenter może nie być w stanie ustalić, czy dana osoba w ogóle spełnia warunki do otrzymywania świadczenia. Jeżeli brak współpracy uniemożliwia wyjaśnienie sytuacji, wypłata świadczenia może zostać całkowicie wstrzymana do czasu uzupełnienia wymaganych informacji.
Jobcenter nie mógł jednak odebrać pieniędzy za wcześniejsze miesiące
W tej sprawie rodzina odniosła jednak ważne zwycięstwo. Jobcenter próbował zastosować wstrzymanie świadczeń również wobec miesięcy, które już minęły po upływie wyznaczonego terminu na przedstawienie dokumentów. Landessozialgericht Berlin-Brandenburg nie zgodził się na takie rozwiązanie. Sąd uznał, że zastosowanie § 66 SGB I działa na przyszłość. Nie można na tej podstawie pozbawić osoby prawa do świadczenia, które już powstało za wcześniejszy okres. Oznacza to, że decyzja sądu niższej instancji pozostała w mocy w tej części, natomiast Jobcenter wygrał spór dotyczący przyszłych miesięcy.
Co ta decyzja oznacza dla osób pobierających Bürgergeld?
Sprawa pokazuje dwie ważne kwestie. Po pierwsze, standardowy wymóg przedstawienia wyciągów bankowych z ostatnich trzech miesięcy nie oznacza, że Jobcenter nigdy nie może poprosić o dokumenty z wcześniejszych lat. Jeżeli urząd dysponuje konkretnymi przesłankami wskazującymi na możliwe nieujawnione dochody lub majątek, zakres kontroli może zostać znacząco rozszerzony. Po drugie, brak współpracy nie daje urzędowi automatycznie prawa do cofnięcia już powstałego prawa do świadczeń za minione miesiące. W opisanej sprawie sąd wyraźnie odrzucił możliwość zastosowania § 66 SGB I wstecz. Decyzja Landessozialgericht Berlin-Brandenburg dotyczyła konkretnego postępowania i konkretnych okoliczności. Nie oznacza więc, że każde żądanie wyciągów bankowych obejmujących pięć lat będzie automatycznie uznawane za zgodne z prawem. Kluczowe znaczenie mają powody, dla których urząd żąda dodatkowych dokumentów, oraz to, czy osoba pobierająca świadczenie rzeczywiście ma możliwość ich przedstawienia.
źródło: buergergeld.org
